Καισαριανή: Σαρρηκώστας και Λάζου στον FLASH για τα ντοκουμέντα - Η «Leica» στον λαιμό και το φιλμ
Δύο είναι τα πεδία που χρειάζεται να ελεγχθούν για την πιστοποίηση αυθεντικότητας των φωτογραφιών. Ο φωτορεπόρτερ Αριστοτέλης Σαρρηκώστας και η ιστορικός Βασιλική Λάζου, μιλούν στον FLASH.
Έτοιμο να ξεκινήσει τη διαδικασία διεκδίκησης και απόκτησης των συγκλονιστικών φωτογραφιών από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή, είναι το Υπουργείο Πολιτισμού, μετά την αποκάλυψη των ιστορικών αυτών ντοκουμέντων από την εκτέλεση της Πρωτομαγιάς του 1944, που σκόρπισε ρίγη συγκίνησης.
Απαραίτητη προϋπόθεση για την εξέλιξη της διαδικασίας, όπως έχει τονίσει η κυβέρνηση, είναι η πιστοποίηση της αυθεντικότητας των φωτογραφιών. Εμπειρογνώμονες και στελέχη του Υπουργείου Πολιτισμού έχουν έρθει ήδη σε επαφή με τον συλλέκτη και κάτοχο του φωτογραφικού υλικού, ενώ πρόκειται να ταξιδέψουν άμεσα στη Γάνδη του Βελγίου -όπου αυτός βρίσκεται- προκειμένου να εξετάσουν από κοντά τις φωτογραφίες.
Όπως δηλώνουν ειδικοί, μιλώντας στον FLASH, η διαδικασία της πιστοποίησης θα κινηθεί σε δύο πεδία: την εξέταση των προσώπων και των κτιρίων που απεικονίζονται στις φωτογραφίες και την εξέταση του φυσικού υλικού (χαρτί, φιλμ) των ντοκουμέντων.
«Γνωρίζουμε ποιοι ήταν, μένει να αναγνωρίσουμε τα πρόσωπά τους»
«Τα ονόματα των ανθρώπων που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή τα γνωρίζουμε», τόνισε στον FLASH η καθηγήτρια Ιστορίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Βασιλική Λάζου.
Όπως εξήγησε, υπάρχουν φωτογραφίες αυτών των προσώπων από άλλες στιγμές της ζωής τους, υπάρχει υλικό που έχουν οι απόγονοί τους και μπορεί να τεθεί στη διάθεση των ερευνητών. «Επομένως η αντιπαραβολή με τα εικονιζόμενα πρόσωπα στις φωτογραφίες λειτουργεί ως πιστοποίηση», επισήμανε.
Διαβάστε σε ρεπορτάζ του FLASH, τα ονόματα των 200 εκτελεσθέντων αγωνιστών από τους Γερμανούς.
Ακόμα, η κ. Λάζου σημείωσε ότι η αντιπαραβολή μπορεί να γίνει και με τα εικονιζόμενα κτίρια στο Σκοπευτήριο Καισαριανής «με το δεδομένο ότι πολλά από αυτά υπάρχουν ακόμα». Ήδη πάντως αρκετοί έχουν αναγνωρίσει στις φωτογραφίες σημερινές όψεις κτιρίων, μαντρότοιχων, ακόμη και τα χαρακτηριστικά κυπαρίσσια στο Σκοπευτήριο.
Όσον αφορά την αναγνώριση προσώπων, αυτή η διαδικασία έχει ήδη ξεκινήσει, με ερευνητές, ιστορικούς, απογόνους των εκτελεσθέντων και το ΚΚΕ -το οποίο διαθέτει πολύτιμο και μεγάλο αρχείο- να έχουν ταυτοποιήσει ορισμένα πρόσωπα.
Σε δύο φωτογραφίες, σε εκείνη κατά την οποία οι κομμουνιστές κρατούμενοι μπαίνουν στο χώρο της εκτέλεσης με ατάραχο βλέμμα και μία άλλη στην οποία εμφανίζονται να κοιτούν τον φακό, τα πρόσωπα είναι ευδιάκριτα, επομένως η αντιπαραβολή με φωτογραφίες μπορεί να γίνει πιο εύκολα.
Μέχρι στιγμής, υπάρχει μια ασάφεια για το αν ο άνδρας με το λευκό πουκάμισο που εμφανίζεται στην πρώτη γραμμή της μίας φωτογραφίας είναι ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης ή ο Βασίλης Παπαδήμας. Ακόμα, έχουν αναγνωριστεί ο Ηλίας Ρίζος και ο Δημήτρης Παπαδόπουλος.
Για όλους αυτούς είναι ήδη γνωστό πως συμπεριλαμβάνονταν στους εκτελεσθέντες της 1ης Μαΐου 1944 στην Καισαριανή. Και η διαδικασία ταυτοποίησης συνεχίζεται.
Πάντως, το γεγονός ότι ήδη έχουν αναγνωριστεί πρόσωπα στις φωτογραφίες, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι είναι σχεδόν σίγουρα αυθεντικές. Σχεδόν βέβαιος για τη γνησιότητά τους, εμφανίστηκε μιλώντας χθες στον FLASH και ο ιστορικός Μενέλαος Χαραλαμπίδης, τονίζοντας ότι έχει ξεκινήσει και ο ίδιος διαδικασία αναγνώρισης των εικονιζόμενων προσώπων.
Η φιλμογραφία των κατακτητών
Το δεύτερο σκέλος της πιστοποίησης αφορά το ίδιο το υλικό των φωτογραφιών, αλλά και την ιστορία λήψης και απόκτησής τους από τον σημερινό τους κάτοχο.
