Είχαν γραφή στη Μακεδονία πριν 7.000 χρόνια;
Κείμενο ή τέχνη; Το μυστηριώδες εύρημα στο Δισπηλιό Καστοριάς θέτει σε αμφισβήτηση ακόμα και την ίδια την ανακάλυψη της γραφής.
Η πρώτη γενικά αποδεκτή μορφή γραφής είναι η σφηνοειδής σουμεριακή, που χρονολογείται μεταξύ 3.000 και 4.000 π.Χ. Ωστόσο, ένα εύρημα στον νεολιθικό οικισμό του Δισπηλιού της Καστοριάς, μια εγχάρακτη ξύλινη πινακίδα, φαίνεται πως βάζει σε σκέψεις τους επιστήμονες, που θεωρούν ότι αντιπροσωπεύει μια αρχαία μορφή γραφής. Αντίθετα με τις υπάρχουσες θεωρίες, η Πινακίδα του Δισπηλιού υποδηλώνει ότι η γραφή είχε αναπτυχθεί πάνω από 1.000 χρόνια νωρίτερα.
Ο οικισμός ανακαλύφθηκε το 1932 από τον καθηγητή Αντώνιο Κεραμόπουλο, αλλά οι πρώτες συστηματικές ανασκαφές και η εύρεση της πινακίδας έγιναν το 1992 από τον καθηγητή προϊστορικής αρχαιολογίας Γεώργιο Χουρμουζιάδη. Η χρονολόγησή της πραγματοποιήθηκε με τη μέθοδο του C14 στο 5260 π.Χ., δηλαδή τουλάχιστον 1.200 χρόνια νωρίτερα από τις πρώτες πήλινες πινακίδες των Σουμέριων. Ωστόσο, ακόμα δεν είναι σίγουρο αν η Πινακίδα του Δισπηλιού αντιπροσωπεύει μια μορφή γραφής ή είναι απλώς τέχνη, και κανείς δεν έχει καταφέρει να ερμηνεύσει τα σύμβολα.
Τα εγχάρακτα σύμβολα μπορεί να αντιπροσωπεύουν μια γραφή που προϋπήρξε της Γραμμικής Β. Ο καθηγητής Γ. Χουρμουζιάδης τα είχε αναφέρει ως «μηνύματα που δεν πρόκειται ποτέ να αποκρυπτογραφήσουμε». Ωστόσο, με τις νέες τεχνολογίες, οι ειδικοί πιστεύουν ότι υπάρχει η δυνατότητα να βρεθεί τουλάχιστον αν πρόκειται για κείμενο, κάτι που θα αλλάξει όλη την υπάρχουσα θεωρία για την επικοινωνία των ανθρώπων. Ο καθηγητής Γιώργος Φακορέλλης από το Πανεπιστήμιο της Δυτικής Αττικής αναφέρει στο περιοδικό Radiocarbon ότι «η χρονολόγηση της Πινακίδας του Δισπηλιού είναι παρόμοια με αυτή σε άλλα ευρήματα στη νοτιοανατολική Ευρώπη, 2.000 χρόνια πριν από οποιαδήποτε άλλη μορφή γραφής».
Σίγουρα, η Πινακίδα του Δισπηλιού είναι μια απόδειξη της ανθρώπινης εφευρετικότητας και δημιουργικότητας και δεν αποκλείεται στο μέλλον να αποκαλύψει τα μυστικά της, ίσως και την ιστορία προϊστορικού λιμναίου οικισμού. Φυσικά, αν δεν υπάρξει «κάποια άλλη στήλη της Ροζέτας», δύσκολα θα αποκρυπτογραφηθεί και οι πληροφορίες που μεταφέρει θα παραμείνουν ένα αίνιγμα.
