Τι είναι το ψηφιακό ευρώ και πώς θα αλλάξει τις πληρωμές

Ο τρόπος με τον οποίο πληρώνουν οι πολίτες στην Ευρώπη αλλάζει με ταχύτατους ρυθμούς. Τα μετρητά εξακολουθούν να υπάρχουν, όμως κάρτες, κινητά τηλέφωνα και ηλεκτρονικές πληρωμές κερδίζουν συνεχώς έδαφος. Μέσα σε αυτό το νέο περιβάλλον, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προωθεί το σχέδιο για το ψηφιακό ευρώ, δηλαδή μια ηλεκτρονική μορφή δημόσιου χρήματος που θα λειτουργεί παράλληλα με τα χαρτονομίσματα και τα κέρματα.

Όπως αναφέρεται σε ανάλυση του The Conversation, το ψηφιακό ευρώ δεν θα είναι τραπεζική κατάθεση, αλλά χρήμα κεντρικής τράπεζας σε ηλεκτρονική μορφή. Με απλά λόγια, θα έχει την ίδια θεσμική ισχύ με τα μετρητά, αλλά θα χρησιμοποιείται ηλεκτρονικά. Αυτό σημαίνει ότι δεν θα εξαρτάται από την ευρωστία μιας εμπορικής τράπεζας, όπως συμβαίνει με τα χρήματα που έχουμε σε έναν συνηθισμένο τραπεζικό λογαριασμό. Η ΕΚΤ το παρουσιάζει ως δημόσια, ασφαλή επιλογή πληρωμών για την ψηφιακή εποχή.

Στην πράξη, το ψηφιακό ευρώ θα αποθηκεύεται σε ένα ψηφιακό πορτοφόλι που θα παρέχεται μέσω τραπεζών ή άλλων εγκεκριμένων ενδιάμεσων φορέων. Οι πολίτες θα μπορούν να το χρησιμοποιούν για πληρωμές σε καταστήματα, στο διαδίκτυο ή μεταξύ ιδιωτών, είτε μέσω κινητού είτε μέσω κάρτας. Η βασική διαφορά σε σχέση με τις σημερινές κάρτες είναι ότι το υπόλοιπο του ψηφιακού ευρώ θα αντιστοιχεί σε δημόσιο χρήμα που έχει εκδώσει η ΕΚΤ και όχι σε καταθέσεις ιδιωτικής τράπεζας.

Θα λειτουργεί χωρίς σύνδεση στο Ίντερνετ

Ένα από τα χαρακτηριστικά που ξεχωρίζουν είναι ότι το ψηφιακό ευρώ σχεδιάζεται ώστε να λειτουργεί και χωρίς σύνδεση στο Ίντερνετ. Η offline λειτουργία θεωρείται κρίσιμη, τόσο για λόγους ανθεκτικότητας σε περιπτώσεις διακοπής δικτύου όσο και για τη χρήση του σε περιοχές με περιορισμένη συνδεσιμότητα. Η ΕΚΤ τονίζει επίσης ότι στις offline πληρωμές τα στοιχεία της συναλλαγής θα είναι γνωστά μόνο στον πληρωτή και στον αποδέκτη, προσφέροντας επίπεδο ιδιωτικότητας κοντά σε εκείνο των μετρητών.

Το σχέδιο δεν βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της κυκλοφορίας, αλλά έχει μπει σε πιο ώριμη φάση προετοιμασίας. Η ΕΚΤ έχει δηλώσει ότι θέλει να είναι έτοιμη για πιθανή πρώτη έκδοση του ψηφιακού ευρώ μέσα στο 2029, υπό την προϋπόθεση ότι θα έχει εγκριθεί η αναγκαία ευρωπαϊκή νομοθεσία μέσα στο 2026. Παράλληλα, η τρέχουσα προετοιμασία προβλέπει πιλοτικές δοκιμές και τεχνική ανάπτυξη νωρίτερα, με πιθανή έναρξη πιλοτικού προγράμματος από το δεύτερο εξάμηνο του 2027.

