Σοράγια, η πανέμορφη και θλιμμένη πριγκίπισσα του Ιράν
Τις τελευταίες ημέρες, λόγω της έντονης πολιτικής αναταραχής που επικρατεί στο Ιράν, δεν είναι λίγοι εκείνοι που αναρωτιούνται εάν ο διάδοχος του αυτοκρατορικού θρόνου αναλάβει τα ηνία της χώρας σε περίπτωση πτώσης του Ισλαμικού καθεστώτος.
Οι συζητήσεις αυτές επαναφέρουν αναπόφευκτα στο προσκήνιο την εποχή της ιρανικής μοναρχίας και τις μορφές που τη σημάδεψαν, όχι μόνο πολιτικά αλλά και ανθρώπινα. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η πριγκίπισσα Σοράγια, μία από τις πλέον αινιγματικές και τραγικές γυναικείες φιγούρες της σύγχρονης ιρανικής ιστορίας.
Η Σοράγια Εσφαντιάρι-Μπαχτιγιάρι υπήρξε η δεύτερη σύζυγος του Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί, τελευταίου Σάχη του Ιράν, αλλά έμεινε γνωστή ως «η αυτοκράτειρα με τα θλιμμένα μάτια», ένας χαρακτηρισμός που τη συνόδευσε σε όλη της της ζωή.
Γεννημένη το 1932 στο Ισφαχάν, είχε διπλή πολιτισμική ταυτότητα: πατέρα Ιρανό αριστοκράτη της φυλής των Μπαχτιγιάρι και μητέρα Γερμανίδα. Μεγάλωσε και μορφώθηκε στην Ευρώπη, κυρίως στην Ελβετία, αποκτώντας κοσμοπολίτικη παιδεία με επιρροές και από την ιρανική της καταγωγή. Αυτή η διττή της φύση θα γινόταν αργότερα τόσο πλεονέκτημα όσο και βάρος.
Η γερμανική και καθολική ανατροφή της την έκανε αντικείμενο «μεγάλης δυσπιστίας» στο Ιράν, με τους μουσουλμάνους κληρικούς να τονίζουν ότι ο Σάχης δεν έπρεπε να παντρευτεί αυτή τη «μισοευρωπαία» που δεν είχε μεγαλώσει ως μουσουλμάνα. Πολλά χρόνια αργότερα, η Σοράγια θα έγραφε στα απομνημονεύματά της:
Ήμουν βλάκας. Δεν ήξερα σχεδόν τίποτα για τη γεωγραφία, τους θρύλους της χώρας μου. Τίποτα για την ιστορία της, τίποτα για τη μουσουλμανική θρησκεία.
Ο έρωτας από μια φωτογραφία
Η γνωριμία της με τον Σάχη το 1948 έμοιαζε βγαλμένη από παραμύθι. Η ιστορία λέει ότι ο πρόσφατα διαζευγμένος πρίγκιπας, ο οποίος ήταν παντρεμένος με την πριγκίπισσα Φαουζία της Αιγύπτου, είχε «ερωτευτεί» μια φωτογραφία της 18χρονης Σοράγια και την κάλεσε βιαστικά στο παλάτι του για δείπνο με τη βασιλομήτορα, Τατζ ολ-Μολούκ.
Λίγες ημέρες αργότερα, ο πατέρας της Σοράγια φέρεται να της είπε ότι «ο Σάχης σε συμπάθησε πολύ. Είσαι έτοιμη να τον παντρευτείς;». Την επόμενη μέρα, το ζευγάρι αρραβωνιάστηκε, με τον Σάχη να κάνει πρόταση γάμου στη Σοράγια με ένα δαχτυλίδι αρραβώνων με διαμάντι 22,37 καρατίων.
Όμως μια σοβαρή ασθένεια ανέβαλε τον γάμο για μερικούς μήνες. Η Σοράγια είχε κολλήσει τυφοειδή πυρετό με αποτέλεσμα να πρέπει να αναρρώσει. Από τις 27 Δεκεμβρίου 1950 που ήταν προγραμματισμένος, το ζευγάρι ενώθηκε τελικά με τα δεσμά του γάμου στις 12 Φεβρουαρίου 1951, αν και η Σοράγια δεν ήταν εντελώς καλά. Σύμφωνα με φήμες που κυκλοφορούσαν εκείνη την εποχή, ο Σάχης της έφερνε ένα κόσμημα κάθε μέρα κατά τη διάρκεια της ανάρρωσής της, τοποθετώντας τα δώρα στο μαξιλάρι της.
Ο γάμος τους τελέστηκε στο Παλάτι Γκολεστάν στην Τεχεράνη και προκάλεσε παγκόσμιο ενδιαφέρον καθώς η Σοράγια, με την εντυπωσιακή ομορφιά, τα σμαραγδένια μάτια και τη φυσική της κομψότητα, ενσάρκωνε την εικόνα μιας σύγχρονης, λαμπερής αυτοκράτειρας.
Η νύφη φορούσε ένα φόρεμα Christian Dior διακοσμημένο με μαργαριτάρια, 6.000 διαμάντια και 20.000 φτερά μαραμπού. Συνδύασε το φόρεμα με ένα σακάκι και ένα πέπλο για την τελετή, με τη δημιουργία να φέρεται να ζύγιζε 20 κιλά. Μάλιστα, το φόρεμα ήταν τόσο βαρύ που στη μέση της τελετής, μια από τις κυρίες επί των τιμών της Σοράγια χρησιμοποίησε ψαλίδι για να το κάνει ελαφρύτερο.
