Η Ευρώπη φλέγεται, οι κοινωνίες βράζουν και οι Βρυξέλλες συνεδριάζουν!

Τα όσα εκτυλίσσονται στη Γαλλία δεν συνιστούν απλώς μια ακόμη περίοδο κοινωνικής αναταραχής. Αποτελούν ένα ηχηρό προειδοποιητικό σήμα για την Ευρώπη και αναδεικνύουν ένα βαθύτερο, διαχρονικό πρόβλημα. Το ολοένα διευρυνόμενο χάσμα ανάμεσα στην πολιτική εξουσία και την κοινωνική πραγματικότητα.

Η ευρωπαϊκή ήπειρος βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πολυεπίπεδη κρίση, η οποία δεν περιορίζεται στους οικονομικούς δείκτες ή στις δημοσιονομικές ανισορροπίες. Είναι πρωτίστως μια κρίση πολιτικής αντιπροσώπευσης, κοινωνικής συνοχής και εμπιστοσύνης στους θεσμούς.

Εδώ και χρόνια, ένα μέρος του ευρωπαϊκού πολιτικού συστήματος δίνει την εντύπωση ότι αναλώνεται σε μια ατέρμονη διαχείριση των προβλημάτων, χωρίς να καταφέρνει να αντιμετωπίσει τις βαθύτερες αιτίες τους. Ο πολιτικός νανισμός, ο άγονος πολιτικαντισμός και η απουσία ουσιαστικής πολιτικής ενσυναίσθησης αποτελούν, κατά τη γνώμη μου, ορισμένες από τις πιο ανησυχητικές παθογένειες της σύγχρονης ευρωπαϊκής πραγματικότητας.

Η Ευρώπη δεν αντιμετωπίζει μόνο κρίση κόστους ζωής. Αντιμετωπίζει και κρίση προσδοκιών.

Εκατομμύρια άνθρωποι εργάζονται, παράγουν, πληρώνουν φόρους και ασφαλιστικές εισφορές, αλλά διαπιστώνουν ότι η οικονομική τους ασφάλεια γίνεται ολοένα πιο εύθραυστη.

Νέοι άνθρωποι σπουδάζουν, αποκτούν δεξιότητες, επενδύουν στη γνώση και στην προσωπική τους εξέλιξη, για να ανακαλύψουν ότι ακόμη και η απόκτηση μιας αξιοπρεπούς κατοικίας μετατρέπεται σε δυσπρόσιτο όνειρο.

Οικογένειες βλέπουν το διαθέσιμο εισόδημά τους να εξανεμίζεται, την αγοραστική τους δύναμη να περιορίζεται και την καθημερινότητα να μετατρέπεται σε έναν διαρκή αγώνα οικονομικής επιβίωσης.

Και εδώ ανακύπτει ένα θεμελιώδες πολιτικό και κοινωνικό ερώτημα. Ποια αξία έχει η οικονομική ανάπτυξη, όταν ένα σημαντικό μέρος της κοινωνίας αδυνατεί να απολαύσει τους καρπούς της;

Την ίδια στιγμή, στα μεγάλα ευρωπαϊκά κέντρα λήψης αποφάσεων, συνεχίζονται μακρόσυρτες διαβουλεύσεις, θεσμικές διεργασίες και διαδοχικοί κύκλοι συσκέψεων, που συχνά δίνουν την εντύπωση ότι εξελίσσονται σε ένα περιβάλλον αποκομμένο από την πραγματική κοινωνική εμπειρία.

Είναι σαν να λειτουργούν δύο διαφορετικές Ευρώπες. Η μία των θεσμικών ανακοινώσεων, των οικονομικών προβλέψεων και των στρατηγικών σχεδιασμών. Και η άλλη της καθημερινής αγωνίας, της οικονομικής επισφάλειας και της κοινωνικής δυσαρέσκειας.

Το πρόβλημα δεν είναι η ύπαρξη διαβουλεύσεων. Είναι η ενδεχόμενη αδυναμία τους να μετασχηματιστούν εγκαίρως σε ουσιαστικές πολιτικές παρεμβάσεις.

Η κοινωνία δεν έχει ανάγκη από ακόμη μία διαπίστωση των προβλημάτων της. Χρειάζεται αποτελεσματικές δημόσιες πολιτικές, αξιοπρεπείς αμοιβές, προσιτή στέγαση, ισχυρό κοινωνικό κράτος και πραγματικές προοπτικές κοινωνικής κινητικότητας.

