82 χρόνια από τη Σφαγή στα Καλάβρυτα - Το έγκλημα των Ναζί και η μνήμη που ζητά δικαίωση

Η μνήμη και το τραύμα που εγγράφεται σε αυτήν, είναι από τα πιο επίμονα πράγματα. Δύσκολα ξεθωριάζει και πάντα αξίζει να κοιτάμε τα όσα θηριώδη διέπραξε ο άνθρωπος στο παρελθόν εναντίον άλλων ανθρώπων. Γιατί πάντα μας προετοιμάζει για τα όσα φοβερά πρόκειται να διαπραχθούν σήμερα και αύριο και μας βοηθά να προσπαθούμε να τα αποτρέψουμε.

Η ιστορία των Ναζί είναι γεμάτη από τις πιο φρικτές θηριωδίες και πολλές τέτοιες διαπράχθηκαν στη χώρα μας κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής. Σήμερα συμπληρώνονται 82 χρόνια από τη Σφαγή των Ναζί στα Καλάβρυτα, ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα των δυνάμεων κατοχής στην Ελλάδα, που σημάδεψε γενιές και κρατά ζωντανό μέχρι σήμερα το αίτημα της χώρας για επανορθώσεις, ηθικές και οικονομικές.

Τα γεγονότα πριν τη Σφαγή

Ποια είναι όμως τα γεγονότα που οδήγησαν στη μαζική εξόντωση εκατοντάδων Ελλήνων από τις γερμανικές δυνάμεις;

Το φθινόπωρο του 1943, οι δυνάμεις του Άξονα είχαν ξεκινήσει να δέχονται τεράστια πλήγματα στην Ευρώπη. Η κατάσταση στην Ελλάδα, μετά τη συνθηκολόγηση των Ιταλών με τους Συμμάχους, είχε προκαλέσει μεγάλη ανησυχία στους Γερμανούς. Την ίδια στιγμή, η ισχυρή δραστηριότητα του αντάρτικου ΕΛΑΣ στην ελληνική ύπαιθρο, δημιουργούσε επιπλέον προβλήματα στις κατοχικές δυνάμεις.

Με άλλα λόγια, οι Ναζί ένιωθαν βαθιά ότι έχαναν και ότι δεν αργούσε πλέον η στιγμή της άγριας οπισθοχώρησης.

Τα πράγματα στην Πελοπόννησο αντικατόπτριζαν σε μεγάλο βαθμό το γενικότερο κλίμα.

Ο γερμανικός στρατός στην Πελοπόννησο απαρτιζόταν από την 117η Μεραρχία Καταδρομών, υπό τον στρατηγό Καρλ φον Λε Σουίρ, με την έδρα του στην Κορινθία. Η διοίκηση της μεραρχίας έβλεπε ότι η δράση του ΕΛΑΣ στην περιοχή των Καλαβρύτων απειλούσε τη σιδηροδρομική και οδική επικοινωνία της Πάτρας με την Κόρινθο και την Τρίπολη. Έτσι έκρινε ως απολύτως απαραίτητη μία μεγάλης κλίμακας επέμβαση.

Η τύχη των Καλαβρύτων φαίνεται να προδιαγράφτηκε μετά την ήττα των Γερμανών από τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ στη Μάχη της Κερπινής (20 Οκτωβρίου 1943), κατά την οποία σκοτώθηκαν δεκάδες Γερμανοί στρατιώτες και αιχμαλωτίστηκαν 78.

Η ανείπωτη θηριωδία

Τέθηκε σε σε εφαρμογή από το γερμανικό στρατηγείο η «Επιχείρηση Καλάβρυτα» («Unternehmen Kalavryta»), με αντικειμενικό στόχο την περικύκλωση των ανταρτών στην ορεινή περιοχή των Καλαβρύτων και την εξόντωσή τους. Η «επιχείρηση Καλάβρυτα» ανατέθηκε τελικά στον ταγματάρχη Εμπερσμπέργκερ.

Οι Γερμανοί, με επικεφαλής τον Εμπερσμπέργκερ, στο δρόμο για τα Καλάβρυτα, εκτέλεσαν 143 άνδρες -μεταξύ των οποίων και παιδιά- στα χωριά Ρωγοί, Κερπινή, Άνω και Κάτω Ζαχλωρού, καθώς και στη Μονή Μεγάλου Σπηλαίου.

Την ίδια στιγμή καταστράφηκαν και άλλα χωριά, ενώ εκτελέστηκε και άλλος κόσμος από διαφορετικά τμήματα των γερμανικών στρατευμάτων.

Τέσσερις μέρες μετά την άφιξή τους στα Καλάβρυτα, οι Γερμανοί συγκέντρωσαν στον προαύλιο χώρο του δημοτικού σχολείου τους κατοίκους της κωμόπολης και διαχώρισαν τον ανδρικό πληθυσμό από τα γυναικόπαιδα και τους υπερήλικες.

