Μονοπάτια μνήμης: Τα κολαστήρια της Κοραή 4 και τα μηνύματα των κρατουμένων στους τοίχους

Ίσως έχεις περάσει μπροστά από το κτίριο που πριν από χρόνια η Κομαντατούρ φυλάκιζε πατριώτες, οι οποίοι μετά από βασανιστήρια κατέληγαν στο εκτελεστικό απόσπασμα.

Βρίσκεται σε μια από τις κεντρικότερες πλατείες της Αθήνας, στην Πλατεία Κοραή στον αριθμό 4, και μαζί με το Αρχηγείο της Γκεστάπο στην οδό Μέρλιν, αποτελούσαν τους δυο κυριότερους χώρους στην Αθήνα, όπου μαρτύρησαν εκατοντάδες Έλληνες πατριώτες και μέλη της αντίστασης.

Το μέγαρο της Εθνικής Ασφαλιστικής επιτάχθηκε από τις γερμανικές κατοχικές αρχές σχεδόν αμέσως μετά την κατάληψη της Αθήνας. Σκόπευαν εκεί να εγκαταστήσουν το Φρουραρχείο, όπως συνήθιζαν σε κάθε καταληφθείσα πρωτεύουσα στην Ευρώπη. Προοριζόταν να στεγάσει επίσης την τοπική διοίκηση της γερμανικής Στρατοχωροφυλακής (Feldgendarmerie 921) που ήταν υπεύθυνη για τον έλεγχο και τη γενική επιτήρηση της πρωτεύουσας.

Τα μηνύματα στους τοίχους

Από τα κελιά «πέρασαν» πολίτες κάθε ηλικίας, ακόμη και παιδιά 14 ετών, κατηγορούμενοι για κάθε είδους παραπτώματα. Από τροχαία ατυχήματα και παραβάσεις του χρονικού ορίου απαγόρευσης κυκλοφορίας τις νύχτες, μέχρι σοβαρές αγορανομικές παραβάσεις και συμμετοχή σε διαδηλώσεις ή άλλες αντιστασιακές ενέργειες. Όσοι συλλαμβάνονταν για αντίσταση κατά των Γερμανών, κρατούνταν προσωρινά μέχρι να παραπεμφθούν στις αρμόδιες υπηρεσίες, κυρίως το Αρχηγείο των Ες-Ες στην οδό Μέρλιν.

Στους τοίχους των κελιών γραμμένα μηνύματα με ό,τι είχε ο καθένας στη διάθεσή του (ακόμη και με τα νύχια τους). Σκίτσα, ημερομηνίες, ονόματα, νότες... «24 ώρες χωρίς φαί και νερό. Μόνο μυρίζοντας το γιασεμί. Δημήτρης Μωραϊτης», «Μαυρίκιος Ν. Μαλεύρης», τελειόφοιτος Ιατρικής. Κρατούμαι ως όμηρος. Μαρτύρια Ιεράς Εξετάσεως», «αδελφοί Χάλαροι. Έντιμοι πολίται. Εκρατήθησαν αδίκως από ρουφανιά»..., είναι μερικά από τα ακιδογραφήματα.

«Ενδιάμεσος σταθμός»

Τα υπόγεια του κτιρίου μετατράπηκαν σε κολαστήρια για τους Έλληνες πατριώτες. Σε μερικές δεκάδες στενά κελιά, φυλακίζονταν όσοι συλλαμβάνονταν κατά τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στις γειτονιές της Αθήνας.

Ο εν λόγω χώρος λειτουργούσε σαν ενδιάμεσος σταθμός μεταγωγής των κρατουμένων. Εκεί, έμεναν από μία έως και 30 ημέρες προτού οδηγηθούν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης στο Χαϊδάρι, στις φυλακές Αβέρωφ ή στο εκτελεστικό απόσπασμα στην Καισαριανή.

Τα υπόγεια είχαν δύο ορόφους και η μόνωση μεταξύ των διαχωρισμάτων ήταν ιδιαίτερα ενισχυμένη. Οι γυναίκες κρατούνταν σε ξεχωριστό τομέα. Εκτός από τους Γερμανούς, στο Φρουραρχείο υπηρετούσαν, ως συνεργάτες των κατοχικών αρχών και πολλοί Έλληνες, δωσίλογοι που εκτελούσαν χρέη διερμηνέων, μεταφραστών, πληροφοριοδοτών.

Τα παράθυρα έβλεπαν προς τους φωταγωγούς και διέθεταν διπλά συμπαγή σιδερένια παραθυρόφυλλα. Οι δύο όροφοι επικοινωνούσαν με εσωτερικό κλιμακοστάσιο, γεγονός που φάνηκε αργότερα πολύ χρήσιμο στους κατακτητές.

Λίγες ημέρες πριν από την αποχώρηση των κατοχικών στρατευμάτων από την Αθήνα, στις 28 Σεπτεμβρίου του 1944 ο χώρος του φρουραρχείου εγκαταλείφτηκε από τους Γερμανούς και το κτίριο αποκάλυψε τα μυστικά του.

Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ και την Μαρία Σιδέρη, ο κ. Κωνσταντίνος Χατζηεργάτης, υπεύθυνος στο Χώρο Ιστορικής Μνήμης από το 2008 τόνισε ότι «από την 1η Οκτωβρίου μέχρι και το τέλος της σχολικής χρονιάς, καθημερινά γίνεται τουλάχιστον μία επίσκεψη από σχολεία και μάλιστα από όλη την Ελλάδα.«Μαθητές όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης, από την ΣΤ' Δημοτικού και πάνω, πολλοί φοιτητές, όχι μόνον από την Ελλάδα, αλλά και από το εξωτερικό μας επισκέπτονται», θα συμπληρώσει. Πώς όμως αντιδρούν τα μικρότερης ηλικίας παιδιά και τι ερωτήσεις κάνουν;

Ο κ. Χατζηεργάτης θα αναφέρει: «Η αντίδρασή τους καθρεφτίζεται στα μάτια τους... Όσο για τις ερωτήσεις μπορεί να είναι από πολύ απλές μέχρι πιο δύσκολες, να το πούμε έτσι. Κάποια παιδιά έχουν ρωτήσει αν γίνονταν εδώ δολοφονίες, για παράδειγμα. Πάντα φροντίζουμε να απαντάμε και να δίνουμε την πληροφόρηση με τον ενδεδειγμένο για την ηλικία τους τρόπο, φυσικά».

Τον Χώρο επισκέπτονται και πολλοί τουρίστες θα προσθέσει καθώς «περιλαμβάνεται στους τουριστικούς οδηγούς και οι ξένοι κατά την επίσκεψή τους σε μια χώρα αναζητούν «κομμάτια» ιστορίας».

Στα χρόνια που βρίσκεται στον Χώρο Ιστορικής Μνήμης ο κ. Χατζηεργάτης λέει πως του έτυχε μερικές φορές να υποδεχθεί επισκέπτες που ήταν συγγενείς ανθρώπων που είχαν κρατηθεί... «Σχεδόν όλοι, διότι υπάρχουν κι άνθρωποι που δεν εκδηλώνουν τα συναισθήματά τους, έφευγαν συγκλονισμένοι και με δάκρυα στα μάτια», αναφέρει.