Ιστορική στιγμή: Στο φως η «συλλογή Χόιερ» με τις 13 φωτογραφίες της εκτέλεσης στην Καισαριανή

Φωτογραφίες: Ευγενία Γιαννακέλου

Σε μια κίνηση υψίστης εθνικής και ιστορικής σημασίας, το Ελληνικό Δημόσιο απέκτησε προ ημερών τη σπάνια «συλλογή Χόιερ», η οποία περιλαμβάνει αδημοσίευτα ντοκουμέντα από τη γερμανική κατοχή, μεταξύ των οποίων τα σπάνια φωτογραφικά ντοκουμέντα της εκτέλεσης της 1ης Μαΐου 1944 στην Καισαριανή.

Σήμερα, 5 Μαρτίου, η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, παρουσίασε τις λεπτομέρειες μιας επιχείρησης που διήρκεσε μόλις 13 ημέρες, τονίζοντας ότι οι φωτογραφίες αυτές «δίνουν εικόνα και πρόσωπο στις ιστορικές μαρτυρίες» για τον πατριωτισμό των Ελλήνων.

Τα κλικ των ηρώων

Στον «σκληρό πυρήνα» της συλλογής είναι οι 13 συγκλονιστικές φωτογραφίες που απεικονίζουν την εκτέλεση των 200 πατριωτών στην Καισαριανή την 1η Μαΐου 1944.

Το χρονικό της απόκτησης

Η κ. Μενδώνη υπογράμμισε την ταχύτητα των υπηρεσιών, αναφέροντας πως αυτή η περίπτωση θα μπορούσε να διδάσκεται σε Πανεπιστημιακά Τμήματα Διοίκησης ως «πολύ καλή πρακτική». Όλα ξεκίνησαν, επισήμανε η υπουργός, την Κυριακή 15 Φεβρουαρίου, όταν ενημερώθηκε από τον πρόεδρο της Νέας Αριστεράς, Αλέξη Χαρίτση. Ακολούθησε άμεση ενημέρωση του πρωθυπουργού, ο οποίος έδωσε την έγκριση για να προχωρήσει η διαδικασία. Δόθηκαν οδηγίες στη Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και στη Διεύθυνση Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, ενώ συγκροτήθηκε νομική ομάδα και επιτροπή εμπειρογνωμόνων.

Ακολούθως, στις 18 Φεβρουαρίου, το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων χαρακτήρισε ομόφωνα τις φωτογραφίες ως «μνημεία» βάσει του νόμου 4858. Στις 27 Φεβρουαρίου, τετραμελής ομάδα ταξίδεψε στο Βέλγιο, συνάντησε τον συλλέκτη/έμπορο και ολοκλήρωσε την αγορά. Το ποσό που διατέθηκε από το ελληνικό κράτος για τις φωτογραφίες είναι 100.000€, πόροι από το υπουργείο Πολιτισμού. Η συλλογή βρισκόταν στην Αθήνα την επόμενη κιόλας ημέρα.

Τι περιλαμβάνει η «συλλογή Χόιερ»

Το υλικό που αποκτήθηκε αποτελεί μια συνεκτική πηγή για την ιστορία της Κατοχής: Πρόκειται για 262 φωτογραφίες συνολικά, 16 έγγραφα και 4 ελληνικά χαρτονομίσματα. Στον «σκληρό πυρήνα» της συλλογής είναι οι 13 συγκλονιστικές φωτογραφίες που απεικονίζουν την εκτέλεση των 200 πατριωτών στην Καισαριανή την 1η Μαΐου 1944. «Οι φωτογραφίες είναι υλικό ομιλιακό κατάλοιπο, προστατεύεται από τον νόμο και πλέον αντιμετωπίζεται με τη διαδικασία που απαιτείται για κάθε μνημείο», είπε χαρακτηριστικά η κ. Μενδώνη και επέμεινε στην ανάγκη για αυστηρή επιστημονική τεκμηρίωση από ειδικούς, καθώς οι φωτογραφίες αυτές αποτελούν πλέον αδιαμφισβήτητα μνημεία της νεότερης ιστορίας μας.

Το υπουργείο Πολιτισμού έχει ήδη δρομολογήσει τις απαραίτητες ενέργειες για τη διαφύλαξη αυτού του θησαυρού. Η συλλογή θα τύχει επιστημονικής τεκμηρίωσης και συντήρησης. Το πρώτο στάδιο είναι η πλήρης ψηφιοποίηση του υλικού και των τεκμηρίων. Στόχος είναι η προβολή της συλλογής στο ευρύ κοινό, ώστε να χρησιμοποιηθεί ως ιστορικό τεκμήριο στον δημόσιο λόγο.

Αξίζει να σημειωθεί πως στο τέλος της παρουσίασης από την κ. Μενδώνη, παρουσιάστηκαν τρεις φωτογραφίες από τη στιγμή της εκτέλεσης στην Καισαριανή. Στην πρώτη διακρίνονται οι σφαίρες τη στιγμή που εκτοξεύονται, στη δεύτερη απεικονίζονται οι 200 εκτελεσμένοι, ενώ η τρίτη δείχνει έναν νεκρό σε κάθετο πλάνο. Ωστόσο, ζητήθηκε οι συγκεκριμένες φωτογραφίες να μην δημοσιοποιηθούν ή αναπαραχθούν προς το παρόν, από σεβασμό στη μνήμη των νεκρών, μέχρι να ολοκληρωθεί η έρευνα και η διαδικασία ταυτοποίησης.

Οι δύο πρώτες φωτογραφίες είναι σε οριζόντια λήψη, ενώ η τρίτη –εκείνη με τον νεκρό– είναι κάθετη. Όπως σχολίασε ο Γερμανός ερευνητής της περιόδου της κατοχής και καταγραφέας ναζιστικών στρατευμάτων, Βαλεντίν Σνάιντερ, το στοιχείο αυτό δείχνει πόσο ψύχραιμος και αποστασιοποιημένος από το γεγονός του θανάτου ήταν ο φωτογράφος, ο οποίος άλλαξε ακόμη και το κάδρο της φωτογραφίας την ώρα της εκτέλεσης, από οριζόντιο σε κάθετο.