Στη συνέχεια τα γυναικόπαιδα και οι ηλικιωμένοι κρατήθηκαν στο εσωτερικό του σχολείου, ενώ οι άνδρες και οι έφηβοι άνω των 13 ετών οδηγήθηκαν στην Ράχη του Καπή στις παρυφές των Καλαβρύτων. Ο λόφος αυτός ήταν μια τοποθεσία προσεκτικά επιλεγμένη καθώς ήταν αμφιθεατρική και επικλινής και στην οποία δύσκολα θα γλίτωνε κανείς από τα πυρά, ενώ παράλληλα είχε πλήρη θέα στα σπίτια των Καλαβρύτων που φλέγονταν.

Εκεί οι Γερμανοί εκτέλεσαν με συνεχείς ριπές πολυβόλων όσους είχαν συγκεντρώσει. Μία εκτίμηση κάνει λόγο για 500 άτομα, άλλες για 600, 700 ή και πάνω από 800 νεκρούς στο συγκεκριμένο σημείο. Αναφέρεται ότι περίπου 13 άτομα κατάφεραν να γλιτώσουν κι αυτό επειδή είχαν καλυφθεί από τα πτώματα των συμπολιτών τους και οι Γερμανοί τους θεώρησαν νεκρούς.

Οι γυναίκες και τα παιδιά κατάφεραν να αποδράσουν από το σχολείο, ενώ τα Καλάβρυτα φλέγονταν μετά την πυρπόλυσή τους από τα ναζιστικά στρατεύματα και οι φλόγες πλησίαζαν απειλητικά το κτίριο. Η περιοχή καταστράφηκε ολοκληρωτικά. Παράλληλα, όλα τα πολύτιμα αγαθά, σοδιές και τρόφιμα, είχαν αρπαχτεί και φορτωθεί στον Οδοντωτό.

Την επόμενη ημέρα οι Ναζί πυρπόλησαν το μοναστήρι της Αγίας Λαύρας, που συνδέεται στενά με την Ελληνική Επανάσταση του 1821, καθώς επίσης και το όμορο χωριό Βυσωκά.

Συνολικά, κατά τη διάρκεια της «Επιχείρησης Καλάβρυτα», οι Γερμανοί σκότωσαν πάνω από 1.100 άτομα, κατέστρεψαν και λεηλάτησαν πάνω από 1.000 σπίτια, κατάσχεσαν 2.000 αιγοπρόβατα και απέσπασαν 260.000.000 δραχμές.

Η δικαιοσύνη και η μνήμη

Κανείς από τους υπευθύνους της μεγάλης σφαγής δεν λογοδότησε στη Δικαιοσύνη. Ο στρατηγός Λε Ζουίρ πέθανε αιχμάλωτος των Σοβιετικών το 1954, ο Εμπερσμπέργκερ σκοτώθηκε στο Ανατολικό Μέτωπο και ο Ακαμπχούμπερ -που ήταν επικεφαλής του εκτελεστικού αποσπάσματος στη Ράχη του Καπή- πέθανε στην Αυστρία το 1972, σε ηλικία 67 ετών.

Μόνο ο κατοχικός στρατιωτικός διοικητής της Ελλάδας, στρατηγός Χέλμουτ Φέλμι (1885-1965), καταδικάσθηκε το 1948 σε κάθειρξη 15 ετών από το Δικαστήριο της Νυρεμβέργης για όλα τα εγκλήματα πολέμου του Γ’ Ράιχ στην Ελλάδα, αλλά μετά από τρία χρόνια αφέθηκε ελεύθερος.

Στις 18 Απριλίου του 2000, ο τότε Πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, Γιοχάνες Ράου (1931-2006), επισκέφτηκε τα Καλάβρυτα και εξέφρασε τη βαθιά θλίψη του για την τραγωδία. Ωστόσο, δεν ανέλαβε την ευθύνη εξ ονόματος του γερμανικού κράτους και δεν αναφέρθηκε στο ζήτημα των αποζημιώσεων.

Η διεκδίκηση των αποζημιώσεων είναι μια υπόθεση που διαρκεί δεκαετίες. Παρά το γεγονός ότι η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας έχει αναγνωρίσει δημόσια τη ναζιστική αγριότητα κατά των Καλαβρύτων, ακόμα δεν έχει καταβληθεί καμιά αποζημίωση.

Το γερμανικό κράτος αναφέρεται, σε διαφορετικές στιγμές, σε ηθικό και όχι οικονομικό χρέος.

Στη θέση του εγκλήματος των Καλαβρύτων διατηρείται μνημείο, ως ανάμνηση των πεσόντων και του φρικτού γεγονότος, και κάθε χρόνο γίνεται αναμνηστική εκδήλωση και επιμνημόσυνη δέηση.

Τα Καλάβρυτα, το Δίστομο, η Καισαριανή είναι πάντα παρόντα στη συλλογική μνήμη, αδιάψευστος μάρτυρας του τι σημαίνει ναζισμός και κίνητρο για να φροντίσουμε να μην εμφανιστεί ποτέ ξανά.