Ιρένα Σέντλερ: Ποια ήταν ο «θηλυκός Σίντλερ» που έσωσε 2.500 παιδιά από τους ναζί

Μία από τις πιο συγκλονιστικές μορφές ανθρωπισμού του 20ού αιώνα, η Ιρένα Σέντλερ, έγραψε τη δική της σελίδα ηρωισμού μέσα στη φρίκη του Ολοκαυτώματος, σώζοντας χιλιάδες εβραιόπουλα από βέβαιο θάνατο.

Η Ιρένα Σέντλερ (το γένος Κσιζανόφσκα) γεννήθηκε σαν σήμερα, στις 15 Φεβρουαρίου του 1910 στη Βαρσοβία. Μεγάλωσε στην πόλη Ότβοτσκ, κοντά στην πολωνική πρωτεύουσα, σε ένα περιβάλλον όπου η αλληλεγγύη προς τους αδύναμους ήταν καθημερινή πράξη.

Καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του χαρακτήρα της έπαιξε ο πατέρας της, γιατρός Στανίσλαβ Κσιζανόφσκι, ο οποίος πέθανε από τύφο όταν εκείνη ήταν μόλις 7 ετών, έχοντας μολυνθεί ενώ περιέθαλπε φτωχούς -κυρίως Εβραίους- ασθενείς. Η ίδια αργότερα θα θυμάται τη φράση του: «Αν δεις κάποιον να πνίγεται, πρέπει να πηδήξεις να τον σώσεις, ακόμα κι αν δεν ξέρεις κολύμπι».

Μετά τον θάνατό του, μέλη της εβραϊκής κοινότητας συνέβαλαν οικονομικά ώστε να συνεχίσει τις σπουδές της - μια πράξη που δεν ξέχασε ποτέ.

Σπούδασε Πολωνική Λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας και ήδη από τα φοιτητικά της χρόνια αντιτάχθηκε στον αντισημιτισμό. Διαμαρτυρήθηκε για το σύστημα διαχωρισμένων θέσεων («ghetto benches») για Εβραίους φοιτητές και τιμωρήθηκε με αποβολή.

Η δράση της στο Γκέτο της Βαρσοβίας

Κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής της Πολωνίας το 1939, η Σέντλερ εργάστηκε στις κοινωνικές υπηρεσίες της Βαρσοβίας. Όταν το 1940 δημιουργήθηκε το Γκέτο της Βαρσοβίας, απέκτησε πρόσβαση σε αυτό με άδεια υγειονομικών ελέγχων - επίσημα για την αντιμετώπιση επιδημιών. Στην πραγματικότητα, οργάνωσε δίκτυο διάσωσης παιδιών.

Το 1942 εντάχθηκε ενεργά στη Żegota - το Πολωνικό Συμβούλιο για τη Βοήθεια των Εβραίων, τη μοναδική κρατικά υποστηριζόμενη αντιστασιακή οργάνωση στην κατεχόμενη Ευρώπη που είχε αποκλειστικό στόχο τη διάσωση Εβραίων.

Ως επικεφαλής του παιδικού τμήματος:

• Οργάνωσε τη φυγάδευση περίπου 2.500 παιδιών.

• Τους εξασφάλιζε πλαστά έγγραφα και νέες ταυτότητες.

• Τα τοποθετούσε σε ορφανοτροφεία, μοναστήρια και πολωνικές οικογένειες.

Μέθοδοι διαφυγής

Οι επιχειρήσεις διάσωσης ήταν εξαιρετικά επικίνδυνες:

• Μέσα από υπόγειους διαδρόμους και υπονόμους.

• Κρυμμένα σε βαλίτσες ή εργαλεία.

• Σε ασθενοφόρα, κάτω από φορεία.

• Μέσω δικαστικού κτιρίου με έξοδο εκτός γκέτο.

Για να μη χαθούν οι πραγματικές ταυτότητες των παιδιών, η Σέντλερ κατέγραφε τα στοιχεία τους σε χαρτάκια, τα οποία έκρυβε σε γυάλινα βάζα θαμμένα στο έδαφος - ελπίζοντας να τα επανενώσει με τις οικογένειές τους μετά τον πόλεμο.

Σύλληψη, βασανιστήρια και θανατική καταδίκη

Στις 20 Οκτωβρίου 1943 συνελήφθη από τη Γκεστάπο. Υπέστη άγρια βασανιστήρια -της έσπασαν τα πόδια και τα χέρια - όμως δεν αποκάλυψε ποτέ τα ονόματα συνεργατών ή παιδιών.

Στη συνέχεια καταδικάστηκε σε θάνατο, ωστόσο η ποινή της δεν εκτελέστηκε ποτέ, καθώς τα μέλη της Żegota δωροδόκησαν Γερμανούς φρουρούς και κατάφεραν να την απελευθερώσουν. Οι ναζί ανακοίνωσαν ψευδώς ότι εκτελέστηκε, επιτρέποντάς της να συνεχίσει κρυφά τη δράση της μέχρι το τέλος του πολέμου.

Μετά τον πόλεμο: Σιωπή και αναγνώριση

Μετά το 1945 προσπάθησε να επανενώσει τα παιδιά με συγγενείς τους. Στις περισσότερες περιπτώσεις, αυτό ήταν αδύνατο - οι οικογένειες είχαν εξοντωθεί στα στρατόπεδα.

Στη μεταπολεμική κομμουνιστική Πολωνία, η δράση της δεν προβλήθηκε ιδιαίτερα για δεκαετίες.

Η διεθνής αναγνώριση ήρθε αργότερα:

• Το 1965 τιμήθηκε από το Yad Vashem ως «Δίκαιη των Εθνών».

• Το 2003 έλαβε το ανώτατο πολωνικό παράσημο, το Τάγμα του Λευκού Αετού.

• Το 2007 προτάθηκε για Νόμπελ Ειρήνης.

Τα τελευταία χρόνια και η συγκινητική σύνδεση

Έζησε έως τα βαθιά γεράματα στη Βαρσοβία. Μία από τις γυναίκες που τη φρόντιζε στα τελευταία της χρόνια, η Ελζμπιέτα Φικόβσκα, ήταν ένα από τα βρέφη που είχε διασώσει - φυγαδευμένο τότε μέσα σε εργαλειοθήκη.

Η Ιρένα Σέντλερ έφυγε τελικά από τη ζωή στις 12 Μαΐου 2008, σε ηλικία 98 ετών.

Η δική της αποτίμηση

Παρά την παγκόσμια αναγνώριση, η ίδια δεν αποδέχτηκε ποτέ τον τίτλο της ηρωίδας: «Δεν είμαστε ήρωες όσοι σώζαμε παιδιά. Έκανα τόσο λίγα… Θα μπορούσα να είχα κάνει περισσότερα».

Η ιστορία της Ιρένα Σέντλερ αποτελεί μία από τις πιο ισχυρές αποδείξεις ότι, ακόμη και στις πιο σκοτεινές περιόδους της ανθρωπότητας, η ατομική γενναιότητα μπορεί να σώσει χιλιάδες ζωές - και να αφήσει ανεξίτηλο το αποτύπωμά της στην Ιστορία.