Πώς οι ορμόνες επηρεάζουν το μυαλό μας

Οι ορμόνες παίζουν σημαντικό ρόλο στην καλή λειτουργία του σώματος μας. Ωστόσο, μπορεί να έχουν πολύ ισχυρές – και κάποιες φορές – αρνητικές επιπτώσεις στη διάθεση και την ψυχική μας υγεία.

Γενικά, οι άνθρωποι έχουμε την τάση να πιστεύουμε ότι έχουμε τον έλεγχο των συναισθημάτων μας. Όμως τα πράγματα δεν είναι ακριβώς έτσι. Οι επιστήμονες γνωρίζουν εδώ και πολύ καιρό ότι οι νευροδιαβιβαστές επηρεάζουν σημαντικά τον εγκέφαλό μας. Και όσο περισσότερα μαθαίνουν, τόσο περισσότερο ανακαλύπτουν ότι και οι ορμόνες μπορούν να επηρεάσουν το μυαλό μας, με απροσδόκητο μάλιστα τρόπο.

Οι επιστήμονες έχουν εντοπίσει περισσότερες από 50 ορμόνες στο ανθρώπινο σώμα μέχρι στιγμής. Όλες μαζί καθορίζουν μία σειρά σωματικών διαδικασιών, όπως την ανάπτυξη ενός ανθρώπου, τη σεξουαλική λειτουργία του σώματος, την αναπαραγωγή, τον κύκλο ύπνου και, κυρίως, την πνευματική υγεία.

Έχει δε αποδειχτεί ότι κάποιες ψυχικές διαταραχές, όπως η κατάθλιψη, το άγχος και το μετατραυματικό στρες είναι εντονότερες σε περιόδους μεγάλων ορμονικών διαταραχών, ειδικά στις γυναίκες.

Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα των εφήβων: στην παιδική ηλικία, τα ποσοστά κατάθλιψης είναι όμοια σε αγόρια και κορίτσια. Αντιθέτως, στην εφηβεία, τα κορίτσια έχουν διπλάσιες πιθανότητες να πάθουν κατάθλιψη σε σύγκριση με τα αγόρια – και η διαφορά αυτή συνεχίζεται σε όλη τη διάρκεια της ενήλικης ζωής τους.

Πώς επηρεάζονται γυναίκες και άνδρες

Στις ενήλικες γυναίκες, η επιρροή των ορμονών είναι παραπάνω από εμφανής. Τις ημέρες πριν την έμμηνο ρύση, τα επίπεδα των οιστρογόνων και η προγεστερόνη πέφτουν, που έχει ως αποτέλεσμα περισσότερα νεύρα, κούραση, θλίψη και άγχος για πολλές, αλλά όχι για άλλες.

Κάποιες γυναίκες βιώνουν επίσης τις αρνητικές συνέπειες της προεμμηνορυσιακής διαταραχής, μία σοβαρή διαταραχή που χαρακτηρίζεται από ακραίες εναλλαγές στη διάθεση, άγχος, κατάθλιψη, ακόμα και αυτοκτονικό ιδεασμό δύο εβδομάδες πριν την έμμηνο ρύση.

Αντίστοιχη είναι η εικόνα για πολλές γυναίκες μετά τη γέννα, λόγω της μείωσης στα επίπεδα των οιστρογόνων και στην προγεστερόνη, αντιθέτως πριν την ωορρηξία που αυξάνονται τα οιστρογόνα, πολλές γυναίκες βιώνουν αισθήματα αγαλλίασης και ευτυχίας.

Όμως, το πρόβλημα με τις ορμόνες δεν αφορά μόνο τις γυναίκες, αν και επηρεάζονται περισσότερο. Αφορά και τους άντρες, οι οποίοι βιώνουν μία πτώση στα επίπεδα τεστοστερόνης καθώς μεγαλώνουν, ωστόσο η διαφορά είναι ότι για τους άντρες η μετάβαση αυτή είναι πολύ πιο σταδιακή και σπανίως περιέχει απότομες εναλλαγές στη διάθεσή τους.

Ορμόνες, εγκέφαλος και νευροδιαβιβαστές

Ένας ακόμα τρόπος που οι σεξουαλικές ορμόνες επηρεάζουν τη διάθεση είναι τα αυξημένα επίπεδα νευροδιαβιβαστών, της σεροτονίνης και της ντοπαμίνης στον εγκέφαλο. Τα χαμηλά επίπεδα σεροτονίνης έχουν εδώ και χρόνια χαρακτηριστεί ως αιτία κατάθλιψης, γι’ αυτό και τα περισσότερα μοντέρνα αντικαταθλιπτικά στοχεύουν στην αύξηση της ορμόνης στον εγκέφαλο τους ασθενούς. Υπάρχουν επίσης στοιχεία ότι κάποια οιστρογόνα μπορούν να κάνουν τους υποδοχείς πιο δεκτικούς στην αύξηση της σεροτονίνης και της ντοπαμίνης στον εγκέφαλο.

Μία άλλη θεωρία υποστηρίζει ότι τα οιστρογόνα προστατεύουν τους νευρώνες και, ταυτόχρονα, δίνουν ώθηση στη δημιουργία νέων σε μία περιοχή του εγκεφάλου, γνωστή ως ιππόκαμπος, που παίζει ρόλο για τη μνήμη, αλλά και τη διάθεση. Για παράδειγμα, άνθρωποι με Αλτσχάιμερ, είναι γνωστό ότι υποφέρουν από απώλεια νευρώνων στον ιππόκαμπο.