Η αληθινή ιστορία του συμβόλου της ειρήνης
Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google
Υπάρχουν σύμβολα που χρειάζονται εξηγήσεις. Υπάρχουν και σύμβολα που τα καταλαβαίνεις πριν καν μάθεις να διαβάζεις. Το «διχαλωτό» σήμα μέσα σε έναν κύκλο -αυτό που ζωγραφίζουν παιδιά σε τετράδια, γράφουν φοιτητές σε τοίχους και κουβαλούν διαδηλωτές σε πανό- ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
Δεν είναι απλώς ένα σχέδιο. Είναι ένα από τα ελάχιστα σύμβολα της σύγχρονης ιστορίας που απέκτησαν παγκόσμια, διαπολιτισμική σημασία χωρίς να χρειάζονται μετάφραση.
Το σύμβολο της ειρήνης δημιουργήθηκε από φόβο. Από την αγωνία του ανθρώπου μπροστά στο ενδεχόμενο ενός πυρηνικού τέλους. Και η πρώτη φορά που παρουσιάστηκε δημόσια ήταν στις 21 Φεβρουαρίου 1958.
Τότε, ο Άγγλος εικαστικός Τζέραλντ Χόρτομ (Gerald Holtom) παρουσίασε για πρώτη φορά το σύμβολο της ειρήνης στο Λονδίνο - όχι ως τέχνη, αλλά ως πολιτικό εργαλείο.
Ο άνθρωπος πίσω από το σχέδιο
Ο Χόρτομ δεν ήταν ένας τυπικός καλλιτέχνης που αναζητούσε αισθητική πρωτοτυπία. Ήταν αντιρρησίας συνείδησης στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Αρνήθηκε να στρατευθεί και εργάστηκε σε αγρόκτημα στο Νόρφολκ - μια επιλογή που, εκείνη την εποχή, ισοδυναμούσε με κοινωνικό στίγμα.
Τη δεκαετία του '50 ο κόσμος ζούσε υπό τη σκιά της πυρηνικής απειλής. Οι δοκιμές ατομικών βομβών, η κούρσα εξοπλισμών ΗΠΑ - ΕΣΣΔ και ο φόβος πυρηνικού αφανισμού είχαν δημιουργήσει μια πρωτόγνωρη υπαρξιακή αγωνία. Η Μεγάλη Βρετανία ετοιμαζόταν για νέες πυρηνικές δοκιμές - και ένα αντιπολεμικό κίνημα αναδυόταν.
Ο Χόρτομ κλήθηκε να σχεδιάσει ένα έμβλημα για την Επιτροπή Δράσης κατά του Πυρηνικού Πολέμου (που σύντομα θα γινόταν η περίφημη Campaign for Nuclear Disarmament - CND).
Υπήρχε ωστόσο ένα πρόβλημα. Το σύμβολο έπρεπε να είναι απλό. Να αναπαράγεται εύκολα σε πανό. Να αναγνωρίζεται από μακριά.
Η «αποκωδικοποίηση» του συμβόλου
Το σύμβολο της ειρήνης δεν είναι αφηρημένο. Είναι ένα κωδικοποιημένο μήνυμα.
Ο Χόρτομ χρησιμοποίησε το σύστημα οπτικής σηματοδότησης του Ναυτικού (semaphore). Σε αυτό, οι σηματωροί κρατούν δύο σημαίες και σχηματίζουν γράμματα με τις θέσεις των χεριών.
Η στάση για το Ν είναι δύο χέρια κάτω σε γωνία, ενώ η στάση για το D είναι ένα χέρι πάνω, ένα κάτω. Όταν τα δύο γράμματα ενώνονται, δημιουργείται το σχήμα μέσα στον κύκλο.
N + D = Nuclear Disarmament (Πυρηνικός Αφοπλισμός)
Ο ίδιος ο Χόρτομ έδωσε και μια πιο προσωπική εξήγηση: είχε ζωγραφίσει έναν άνθρωπο σε απόγνωση, με τα χέρια πεσμένα, εμπνευσμένο από φιγούρα εκτελεσμένου σε πίνακα του Γκόγια. Έπειτα, απλώς «έκλεισε» αυτό τον απεγνωσμένο άνθρωπο σε έναν κύκλο.
Έτσι, το σύμβολο έγινε ταυτόχρονα μήνυμα, άνθρωπος και κραυγή.
