Ο Πάπας Λέων ΙΔ’ συμπλήρωσε έξι μήνες στον θρόνο και τα πρώτα δείγματα του οράματός του για την Καθολική Εκκλησία αρχίζουν αισίως να παίρνουν μορφή. Μετά την Αποστολική Παραίνεση «Σε αγάπησα», που καταγγέλλει την ανισότητα, την κοινωνική αδικία και τη φτώχεια, και το φρένο που επιχειρεί να βάλει σε κακοδοξίες -όπως η υπερβολική λατρεία της Παναγίας- ο ποντίφικας στρέφεται τώρα σε ένα άλλο φλέγον ζήτημα, τον γάμο.
Όχι όμως τον γάμο όπως έχει θεσμοθετηθεί στις δυτικές κοινωνίες, αλλά το πλέγμα των διαπροσωπικών σχέσεων στην Αφρικανική ήπειρο. Εκεί, οι χριστιανικές κοινότητες επεκτείνονται, αλλά πρέπει να παλέψουν ανάμεσα στις διδαχές του Χριστιανισμού και τις τοπικές αφρικανικές δοξασίες και κοινωνικές συμβάσεις που δεν αποκλείουν σχέσεις -ταμπού για τον δυτικό πολιτισμό και το δυτικό αξιακό σύστημα- όπως η πολυγαμία.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Catholic News Agency, η Επιτροπή του Βατικανού για το Δόγμα της Πίστης (Dicastery for the Doctrine of the Faith) ετοιμάζεται να εκδώσει ένα νέο κείμενο για τον γάμο, το οποίο υπόσχεται να αναζωογονήσει μία από τις αρχαιότερες πεποιθήσεις του Χριστιανισμού: ότι η αγάπη ανάμεσα σε έναν άνδρα και μία γυναίκα, βιωμένη με πίστη και αμοιβαία δέσμευση, παραμένει όχι μόνο εφικτή, αλλά βαθιά όμορφη.
Το κείμενο, με τίτλο «Εμείς οι Δύο: Εγκώμιο στη Μονογαμία» (We Two: In Praise of Monogamy. Doctrinal Note on the Value of Marriage, Exclusive Communion, and Mutual Belonging), θα δημοσιευθεί στα τέλη Νοεμβρίου 2025 και αποτελεί καρπό μακράς θεολογικής και ποιμαντικής σκέψης που ξεκίνησε κατά τη διάρκεια της Συνόδου για τη Συνοδικότητα, όταν μια ομάδα Αφρικανών επισκόπων ζήτησε από τη Ρώμη μία σαφή δήλωση για το πώς η Εκκλησία πρέπει να αντιδράσει στην εμμονή της πολυγαμίας σε ορισμένες περιοχές της ηπείρου τους.
«Λόγος αλήθειας με αγάπη»
Μιλώντας σε συνέντευξη Τύπου στο Βατικανό στις 4 Νοεμβρίου, ο Πάτερ Αρμάντο Ματέο, Γραμματέας της πανίσχυρης Επιτροπής για το Δόγμα της Πίστης, περιέγραψε το επικείμενο έγγραφο ως «έναν λόγο αλήθειας, εκφρασμένο με αγάπη». Σύμφωνα με δημοσίευμα του ιστοτόπου zenit.org, ο Αρμάντο Ματέο τόνισε ότι η πρωτοβουλία δεν προέκυψε από την επιθυμία έκδοσης καταδικών, αλλά από μία ποιμαντική ανάγκη που εξέφρασαν οι ίδιοι οι επίσκοποι, οι οποίοι αναζητούσαν μία στέρεη δογματική βάση για να καθοδηγήσουν τις τοπικές Εκκλησίες στο έργο της συνοδείας.
«Αυτό το αίτημα ήρθε από την Αφρική», σημείωσε ο Πάτερ Ματέο. «Από ποιμένες που είναι βαθιά ενήμεροι για τις πολιτισμικές και οικογενειακές πραγματικότητες που αντιμετωπίζουν, αλλά οι οποίοι γνωρίζουν επίσης ότι το Ευαγγέλιο καλεί κάθε ανθρώπινη αγάπη σε μία πληρότητα που είναι ταυτόχρονα απαιτητική και απελευθερωτική».
Η ανάγκη για δογματική σαφήνεια
Ενώ οι Εγκύκλιοι του 2014 και του 2015, υπό τον Πάπα Φραγκίσκο, επικεντρώθηκαν κυρίως στα ζητήματα του διαζυγίου και της πρόσβασης στα μυστήρια, ανέδειξαν επίσης μία συναφή ανησυχία, τη συνεχιζόμενη ένταση μεταξύ της χριστιανικής οπτικής της μονογαμίας και της ευρέως διαδεδομένης πρακτικής της πολυγαμίας σε ορισμένες κοινωνίες. Αυτή η ένταση -η οποία συχνά διαχειριζόταν διακριτικά σε ποιμαντικό επίπεδο- γίνεται πλέον αντικείμενο ρητής σκέψης από τη ρωμαιοκαθολική Εκκλησία.
