Στα βάθη της Βόρειας Θάλασσας, τα πυρομαχικά του πολέμου έγιναν καταφύγιο ζωής

Στα νερά των ακτών της Γερμανίας βρίσκεται μια έρημη περιοχή γεμάτη ναζιστικές βόμβες, κεφαλές τορπιλών και νάρκες. Χιλιάδες πυρομαχικά, που πετάχτηκαν από φορτηγίδες στο τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και ξεχάστηκαν, έχουν συσσωρευτεί με την πάροδο των χρόνων. Ένας αυξανόμενος αριθμός τουριστών συρρέει στις αμμώδεις παραλίες και τα ήρεμα νερά για τζετ σκι και kite surfing. Κάτω από την επιφάνεια, τα όπλα σαπίζουν.

Όταν οι πρώτοι επιστήμονες πήγαν να δουν τι συνέβαινε στο οικοσύστημα, «μερικοί από εμάς περιμέναμε να δούμε μια έρημο, χωρίς κανέναν ζωντανό οργανισμό, επειδή όλα ήταν δηλητηριασμένα», λέει ο Αντρέι Βεντένιν, από το Ερευνητικό Ινστιτούτο Senckenberg στη Φρανκφούρτη.

Αυτό που βρήκαν τους εξέπληξε. Ο Βεντένιν θυμάται τους συναδέλφους του να είναι ενθουσιασμένοι όταν το υποβρύχιο έστειλε τις πρώτες εικόνες. «Ήταν μια υπέροχη στιγμή», λέει.

Όπως διαβάζουμε στον Guardian, χιλιάδες θαλάσσια πλάσματα είχαν κάνει «σπίτι» τους τα πυρομαχικά, δημιουργώντας ένα αναγεννημένο οικοσύστημα πιο πυκνοκατοικημένο από τον θαλάσσιο βυθό γύρω του. Αυτή η «υποβρύχια μητρόπολη» ήταν απόδειξη της αντοχής της ζωής. «Είναι πραγματικά εκπληκτικό πόση ζωή βρίσκουμε σε μέρη που υποτίθεται ότι είναι τοξικά και επικίνδυνα», τονίζει.

Περισσότεροι από 40 αστερίες είχαν συσσωρευτεί σε ένα εκτεθειμένο κομμάτι TNT. Ζούσαν σε μεταλλικά κελύφη, θήκες πυροκροτητών και κιβώτια μεταφοράς, μόλις λίγα εκατοστά μακριά από το εκρηκτικό υλικό. Ψάρια, καβούρια, θαλάσσιες ανεμώνες και μύδια βρέθηκαν στα παλιά πυρομαχικά. «Θα μπορούσατε να το συγκρίνετε με έναν κοραλλιογενή ύφαλο όσον αφορά την ποσότητα της πανίδας που υπήρχε εκεί», σημειώνει ο Βεντένιν. «Πολλά είδη που είναι σπάνια ή σε μείωση, όπως ο μπακαλιάρος της Βαλτικής, ευδοκιμούν», προσθέτει.

Κατά μέσο όρο, περισσότερα από 40.000 ζώα ζούσαν σε κάθε τετραγωνικό μέτρο των πυρομαχικών, έγραψαν οι επιστήμονες στην εργασία τους, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Communications Earth & Environment τον Σεπτέμβριο. Η γύρω περιοχή ήταν πολύ λιγότερο ποικιλόμορφη, με μόνο 8.000 άτομα σε κάθε τετραγωνικό μέτρο.

Είναι εκπληκτικό το γεγονός ότι «τα πράγματα που προορίζονται να σκοτώσουν τα πάντα προσελκύουν τόσο ζωή», λέει ο Βεντένιν. «Μπορείτε να δείτε πώς η φύση προσαρμόζεται μετά από ένα καταστροφικό γεγονός όπως ο Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος και πώς, κατά κάποιον τρόπο, η ζωή βρίσκει τον δρόμο της πίσω στα πιο επικίνδυνα μέρη».

Αυτό που ανακάλυψαν οι ερευνητές στον κόλπο του Lübeck αποκαλύπτει μια εντυπωσιακή αλήθεια για το πώς η υποβρύχια ζωή μπορεί να επαναχρησιμοποιήσει τα ανθρώπινα απορρίμματα. Πριν από τον πόλεμο, αυτή η περιοχή της Βαλτικής Θάλασσας ήταν γεμάτη με ογκόλιθους και βραχώδεις περιοχές, αλλά σχεδόν όλα αυτά απομακρύνθηκαν για την κατασκευή σπιτιών και δρόμων.