Το πιο διάσημο έμβλημα διαμαρτυρίας
Το σήμα εμφανίστηκε για πρώτη φορά σε διαδήλωση στο Λονδίνο το 1958. Δεν υπήρχε καμία εμπορική στρατηγική, καμία καμπάνια branding, καμία πρόθεση παγκόσμιας διάδοσης.
Και όμως, μέσα σε λίγα χρόνια συνέβη κάτι σπάνιο. Το σχέδιο «ξέφυγε» από τον δημιουργό του.
Η Επιτροπή Δράσης κατά του Πυρηνικού Πολέμου το υιοθέτησε επίσημα (με επικεφαλής τον φιλόσοφο και Νομπελίστα Μπέρτραντ Ράσελ) και τη δεκαετία του ’60 το σύμβολο μεταφέρθηκε:
- στο αντιπολεμικό κίνημα κατά του πολέμου στο Βιετνάμ
- στο κίνημα των χίπις
- στα νεανικά κινήματα αμφισβήτησης
- στην ποπ κουλτούρα
Έγινε ίσως το πρώτο «παγκόσμιο meme» πριν υπάρξει το ίντερνετ.
Οι αντιδράσεις και οι θεωρίες
Η επιτυχία του έφερε και αντιδράσεις. Στις ΗΠΑ, ακροδεξιοί κύκλοι το χαρακτήρισαν σατανιστικό, αντιχριστιανικό και κομμουνιστικό.
Οι ισχυρισμοί δεν τεκμηριώθηκαν ποτέ, αλλά δείχνουν κάτι ουσιαστικό. Το σύμβολο είχε αποκτήσει πολιτική ισχύ. Και τα σύμβολα που αποκτούν ισχύ πάντα αμφισβητούνται.
Η ελληνική ιστορία του σήματος
Στην Ελλάδα το σύμβολο εμφανίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του '60 μέσω του Συνδέσμου Νέων για τον Πυρηνικό Αφοπλισμό «Μπέρτραντ Ράσελ» και αργότερα της Νεολαίας Λαμπράκη.
Η πιο εμβληματική στιγμή ήρθε στις 21 Απριλίου 1963.
Ο Γρηγόρης Λαμπράκης πραγματοποίησε μόνος τη Μαραθώνια Πορεία Ειρήνης, την οποία η αστυνομία την είχε απαγορεύσει.
Κρατούσε ένα μικρό πανό με το σύμβολο και τη λέξη «ΕΛΛΑΣ».
Συνελήφθη. Αλλά η εικόνα έμεινε.
Από τότε, στην Ελλάδα το σύμβολο δεν συνδέθηκε μόνο με την ειρήνη γενικά - συνδέθηκε με τη δημοκρατία.
Πριν και μετά: τα άλλα σύμβολα ειρήνης
Πριν από το 1958, η ειρήνη αποδιδόταν κυρίως με δύο εικόνες. Τον κλάδο ελαίας της αρχαίας ελληνικής παράδοσης και το ιουδαιοχριστιανικό περιστέρι.
Το σχέδιο του Χόρτομ ήταν διαφορετικό.
Δεν προερχόταν από θρησκεία ή μυθολογία. Προερχόταν από τον φόβο του πυρηνικού αφανισμού - δηλαδή από ένα απολύτως σύγχρονο πρόβλημα.
Ήταν το πρώτο σύμβολο ειρήνης της πυρηνικής εποχής.
Γιατί επιβίωσε
Το ενδιαφέρον δεν είναι ότι έγινε διάσημο. Το ενδιαφέρον είναι ότι ποτέ δεν ξεπεράστηκε.
Δεν ανήκει σε ιδεολογία, κράτος, κόμμα ή θρησκεία. Είναι κάποιες γραμμές και ένας κύκλος - τίποτα περισσότερο. Ακριβώς γι’ αυτό έγινε καθολικό. Ο καθένας μπορεί να το υιοθετήσει χωρίς να χρειάζεται να εξηγήσει τίποτα.
Ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη επιτυχία του Τζέραλντ Χόρτομ. Σχεδίασε ένα σύμβολο για μια συγκεκριμένη διαδήλωση.
Και κατέληξε να σχεδιάσει την ίδια την έννοια της ειρήνης στη σύγχρονη εποχή.
Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google
