Πάπας Λέων: Καταδίκη της «διπλωματίας της ισχύος» και προειδοποίηση για οργουελική γλώσσα στη Δύση

Δριμύ κατηγορώ κατά της σύγχρονης γεωπολιτικής πραγματικότητας εξαπέλυσε ο Πάπας Λέων. Ο ποντίφικας έχει συμπληρώσει λίγο περισσότερο από έξι μήνες στον θρόνο του Βατικανού αλλά ήδη έχει δώσει δείγματα γραφής για το κοινωνικό πρόσημο που επιθυμεί να δώσει στο ποντιφικάτο του, ακόμα και με το όνομα που επέλεξε.

Το πρωί της Παρασκευής (9/1) ο Πάπας δέχθηκε τους διπλωμάτες του κράτους του Βατικανού και απηύθυνε μια ομιλία που προσομοιάζει στις λεγόμενες «State of the Union» ομιλίες. Και ενώ το κράτος του Βατικανού είναι ένα από τα μικρότερα στον κόσμο, το γεωπολιτικό του αποτύπωμα ξεπερνά τα εθνικά σύνορα, επομένως η άποψη του εκάστοτε Πάπα για τον τρόπο που αντιλαμβάνεται τη διεθνή σκηνή αποκτά σημαίνουσα βαρύτητα.

Στην ετήσια ομιλία του για την «κατάσταση του κόσμου» ενώπιον των διπλωματών του Βατικανού, ο πρώτος Αμερικανός Ποντίφικας στην ιστορία εξέφρασε τη βαθιά του θλίψη για το γεγονός ότι «ο πόλεμος επέστρεψε στη μόδα», προειδοποιώντας παράλληλα για έναν επικίνδυνο «πολεμικό ζήλο» που εξαπλώνεται παγκοσμίως.

Ανθρωπιστικό δίκαιο και προστασία αμάχων

Ο Πάπας Λέων τόνισε με έμφαση ότι το ανθρωπιστικό δίκαιο πρέπει πάντα να υπερισχύει στις διεθνείς συγκρούσεις. Καταδίκασε απερίφραστα τη στοχοποίηση αμάχων στις πολεμικές επιχειρήσεις, υπενθυμίζοντας ότι η προστασία της ανθρώπινης ζωής αποτελεί απαράβατο κανόνα, ανεξαρτήτως της φύσης της διαμάχης.

Αντίρρηση συνείδησης και θρησκευτικές διακρίσεις

Ο Λέων υποστήριξε σθεναρά το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης, ζητώντας την προστασία όσων αρνούνται τη στρατιωτική θητεία για λόγους ηθικής αλλά και πράξεις ακύρωσης της ζωής που αντιβαίνουν θεμελιώδεις χριστιανικές αξίες όπως οι αμβλώσεις και η ευθανασία.

Παράλληλα, έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για μια «ύπουλη μορφή θρησκευτικών διακρίσεων» που αναπτύσσεται στην Ευρώπη και την Αμερική εις βάρος των χριστιανών. Σύμφωνα με τον Πάπα, οι διακρίσεις αυτές δεν είναι πάντα εμφανείς, αλλά υπονομεύουν σταδιακά την ελευθερία της θρησκευτικής έκφρασης στον δυτικό κόσμο.

Συρρίκνωση των ελευθεριών στη Δύση

Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η αναφορά του στην κατάσταση των δημοκρατικών ελευθεριών στις δυτικές χώρες. Ο Ποντίφικας προειδοποίησε ότι η ελευθερία της έκφρασης συρρικνώνεται ραγδαία, ενώ επέκρινε τη χρήση μιας «γλώσσας οργουελικού τύπου» η οποία περιθωριοποιεί και αποκλείει όσους αρνούνται να συμμορφωθούν με τα κυρίαρχα πρότυπα. Ο Πάπας Λέων εισήγαγε επίσης την έννοια της «ύπουλης θρησκευτικής διάκρισης». Σε αντίθεση με τους ανοιχτούς διωγμούς σε άλλα μέρη του κόσμου, στη Δύση η διάκριση είναι συχνά θεσμική ή κοινωνική.

Τι εννοεί ο Πάπας Λέων για τη συρρίκνωση της ελευθερίας στη Δύση

Η ομιλία του Πάπα Λέοντα προς τους διπλωμάτες του Βατικανού δεν ήταν απλώς μια τυπική ανασκόπηση της διεθνούς κατάστασης, αλλά μια βαθιά πολιτισμική παρέμβαση. Χρησιμοποιώντας τον όρο «γλώσσα οργουελικού τύπου», ο πρώτος Αμερικανός Ποντίφικας έστρεψε τα βέλη του εναντίον ενός φαινομένου που απασχολεί έντονα τη δημόσια συζήτηση στη Δύση. Την προσπάθεια επιβολής μιας ενιαίας σκέψης μέσω του ελέγχου των λέξεων και του κοινωνικού αποκλεισμού, φαινόμενα που συχνά περιγράφονται με τον όρο cancel culture.

Η κατασκευή μιας νέας πραγματικότητας μέσω των λέξεων

Όταν ο Πάπας αναφέρθηκε στον Τζορτζ Όργουελ, παρέπεμψε ευθέως στο εμβληματικό έργο «1984» και την έννοια της Newspeak (Νέας Ομιλίας). Στο έργο του Όργουελ, η εξουσία δεν απαγορεύει απλώς τις ιδέες, αλλά καταργεί τις λέξεις που τις εκφράζουν, καθιστώντας την «αιρετική» σκέψη αδύνατη.

Σύμφωνα με το σκεπτικό του Πάπα Λέοντα στη σύγχρονη Δύση παρατηρείται μια παρόμοια τάση. Η χρήση ευφημισμών και η επαναδιατύπωση εννοιών γύρω από ευαίσθητα κοινωνικά ζητήματα —όπως η ηθική, η θρησκεία και η βιοηθική— δημιουργούν ένα πλαίσιο όπου όποιος χρησιμοποιεί την παραδοσιακή ορολογία κινδυνεύει να θεωρηθεί «εχθρικός» ή «αναχρονιστικός».

Cancel culture: Ο σύγχρονος μηχανισμός κοινωνικού αποκλεισμού

Η προειδοποίηση του Πάπα Λέοντα για τη «συρρίκνωση της ελευθερίας έκφρασης» συνδέεται άμεσα με την cancel culture (κουλτούρα της ακύρωσης). Πρόκειται για έναν μηχανισμό όπου άτομα ή ομάδες περιθωριοποιούνται επαγγελματικά και κοινωνικά επειδή εξέφρασαν απόψεις που δεν συμμορφώνονται με τα τρέχοντα κυρίαρχα ιδεολογικά πρότυπα. «Η γλώσσα πλέον χρησιμοποιείται για να αποκλείει όσους δεν συμμορφώνονται», δήλωσε ο Πάπας Λέων.