Τεχνητές κατασκευές όπως ναυάγια, υπεράκτια αιολικά πάρκα, πετρελαιοπηγές και αγωγοί μπορούν να προσφέρουν υποκατάστατα, αντικαθιστώντας μέρος του χαμένου οικοτόπου. Αυτή η μελέτη δείχνει ότι τα πυρομαχικά θα μπορούσαν να είναι εξίσου ωφέλιμα – η άνθηση της ζωής σε αυτά στον κόλπο του Lübeck είναι πιθανό να επαναληφθεί και αλλού.

Βυθισμένα πλοία -προστατευόμενες περιοχές- για τη θαλάσσια ζωή

Μεταξύ 1946 και 1948, 1,6 εκατομμύρια τόνοι όπλων απορρίφθηκαν στα ανοικτά των γερμανικών ακτών. Αυτή είναι η πρώτη φορά που ερευνητές έχουν τεκμηριώσει τον αντίκτυπο που είχε αυτό το γεγονός στη θαλάσσια ζωή.

Ωστόσο, το φαινόμενο δεν περιορίζεται στα όπλα. Στις ΗΠΑ, οι εγκαταλελειμμένες εγκαταστάσεις εξόρυξης πετρελαίου και φυσικού αερίου έχουν μετατραπεί σε κοραλλιογενείς υφάλους. Το πρόγραμμα Rigs-to-Reefs ενθαρρύνει τις Αρχές να αφήνουν τις καθαρές και σταθερές εγκαταστάσεις που βρίσκονται κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας για το καλό του περιβάλλοντος. Τα βυθισμένα πλοία από τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο έχουν γίνει βιότοποι για την άγρια ζωή κατά μήκος του ποταμού Ποτόμακ στο Μέριλαντ.

Αυτά τα μέρη γίνονται ακόμη πιο σημαντικά για την άγρια ζωή, καθώς οι ωκεανοί καταστρέφονται όλο και περισσότερο από την αλιεία, την αλιεία με τράτες βυθού και την αγκυροβόληση. Τα βυθισμένα πλοία και οι χώροι απόρριψης όπλων «λειτουργούν ουσιαστικά ως προστατευόμενες περιοχές – δεν είναι εθνικά πάρκα, αλλά σχεδόν κάθε είδους ανθρώπινη δραστηριότητα απαγορεύεται», επισημαίνει ο Βεντένιν.

Οπουδήποτε έχει σημειωθεί στρατιωτική σύγκρουση τα τελευταία 100 χρόνια, οι γύρω θάλασσες είναι συνήθως γεμάτες με πυρομαχικά, αναφέρει ο Βεντένιν. Εκατομμύρια τόνοι εκρηκτικών υλικών βρίσκονται στους ωκεανούς μας.

Η θέση αυτών των πυρομαχικών δεν είναι καλά τεκμηριωμένη, εν μέρει λόγω των εθνικών συνόρων και των απόρρητων στρατιωτικών πληροφοριών. Αποτελούν κίνδυνο για έκρηξη, καθώς και κίνδυνο από τη συνεχή έκλυση τοξικών χημικών ουσιών.

Στη δεκαετία του 1990, οι ακαδημαϊκοί άρχισαν να προειδοποιούν για τον «κίνδυνο από τα βάθη» και την ανάγκη απομάκρυνσης των δυνητικά εκρηκτικών υλικών. Πίεση για την απομάκρυνση των όπλων προήλθε επίσης από την αυξανόμενη ζήτηση για χρήση του θαλάσσιου βυθού για άλλους σκοπούς, όπως εκβάθυνση ή υπεράκτιες υποδομές, όπως αιολικά πάρκα, καλώδια και αγωγοί πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Καθώς η Γερμανία και άλλες χώρες ξεκινούν την απομάκρυνση αυτών των «λειψάνων», οι επιστήμονες ελπίζουν να προστατεύσουν τα οικοσυστήματα που έχουν σχηματιστεί γύρω τους. Στον κόλπο του Lübeck τα πυρομαχικά έχουν ήδη αρχίσει να απομακρύνονται.

«Πρέπει να αντικαταστήσουμε αυτά τα μεταλλικά κουφάρια που έχουν απομείνει από τα πυρομαχικά με κάποια ασφαλέστερα, μη επικίνδυνα αντικείμενα, όπως για παράδειγμα κατασκευές από σκυρόδεμα», δηλώνει ο Βεντένιν.