Σε πολιτικό επίπεδο, το ψηφιακό ευρώ αντιμετωπίζεται από ευρωπαϊκούς θεσμούς ως μέρος της προσπάθειας για ενίσχυση της νομισματικής και στρατηγικής αυτονομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η ΕΚΤ υπογραμμίζουν ότι πρόκειται για κοινό ευρωπαϊκό εγχείρημα, το οποίο καλείται να διασφαλίσει ότι το δημόσιο χρήμα θα εξακολουθήσει να έχει κεντρικό ρόλο και στην ψηφιακή οικονομία.

Τα ερωτήματα που εγείρονται

Ωστόσο, η συζήτηση γύρω από το ψηφιακό ευρώ δεν είναι χωρίς επιφυλάξεις. Ένα από τα βασικά ερωτήματα αφορά την επίδρασή του στο τραπεζικό σύστημα. Η λογική είναι απλή: αν μεγάλος αριθμός πολιτών μεταφέρει μέρος των καταθέσεών του από τις εμπορικές τράπεζες σε ψηφιακά πορτοφόλια κεντρικής τράπεζας, τότε οι τράπεζες μπορεί να έχουν λιγότερα διαθέσιμα κεφάλαια για χορηγήσεις και δάνεια. Το ζήτημα αυτό έχει επισημανθεί και από αναλύσεις του ΔΝΤ.

Για να περιορίσει αυτόν τον κίνδυνο, η ΕΚΤ εξετάζει όριο κατοχής γύρω στα 3.000 ευρώ ανά άτομο. Η ιδέα είναι ότι το ψηφιακό ευρώ πρέπει να λειτουργεί κυρίως ως μέσο πληρωμής και όχι ως επενδυτικό ή αποταμιευτικό προϊόν. Για τον ίδιο λόγο, δεν προβλέπεται να προσφέρει τόκο, ούτε να χρησιμοποιείται για δάνεια ή επενδύσεις.

Ένα ακόμη κρίσιμο θέμα είναι η κυβερνοασφάλεια. Ένα δίκτυο πληρωμών που θα εξυπηρετεί εκατοντάδες εκατομμύρια πολίτες θα αποτελούσε προφανώς ελκυστικό στόχο για κυβερνοεπιθέσεις. Γι’ αυτό οι ευρωπαϊκοί θεσμοί δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην τεχνική θωράκιση, αλλά και στην προσβασιμότητα του συστήματος. Η ΕΚΤ επιμένει ότι το ψηφιακό ευρώ θα πρέπει να είναι εύχρηστο ακόμη και για πολίτες με χαμηλότερες ψηφιακές δεξιότητες ή περιορισμένη πρόσβαση σε προηγμένες συσκευές.

Η Ευρώπη δεν είναι μόνη σε αυτή την κατεύθυνση. Σύμφωνα με τον διεθνή δείκτη του Atlantic Council, περισσότερες από 130 χώρες και νομισματικές ενώσεις εξερευνούν ήδη μορφές ψηφιακού νομίσματος κεντρικής τράπεζας. Αυτό δείχνει ότι το ερώτημα δεν είναι πλέον αν το χρήμα θα γίνει πιο ψηφιακό, αλλά με ποιους όρους και ποιες εγγυήσεις θα γίνει αυτή η μετάβαση.

Το ψηφιακό ευρώ, επομένως, δεν παρουσιάζεται ως κατάργηση των μετρητών, αλλά ως η ψηφιακή τους συνέχεια μέσα σε μια οικονομία που αλλάζει. Το αν θα πετύχει, θα εξαρτηθεί από τρία βασικά στοιχεία: αν θα πείθει τους πολίτες ότι είναι ασφαλές, αν θα προστατεύει αποτελεσματικά την ιδιωτικότητα και αν θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί εύκολα από όλους.