Χρυσή ζωή βουτηγμένη σε πόνο
Όμως πίσω από τη χρυσή πρόσοψη του παλατιού, η ζωή της ήταν γεμάτη μοναξιά, πόνο και εσωτερικές συγκρούσεις. Το μεγαλύτερο δράμα της ήταν η αδυναμία να αποκτήσει διάδοχο. Σε ένα καθεστώς όπου η συνέχεια της δυναστείας ήταν ζήτημα ύψιστης πολιτικής σημασίας, η προσωπική της τραγωδία μετατράπηκε σε κρατική υπόθεση.
Παρά την αγάπη που υπήρχε ανάμεσα στο ζευγάρι, η πίεση του θρόνου αποδείχθηκε ισχυρότερη από τα συναισθήματα. Το 1958 ο γάμος τους λύθηκε και ο Σάχης ανακοίνωσε με δάκρυα στα μάτια το διαζύγιό τους. Λίγα χρόνια αργότερα, η Σοράγια είχε εκμυστηρευτεί ότι η απόφαση ήταν «μια θυσία της δικής μου ευτυχίας».
Ένα χρόνο αργότερα, ο Ρεζά Παχλαβί παντρεύτηκε ξανά. Αυτή την φορά την Φαράχ Ντίμπα με την οποία απέκτησε τέσσερα παιδιά, συμπεριλαμβανομένων δύο αγοριών. Κατά ειρωνικό τρόπο, ο κληρονόμος του αποδείχθηκε «περιττός». Μετά τις πολιτικές εξεγέρσεις του 1978 και του 1979, η Ισλαμική Δημοκρατία ανέλαβε τα ηνία της χώρας και εξόρισε την αυτοκρατοτρική οικογένεια. Ο Σάχης πέθανε ένα χρόνο αργότερα, τον Ιούλιο του 1980 από καρκίνο.
Από αυτοκράτειρα, ηθοποιός
Μετά το διαζύγιο, η Σοράγια έζησε με τον τίτλο της Αυτού Βασιλικής Υψηλότητας Πριγκίπισσας του Ιράν και άφθονη οικονομική υποστήριξη. Μια κοσμική γυναίκα που ταξίδευε σε όλο τον κόσμο προσπαθώντας να βρει νέο νόημα στη ζωή της.
Δοκίμασε την τύχη της στον κινηματογράφο και στις τέχνες πρωταγωνιστώντας στην ταινία του 1965 I tre volti (Τα Τρία Πρόσωπα), χωρίς όμως να καταφέρει να ξεφύγει από τη σκιά του παρελθόντος της. Εμφανίστηκε επίσης ως Σοράγια στην ταινία She.
Κατά τα τελευταία της χρόνια, η Σοράγια έζησε στο Παρίσι, στην οδό Montaigne 46. Συχνά παρακολουθούσε πάρτι που διοργάνωνε η Δούκισσα ντε Λα Ροσφουκό και απολάμβανε το ποτό στο μπαρ του ξενοδοχείου Plaza Athénée, που βρισκόταν απέναντι από το διαμέρισμά της. Συνοδευόταν από άλλες λαμπερές προσωπικότητες της γαλλικής καλής κοινωνίας, συμπεριλαμβανομένης μιας άλλης Παριζιάνας κοσμικής της εποχής, της Λίλι Κλερ Σαράν.
Το μοναχικό τέλος
Παρά τον κομψό τρόπο ζωής της, η Σοράγια δεν μπόρεσε να βρει την αληθινή ευτυχία: η ρομαντική της σχέση με τον σκηνοθέτη Φράνκο Ινδοβίνα διακόπηκε απότομα από τον τραγικό θάνατό του σε αεροπορικό δυστύχημα. Όταν έμαθε ότι ο πρώην σύζυγός της πέθαινε από καρκίνο στα τέλη της δεκαετίας του '70, του έγραψε ένα γράμμα λέγοντάς του ότι τον αγαπούσε ακόμα και ότι ήθελε να τον δει.
Εκείνος της απάντησε, εκφράζοντας την επιθυμία να τη δει. Όταν έφτασε στην Αίγυπτο, όπου ήταν εξόριστος, ήταν ήδη νεκρός. Η ιστορία αγάπης μεταξύ τους οδήγησε τον ιστορικό Αμπάς Μιλάνι να περιγράψει το ζευγάρι ως αληθινούς «εραστές που οι ζωές τους διασταυρώθηκαν».
Η Σοράγια πέθανε το 2001 στο Παρίσι, μόνη, μα όχι ξεχασμένη. Στη συλλογική μνήμη έμεινε ως σύμβολο μιας εποχής που χάθηκε, αλλά και ως ενσάρκωση της σύγκρουσης ανάμεσα στο καθήκον και την προσωπική ευτυχία. Η ζωή της υπενθυμίζει ότι ακόμη και στα υψηλότερα αξιώματα, ο ανθρώπινος πόνος παραμένει βαθιά ανθρώπινος.
