Νανοπλαστικά στον οργανισμό μας: Τι αποκαλύπτει σοκαριστική μελέτη σε ποντίκια

Νέα έρευνα που δημοσιεύεται στο Nature Communications δείχνει ότι τα μικροπλαστικά μπορούν να προκαλούν σοβαρές βλάβες στο εντερο , επηρεάζοντας την ισορροπία των μικροβίων που ζουν εκεί. Μάλιστα, ενδέχεται να διαταράσσουν την ίδια τη λειτουργία του εντερικού φραγμού, κάτι που ενδέχεται να οδηγήσει σε μια σειρά από προβλήματα υγείας.

Αόρατα σωματίδια αλλά με πραγματικές, βιολογικές συνέπειες

Όπως διαβάζουμε στο Science Alert οι επιστήμονες στην Ταϊβάν τάισαν ποντίκια με νανοπλαστικά από πολυστυρένιο για 12 συνεχόμενες εβδομάδες. Πρόκειται για τα μικρότερα είδη πλαστικών ρύπων, με μέγεθος μόλις 100 νανόμετρα, δηλαδή χιλιάδες φορές μικρότερα από μια ανθρώπινη τρίχα. Τα ποντίκια που μελετήθηκαν παρουσίασαν αλλαγές σε γονίδια, πρωτεΐνες, μικρόβια, αλλά και στον τρόπο που επικοινωνούν τα κύτταρα μεταξύ τους.

Τα βακτήρια του εντέρου αλλάζουν πρόσωπο

Ανάμεσα στις πιο ανησυχητικές επιδράσεις ήταν η μείωση δύο σημαντικών πρωτεϊνών που προστατεύουν το τοίχωμα του εντέρου. Η φυσική «ασπίδα» του εντέρου χαλάρωσε, επιτρέποντας σε παθογόνα να διεισδύσουν πιο εύκολα. Παράλληλα, τα ωφέλιμα βακτήρια του γένους Lactobacillus μειώθηκαν αισθητά, ενώ αυξήθηκαν βακτήρια που συνδέονται με φλεγμονές και γαστρεντερικές διαταραχές, όπως τα Ruminococcaceae. Εντυπωσιακό είναι ότι κάποια βακτήρια, όπως τα Lachnospiraceae, φαίνεται πως κυριολεκτικά έτρωγαν τα νανοπλαστικά.

Η επίδραση των νανοπλαστικών άλλαξε τον τρόπο που τα βακτήρια αυτά απελευθερώνουν μικροσκοπικά σωματίδια, γνωστά ως εξωκυτταρικά κυστίδια. Τα σωματίδια αυτά μεταφέρουν πληροφορίες από κύτταρο σε κύτταρο και, όταν αλλοιώνονται, μπορούν να μπλοκάρουν ακόμα και την παραγωγή βλέννας στο έντερο. Η βλέννα είναι απαραίτητη για την προστασία του εντερικού τοιχώματος και για την αποφυγή φλεγμονών. Όταν δεν παράγεται επαρκώς, το πεπτικό σύστημα μένει εκτεθειμένο σε πολλαπλούς κινδύνους.

Τα microRNAs και η επικοινωνία των κυττάρων

Το πιο σημαντικό εύρημα όμως είναι ότι τα νανοπλαστικά παρεμβαίνουν σε έναν ευαίσθητο μηχανισμό επικοινωνίας μεταξύ των μικροβίων και των κυττάρων του εντέρου, μέσω μορίων που ονομάζονται microRNAs. Οι επιστήμονες για πρώτη φορά παρατήρησαν ότι τα πλαστικά σωματίδια μπορούν να επηρεάσουν το περιεχόμενο των κυστιδίων, διαταράσσοντας τη «συνομιλία» μεταξύ του οργανισμού και των μικροβίων του. Η διαταραχή αυτή οδηγεί σε μια νέα ισορροπία στο μικροβίωμα, που δεν είναι απαραίτητα προς όφελος της υγείας.

Το συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι η υγεία του εντέρου των ποντικιών επιδεινώθηκε και είναι πολύ πιθανό ότι αυτό συνεπάγεται αυξημένο κίνδυνο για χρόνιες παθήσεις. Αντίστοιχες επιδράσεις στον ανθρώπινο οργανισμό δεν έχουν επιβεβαιωθεί ακόμη, όμως το πείραμα προσφέρει πολύτιμα στοιχεία για το πώς ακριβώς τα μικροπλαστικά ίσως μας επηρεάζουν.

Γιατί ανησυχούν οι επιστήμονες

Βεβαίως, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι τα ποντίκια εκτέθηκαν σε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες νανοπλαστικών από αυτές που συγκριτικά θεωρείται ότι καταναλώνουν οι άνθρωποι στην καθημερινή τους ζωή. Παρ’ όλα αυτά, το γεγονός ότι ο μηχανισμός δράσης αυτών των σωματιδίων είναι τόσο ισχυρός, προκαλεί εύλογη ανησυχία. Ακόμα και μικρότερες ποσότητες, αλλά με συστηματική πρόσληψη, ίσως αρκούν για να προκαλέσουν μακροπρόθεσμες επιδράσεις.

Οι ειδικοί συμφωνούν πως είναι απαραίτητο να γίνουν περισσότερες έρευνες, τόσο για να προσδιοριστεί με ακρίβεια πόσα νανοπλαστικά εισέρχονται στον ανθρώπινο οργανισμό, όσο και για να εξεταστούν οι πιθανές επιπτώσεις στην υγεία. Οι σημερινές τεχνολογίες ανίχνευσης δεν είναι επαρκείς και γι’ αυτό η επιστημονική κοινότητα στρέφει το βλέμμα σε πιο εξελιγμένα μοντέλα παρακολούθησης και νέες μεθόδους πειραματισμού.

Εν κατακλείδι, το ερώτημα δεν είναι πια αν τα μικροπλαστικά βρίσκονται μέσα μας, αλλά τι ακριβώς κάνουν εκεί. Τα πρώτα ευρήματα δεν είναι καθησυχαστικά, όμως αποτελούν ένα κρίσιμο βήμα για να κατανοήσουμε τη σύνθετη σχέση μεταξύ του περιβάλλοντος και της ανθρώπινης υγείας.