Η αλήθεια για το ποιος ήταν ο εφευρέτης του τηλεφώνου

Σαν σήμερα, πριν ακριβώς 150 χρόνια, στις 7 Μαρτίου του μακρινού 1876 καταχωρείται στις Ηνωμένες Πολιτείες ένα από τα πιο διάσημα διπλώματα ευρεσιτεχνίας στην ιστορία. Ο λόγος για το US Patent 174,465, που αποδίδεται στον Αλεξάντερ Γκράχαμ Μπελ και περιγράφει τη μέθοδο μετάδοσης της ανθρώπινης φωνής μέσω ηλεκτρικού σήματος - το θεμέλιο του γνωστού σε όλους μας ως τηλέφωνο.

Όμως, πίσω από αυτή την ημερομηνία κρύβεται μια ιστορία που δεν μοιάζει με το κλασικό «ένα πρόσωπο–μία εφεύρεση» αφήγημα. Γιατί την πατρότητα του τηλεφώνου τη διεκδίκησαν κι άλλοι - και σε μία περίπτωση, το ίδιο το αμερικανικό Κογκρέσο μπήκε στη συζήτηση, πολλά χρόνια αργότερα.

Η ημερομηνία-κλειδί και το «Mr. Watson…»

Το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας του Μπελ καταχωρήθηκε στις 7 Μαρτίου 1876. Τρεις ημέρες αργότερα, στις 10 Μαρτίου, καταγράφεται η πρώτη ευρέως αναφερόμενη «καθαρή» τηλεφωνική μετάδοση ομιλίας, με τη φράση: «Mr. Watson, come here. I want to see you».

Αυτό το τεχνικό και επικοινωνιακό «άλμα» είναι που «κλείδωσε» στη συλλογική μνήμη το όνομα του Αλεξάντερ Γκράχαμ Μπελ ως του εφευρέτη του τηλεφώνου.

Η διπλή σύμπτωση της 14ης Φεβρουαρίου 1876: Μπελ vs Γκρέι

Ο δρόμος προς το δίπλωμα του Μπελ περνά από μία ημερομηνία που αποδείχθηκε πως ήταν ιδιαίτερα κρίσιμη στην εφεύρεση του τηλεφώνου: 14 Φεβρουαρίου 1876.

Εκείνη την ημέρα, ο Ελίσα Γκρέι, εφευρέτης και ανταγωνιστής στο πεδίο της «πολυ-τηλεγραφίας», κατέθεσε αυτό που τότε λεγόταν caveat (μια μορφή προειδοποίησης / δήλωσης πρόθεσης πατέντας). Την ίδια μέρα κατατέθηκε και η σχετική αίτηση του Μπελ.

Η «μάχη των χαρτιών» εξελίχθηκε σε δικαστικό «αγώνα δρόμου», με τον Μπελ να κατοχυρώνει τελικά την ευρεσιτεχνία και να μπαίνει σε μια μακρά περίοδο αντιδικιών που, ιστορικά, κερδήθηκαν από την πλευρά του.

Ο τρίτος της ιστορίας: Αντόνιο Μεούτσι και το «τελετρόφωνο»

Στην εξίσωση υπάρχει και ένα τρίτο όνομα που προβάλλεται συχνά ως «ο άνθρωπος που αδικήθηκε»: ο Αντόνιο Μεούτσι.

Το 2002, η Βουλή των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ υιοθέτησε ψήφισμα που αναγνωρίζει τη ζωή και τα επιτεύγματα του Μεούτσι και αναφέρεται στον ρόλο του στην πρώιμη ανάπτυξη τηλεφωνικής επικοινωνίας, όπως αναφέρεται και σε δημοσίευμα του Guardian.

Το κείμενο επισημαίνει, μεταξύ άλλων, ότι ο Μεούτσι είχε καταθέσει caveat (προειδοποίηση πατέντας) και ότι οικονομικοί / πρακτικοί λόγοι συνέβαλαν στο να μην προχωρήσει στην κατάθεση πλήρους πατέντας.

Ειδικότερα, ο Μεούτσι είχε κατασκευάσει μια συσκευή επικοινωνίας (το «τελετρόφωνο») ήδη από το 1860 για να μιλάει με την άρρωστη σύζυγό του, 16 χρόνια πριν ο Μπελ καταθέσει τη δική του πατέντα.

Λόγω όμως οικονομικής ανέχειας, πάντα σύμφωνα με το ψήφισμα, ο Ιταλός εφευρέτης δεν κατάφερε να δώσει τα 250 δολάρια που απαιτούνταν για την πλήρη κατοχύρωση της εφεύρεσης. Έτσι, το 1871 υπέβαλε ετήσια ανανεώσιμη ειδοποίηση για επικείμενη ευρεσιτεχνία. Τρία χρόνια αργότερα, δεν είχε ούτε τα 10 δολάρια για να την ανανεώσει... Αυτό το πρόβλημα δεν το είχε όμως ο Μπελ που κατέθεσε κανονικά τα χαρτιά για την πατέντα, παίρνοντας παράλληλα και τα εύσημα της εφεύρεσης.

Το σκεπτικό του ψηφίσματος ήταν ότι «αν ο Μεούτσι μπορούσε να πληρώσει το τέλος των 10 δολαρίων το 1874 για να κάνει ασφαλιστικά μέτρα δεν θα μπορούσε να είχε εκδοθεί δίπλωμα ευρεσιτεχνίας στον Μπελ».

Άρα… τελικά ποιος «εφηύρε» το τηλέφωνο;

Η πιο έντιμη ιστορικά απάντηση είναι ότι το τηλέφωνο δεν γεννήθηκε ως μία ιδέα σε απόλυτο κενό. Η τεχνολογία της εποχής (τηλέγραφος, ηλεκτρισμός, μικρόφωνα / μετατροπείς) έσπρωχνε πολλούς ερευνητές προς την ίδια κατεύθυνση.

• Ο Μπελ είναι αυτός που έχει το κρίσιμο δίπλωμα ευρεσιτεχνίας της 7ης Μαρτίου 1876 και τη διαδρομή που οδήγησε στην πρακτική, εμπορική και τεχνική καθιέρωση.

• Ο Γκρέι είναι ο μεγάλος ανταγωνιστής της ίδιας χρονικής στιγμής, με κατάθεση caveat την ίδια μέρα και μακρά διαμάχη περί προτεραιότητας.

• Από την πλευρά του ο Μεούτσι έχει ισχυρή παρουσία στην προϊστορία της εφεύρεσης και αναγνωρίζεται επίσημα από το αμερικανικό Κογκρέσο ως σημαντική μορφή στο χρονικό.

Σημειώνεται εδώ πως παρά την αναγνώριση και την πίστωση του επιτεύγματος στον Μπελ, το ιταλικό υπουργείο Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Δραστηριοτήτων, κατά τον εορτασμό των 200ών γενεθλίων του Μεούτσι το 2008 του απέδωσε τον τίτλο «Inventore del telefono», που θα πει... εφευρέτης του τηλεφώνου.