Σύμφωνα με πηγές του Βατικανού, το κείμενο «Εμείς οι Δύο» θα επιδιώξει να επαναβεβαιώσει τη διαρκή αλήθεια του χριστιανικού γάμου ως αποκλειστική και αδιάλυτη διαθήκη. Θα διερευνήσει το θεολογικό βάθος της μονογαμίας, όχι απλώς ως κοινωνική σύμβαση, αλλά ως σημείο που συμμετέχει στο μυστήριο του άρρηκτου δεσμού του Χριστού με την Εκκλησία Του. Η Εγκύκλιος αναμένεται να υποστηρίξει ότι η μονογαμία αποκαλύπτει κάτι ουσιώδες για την ικανότητα του ανθρώπινου προσώπου για πίστη, προσφορά και κοινωνία -αξίες που έρχονται σε έντονη αντίθεση με τη λογική της κτήσης ή της πολλαπλότητας.
Διάλογος αλήθειας και ελέους
Παρατηρητές σημειώνουν ότι η επικείμενη Εγκύκλιος αντιπροσωπεύει τη συνέχιση μιας ευρύτερης τάσης υπό τον Πάπα Λέοντα ΙΔ', ο οποίος έχει σηματοδοτήσει την επιθυμία να προσδώσει ηθική σαφήνεια και θεολογική συνέπεια στην εμπλοκή της Εκκλησίας με την πολιτισμική πολυφωνία. Ενώ ο προκάτοχός του, ο Πάπας Φραγκίσκος, συχνά ενθάρρυνε την ποιμαντική ευελιξία και τη διάκριση, η προσέγγιση του Λέοντα φαίνεται να δίνει έμφαση στην αρμονία μεταξύ δόγματος και ελέους, επιμένοντας ότι η συμπόνια είναι αυθεντική μόνο όταν έχει τις ρίζες της στην αλήθεια.
Ταυτόχρονα, αξιωματούχοι του Βατικανού έχουν δηλώσει ότι το κείμενο θα αποφύγει τους πολεμικούς τόνους. Σκοπός του δεν είναι να επικρίνει πολιτισμούς, αλλά να προτείνει μία αντίληψη της ανθρώπινης αγάπης που υπερβαίνει τα πολιτισμικά όρια. Η Εκκλησία, υποστηρίζουν οι συγγραφείς, δεν μπορεί να αγνοήσει το ιστορικό βάρος της πολυγαμίας σε πολλές κοινωνίες, ωστόσο πρέπει επίσης να δώσει μαρτυρία για τη μεταμορφωτική δύναμη της χάριτος που καλεί κάθε ανθρώπινη σχέση στην ενότητα και την πίστη.
Θεολογική σύνθεση και οικειότητα
Η απόφαση να τιτλοφορηθεί το έγγραφο «Εμείς οι Δύο» -αντί να υιοθετηθεί μια πιο επίσημη λατινική φράση- ήταν σκόπιμη. Υπογραμμίζει την οικειότητα της σχέσης που διακυβεύεται, το μυστήριο των δύο προσώπων που γίνονται μία σάρκα και μία κλήση. «Δεν είναι ένα έγγραφο μόνο για θεολόγους», δήλωσε μια πηγή κοντά στη διαδικασία σύνταξης.
Το πρώτο δείγμα γραφής του Πάπα Λέοντα
Η Εγκύκλιος «Εμείς οι Δύο» δεν θα είναι το πρώτο δείγμα γραφής του Πάπας Λέοντα. Στις αρχές Οκτωβρίου, ο Πάπας έδωσε το πρώτο επίσημο θεολογικό κείμενο της παποσύνης του, την Αποστολική Παραίνεση Dilexi te («Σε Αγάπησα»). Αυτή η πρώτη επίσημη διδακτική πράξη έχει ως κεντρικό θεολογικό της θέμα την αγάπη του Χριστού για τους φτωχούς και την ανανέωση της δέσμευσης της Εκκλησίας προς τους πλέον ευάλωτους, φέροντας τον υπότιτλο «για την αγάπη προς τους φτωχούς».
Ο Πάπας Λέων ΙΔ' τοποθετεί τη φτώχεια στον πυρήνα της σκέψης του, την οποία παρουσιάζει ως δομικό και παγκόσμιο ζήτημα, καταγγέλλοντας σθεναρά τον πολλαπλασιασμό των ανισοτήτων. Υπογραμμίζει ότι η αυθεντική πίστη είναι αχώριστη από το έλεος και τη δικαιοσύνη, καλώντας τους Χριστιανούς να αντιληφθούν την εγγενή αξία των φτωχών για την αποστολή της Εκκλησίας. Το κείμενο, που ξεκίνησε να προετοιμάζεται από τον προκάτοχό του, Πάπα Φραγκίσκο, εξασφαλίζει έτσι συνέχεια στο κοινωνικό δόγμα.
Η Αποστολική παραίνεση «Σε Αγάπησα» έχει ποιμαντικό ύφος, αλλά την ίδια ώρα είναι αυστηρά κριτική απέναντι στην οικονομική και κοινωνική ανισότητα της εποχής μας, στηλιτεύοντας την εκμετάλλευση, την αδικία και την ανισοκατανομή του πλούτου. Μάλιστα, πολλοί αναλυτές του Βατικανού συνέδεσαν το περιεχόμενό της με το όνομα που επέλεξε ο Πάπας. Η επιλογή της ονομασίας Λέων (λόγω της ιστορικής κοινωνικής εγκυκλίου Rerum Novarum του Λέοντα ΙΓ') και η δημοσίευση του κειμένου «Σε Αγάπησα» ανήμερα του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης υπογραμμίζουν τη δέσμευση του νέου Πάπα σε κοινωνικά ζητήματα και τη φροντίδα των περιθωριοποιημένων.