Όπως σημειώνεται από το Υπουργείο Πολιτισμού: «Είναι γνωστό και επαρκώς διερευνημένο θέμα μεταξύ ιστορικών της φωτογραφίας και της σύγχρονης ιστορίας η διακίνηση φωτογραφιών που τράβηξαν στρατιώτες του Γ’ Ράιχ σε χώρες τις οποίες είχε καταλάβει η ναζιστική Γερμανία. Στις οργανώσεις Γερμανών βετεράνων που συστάθηκαν με στόχο την αποκατάσταση της δημόσιας εικόνας της Βέρμαχτ, στη μεταπολεμική γερμανική κοινωνία, δημιουργήθηκαν δίκτυα ανταλλαγής και ανατύπωσης φωτογραφιών που παρήχθησαν κατά τη διάρκεια του πολέμου από επαγγελματίες και ερασιτέχνες φωτογράφους.
Χαρακτηριστικότερη περίπτωση υπήρξε ο κύκλος του περιοδικού Wildente (Αγριόπαπια), που εξέδιδε ο Günther Heysing, δημοσιογράφος των Μονάδων Προπαγάνδας του Γκέμπελς. Οι συγκεκριμένες φωτογραφίες είναι πολύ πιθανόν να ανήκουν σε αυτές (ειδικώς εάν ληφθεί υπόψη η πίσω όψη των τυπωμένων φωτογραφιών, όπως εμφανίσθηκε στο e-bay)».
Σαρρηκώστας: «Η ποιότητα των λήψεων είναι καλή»
Για τις φωτογραφίες της Καισαριανής μίλησε στον FLASH ο βετεράνος φωτορεπόρτερ Αριστοτέλης Σαρρηκώστας, ο οποίος έζησε το ηρωικό συμβάν της εκτέλεσης της Πρωτομαγιάς του 1944 και ήταν αυτόπτης μάρτυρας της μεταφοράς των «200» στο Σκοπευτήριο αλλά και της μεταφοράς των σορών των αγωνιστών αμέσως μετά την εκτέλεση.
Παράλληλα, ο Αριστοτέλης Σαρρηκώστας έχει συνδέσει το όνομά του με κάποια άλλα εμβληματικά ιστορικά ντοκουμέντα, καθώς ήταν ο φωτογράφος που απαθανάτισε την εισβολή του τανκ στο εξεγερμένο Πολυτεχνείο το 1973.
Δηλώνοντας τη συγκίνησή του για την αποκάλυψη των σπουδαίων αυτών τεκμηρίων από το 1944, ο κ. Σαρρηκώστας υπογράμμισε: «Δεν ξέρω την ποιότητα του υλικού που υπάρχει από αυτές τις φωτογραφίες. Αν μπορούν να τυπωθούν σε μεγάλο μέγεθος. Σίγουρα βέβαια με τα σύγχρονα μέσα, το AI και άλλα, σίγουρα μπορούν να τις θέσουν υπό επεξεργασία».
Κατά την άποψή του Αριστοτέλη Σαρρηκώστα, «οι φωτογραφίες μπορούν να χρονολογηθούν στο περίπου, όχι ακριβώς. Προσωπικά έχω ασπρόμαυρα φιλμ από το 1961, που μοιάζουν σαν χθεσινά. Όταν είναι καλά δουλεμένα στην εμφάνιση και την στερέωση, κρατάνε».
Επιβεβαίωσε δε ότι η ποιότητα των λήψεων του Γερμανού αξιωματικού, ο οποίος φαίνεται να είναι ο φωτογράφος, είναι αρκετά καλή.
«Με μια φτηνή μηχανή στο λαιμό»
Με τι είδους μηχανή όμως μπορεί να τραβήχτηκαν αυτές οι φωτογραφίες;
«Οι Γερμανοί συνήθως είχαν καλούς φακούς. Όπως η μηχανή τύπου «Leica» Νομίζω ότι κάτι τέτοιο πρέπει να είχε κι αυτός, μπορεί να είχε μια φτηνή «Leica» κρεμασμένη στο λαιμό του», εξήγησε ο κ. Σαρρηκώστας.
«Δεν νομίζω όμως ότι τα φιλμ εμφανίστηκαν στην Ελλάδα. Δεν νομίζω ότι τότε υπήρχε μαγαζί που δούλευε αυτά τα φιλμ εδώ, ούτε ότι αυτός θα εμπιστευόταν Έλληνα φωτογράφο για αυτή τη διαδικασία». «Σίγουρα τις εμφάνισε μετά στο εξωτερικό», είπε.
«Τις έβγαζαν για να δείχνουν τι έκαναν»
Όσον αφορά τους λόγους που οδήγησαν τον αξιωματικό της Βέρμαχτ να φωτογραφίσει αυτές τις στιγμές, σημείωσε: «Το έκανε για λόγους περηφάνειας. Για να ‘τιμήσει’ αυτά που έκαναν. Θα πήγαινε στους συμπατριώτες του και θα έλεγε ‘κοίτα εμείς τι κάναμε εκεί’. Ήταν μια δουλειά που έκανε το Τρίτο Ράιχ».
«Αυτό έκαναν και το έκαναν πολλοί και σε άλλα μέρη της Ελλάδας. Όπως στην Κρήτη, που φωτογράφιζαν τους Έλληνες λίγο πριν τους εκτελέσουν».
Αναφερόμενος σε αυτές και σε άλλες φωτογραφίες που φέρεται να έχει τραβήξει ο Γερμανός στρατιωτικός από πολλά άλλα μέρη και στιγμές της Κατοχής, ο κ. Σαρρηκώστας τόνισε ότι: «Αυτά πρέπει να τα πάρει το κράτος, να τα αξιοποιήσει, να τα βάλει σε μουσεία, σε βιβλία, είναι η ζωντανή ιστορία της πατρίδας μας».