Χρειάζεται, με άλλα λόγια, ένα νέο ευρωπαϊκό κοινωνικό συμβόλαιο. Ένα συμβόλαιο που θα αποκαθιστά την ισορροπία ανάμεσα στην οικονομική πρόοδο και την κοινωνική δικαιοσύνη.

Υπάρχει, ωστόσο, και μια δεύτερη κρίσιμη παράμετρος, την οποία δεν μπορούμε να παραβλέπουμε. Η διαχείριση του μεταναστευτικού ζητήματος και οι προκλήσεις της κοινωνικής ενσωμάτωσης.

Η ουσιαστική ένταξη των μεταναστών δεν μπορεί να εξαντλείται σε διοικητικές διαδικασίες και θεωρητικές διακηρύξεις. Προϋποθέτει πρόσβαση στην εκπαίδευση, στην απασχόληση, στην κοινωνική συμμετοχή, αλλά και αποδοχή ενός κοινού πλαισίου δικαιωμάτων και υποχρεώσεων.

Παράλληλα, πρέπει να υπάρχει σαφής διαχωρισμός ανάμεσα στη δημοκρατική διαμαρτυρία και στην παραβατική συμπεριφορά.

Άλλο η κοινωνική διεκδίκηση και άλλο η εκμετάλλευση μιας κοινωνικής αναταραχής για λεηλασίες, βανδαλισμούς και εγκληματικές πράξεις.

Η διασφάλιση της δημόσιας τάξης και η προστασία των κοινωνικών δικαιωμάτων δεν αποτελούν αντικρουόμενες επιδιώξεις. Αντίθετα, είναι δύο αλληλοσυμπληρούμενες προϋποθέσεις μιας λειτουργικής δημοκρατίας.

Και εδώ βρίσκεται, κατά την άποψή μου, η ουσία του ευρωπαϊκού προβληματισμού.

Η κοινωνική δυσαρέσκεια επιταχύνεται με ρυθμούς που η θεσμική γραφειοκρατία συχνά αδυνατεί να παρακολουθήσει.

Οι κοινωνίες μεταβάλλονται ταχύτατα, οι ανάγκες πολλαπλασιάζονται, οι οικονομικές πιέσεις εντείνονται και η πολιτική ανταπόκριση μοιάζει πολλές φορές να κινείται σε διαφορετική χρονική κλίμακα.

Όμως η δημοκρατική νομιμοποίηση δεν εξασφαλίζεται μόνο μέσα από εκλογικές διαδικασίες. Ανανεώνεται καθημερινά μέσα από την εμπιστοσύνη, τη λογοδοσία και την ικανότητα των θεσμών να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των ανθρώπων.

Γιατί οι πολίτες δεν απομακρύνονται από τους θεσμούς μέσα σε μία ημέρα. Απομακρύνονται σταδιακά, κάθε φορά που αισθάνονται ότι η φωνή τους δεν ακούγεται και τα προβλήματά τους παραμένουν αναπάντητα.

Αυτό είναι, ίσως, το σοβαρότερο διακύβευμα για το ευρωπαϊκό οικοδόμημα.

Όχι απαραιτήτως η θεσμική του επιβίωση, αλλά η διατήρηση της κοινωνικής του νομιμοποίησης. Η ικανότητά του να εμπνέει εμπιστοσύνη, ασφάλεια και προοπτική στις επόμενες γενιές.

Γιατί μια Ευρώπη που ευημερεί στα στατιστικά δελτία, αλλά δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στις προσδοκίες των πολιτών της, κινδυνεύει να μετατραπεί από όραμα συλλογικής προόδου σε μηχανισμό διαχείρισης της κοινωνικής απογοήτευσης.

Και αν αυτή η απόσταση συνεχίσει να μεγαλώνει, τότε, με μια δόση υπερβολής, θα φτάσουμε στο σημείο να ξεσηκωθούν ακόμη και οι Ινουίτ στην Αλάσκα!

Και τότε, μεταφορικά μιλώντας, οι πάγοι θα λιώνουν όχι μόνο από την κλιματική αλλαγή, αλλά και από τη θερμοκρασία της κοινωνικής οργής που προκαλούν η πολιτική αναλγησία και η θεσμική αδράνεια.

Γιατί το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι ότι οι ευρωπαϊκές κοινωνίες βράζουν. Είναι ότι η πολιτική εξουσία κινδυνεύει να αντιληφθεί τη...θερμοκρασία τους όταν θα είναι πλέον πολύ αργά.