Τροχαία εργατικά ατυχήματα: Η αθέατη κρίση που σκοτώνει στους δρόμους της Ευρώπης
Τα τροχαία εργατικά ατυχήματα αποτελούν μια σιωπηλή κρίση που η Ευρώπη και η Ελλάδα δυσκολεύονται να δουν.
Μια από τις πιο σοβαρές αλλά διαχρονικά υποτιμημένες κρίσεις Οδικής Ασφάλειας και επαγγελματικής υγείας στην Ευρώπη αφορά τη χρήση του οδικού δικτύου για σκοπούς εργασίας. Τα τροχαία εργατικά ατυχήματα, είτε συμβαίνουν κατά τη διάρκεια της επαγγελματικής οδήγησης είτε κατά τη μετακίνηση από και προς την εργασία, συνεχίζουν να κοστίζουν χιλιάδες ζωές κάθε χρόνο. Κι όμως, παραμένουν σε μεγάλο βαθμό εκτός δημόσιας συζήτησης, χωρίς σαφή ορισμό, χωρίς ενιαία καταγραφή και χωρίς στοχευμένη πολιτική πρόληψη.
Αυτό το κενό έρχεται να αναδείξει με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο η νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφάλειας Μεταφορών (ETSC), η οποία προειδοποιεί ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να αναλάβει άμεση και συντονισμένη δράση. Τα δεδομένα που παρουσιάζονται αποκαλύπτουν ότι το πραγματικό μέγεθος των τροχαίων εργατικών ατυχημάτων είναι πολύ μεγαλύτερο από αυτό που αποτυπώνεται στα επίσημα στατιστικά.
Χωρίς κοινό ορισμό, χωρίς πραγματική εικόνα
Παρά το γεγονός ότι κάθε χρόνο χιλιάδες άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους στους δρόμους της Ευρώπης, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ δεν έχουν ακόμη συμφωνήσει σε έναν βασικό, κοινό ορισμό για το τι συνιστά τροχαίο εργατικό ατύχημα. Άλλες χώρες περιλαμβάνουν μόνο τα ατυχήματα εν ώρα εργασίας, άλλες συνυπολογίζουν και τη μετακίνηση από και προς την εργασία, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις δεν γίνεται καμία σχετική διάκριση.
Η έκθεση του ETSC με τίτλο «Αξιοποίηση των δυνατοτήτων για τη μείωση των θανάτων και τραυματισμών από τροχαία συμβάντα που σχετίζονται με την εργασία» καταγράφει τουλάχιστον 2.922 θανάτους ετησίως στην ΕΕ την περίοδο 2020–2022 που συνδέονται με την εργασία. Το 43% αυτών αφορά τον τομέα των μεταφορών, επιβεβαιώνοντας ότι η επαγγελματική οδήγηση αποτελεί έναν από τους πιο επικίνδυνους εργασιακούς χώρους.
Ποσοστά που σοκάρουν και στοιχεία που χάνονται
Σύμφωνα με δεδομένα από 16 ευρωπαϊκές χώρες, τα θανατηφόρα τροχαία εργατικά ατυχήματα αντιστοιχούν στο 30% έως 40% του συνόλου των θανατηφόρων τροχαίων δυστυχημάτων. Στη Γαλλία φτάνουν το 42%, στην Ιρλανδία το 29%, στην Ιταλία το 16% και στη Γερμανία το 10%. Σε άλλες χώρες, τα επίσημα ποσοστά εμφανίζονται εξαιρετικά χαμηλά, γεγονός που δεν υποδηλώνει απαραίτητα μεγαλύτερη ασφάλεια, αλλά πιθανότερα σοβαρή υποκαταγραφή.
Η εικόνα παραμένει θολή επειδή τα δεδομένα που συλλέγονται από την αστυνομία, τους εργοδότες, τους ασφαλιστικούς οργανισμούς και τις αρχές επιθεώρησης ασφάλειας και υγείας στην εργασία δεν διασυνδέονται μεταξύ τους. Σε δέκα χώρες της ΕΕ δεν υπάρχει καν εθνικός ορισμός για τα τροχαία εργατικά ατυχήματα, ενώ λιγότερες από τις μισές καταγράφουν τον σκοπό της μετακίνησης στις αστυνομικές εκθέσεις.
«Μια συστημική αποτυχία που περνά στον οδηγό». Ο Εκτελεστικός Διευθυντής του ETSC, Antonio Avenoso, κάνει λόγο για μια συστημική αποτυχία που η Ευρώπη επιλέγει να αγνοεί. Όπως τονίζει, τα τροχαία που σχετίζονται με την εργασία αντιμετωπίζονται συχνά ως ατομική ευθύνη του οδηγού, απαλλάσσοντας εργοδότες και κράτη από την υποχρέωση να διαχειριστούν τον επαγγελματικό οδικό κίνδυνο. Επαγγελματίες οδηγοί, εργαζόμενοι στους δρόμους, διανομείς, τεχνικοί, αλλά και απλοί μετακινούμενοι χάνουν τη ζωή τους επειδή οι δρόμοι δεν αντιμετωπίζονται ως χώροι εργασίας, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για ελέγχους, εκπαίδευση και πρόληψη.
Η Ελλάδα και το χρόνιο πρόβλημα της υποκαταγραφής
Στην Ελλάδα, το ζήτημα των τροχαίων εργατικών ατυχημάτων παραμένει ακόμη πιο θολό. Παρότι στοιχεία της Ελληνικής Αστυνομίας, δείχνουν ότι σημαντικός αριθμός σοβαρών τροχαίων αφορά φορτηγά και επαγγελματικά οχήματα, δεν υπάρχει σαφής εικόνα για το πόσα από αυτά καταγράφονται επίσημα ως εργατικά.
Η Πρόεδρος του Ινστιτούτου Οδικής Ασφάλειας «Πάνος Μυλωνάς», Βασιλική Δανέλλη-Μυλωνά, επισημαίνει ότι η χώρα μας υστερεί σημαντικά στη συστηματική και αξιόπιστη καταγραφή των τροχαίων συμβάντων εν ώρα εργασίας. Η μεγάλη πλειοψηφία των επιχειρήσεων εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τα τροχαία ως μεμονωμένα περιστατικά, αποδίδοντας την ευθύνη αποκλειστικά στον οδηγό, χωρίς να εξετάζονται παράγοντες όπως η πίεση χρόνου, τα εξαντλητικά ωράρια, η παραβίαση χρόνων οδήγησης και ανάπαυσης ή η κατάσταση του στόλου.
Νόμοι υπάρχουν αλλά δεν εφαρμόζονται πάντα
Ένα ακόμη κρίσιμο σημείο είναι ότι, σε αρκετές περιπτώσεις, το πρόβλημα δεν είναι μόνο η απουσία θεσμικού πλαισίου, αλλά και η ανεπαρκής εφαρμογή του. Οι έλεγχοι σε επαγγελματικά οχήματα, ειδικά σε φορτηγά και μεταφορικές επιχειρήσεις, παραμένουν περιορισμένοι σε σχέση με το μέγεθος του στόλου και την ένταση της δραστηριότητας, με αποτέλεσμα επικίνδυνες πρακτικές να διαιωνίζονται. Η σαφής διάκριση μεταξύ επαγγελματικών και μη μετακινήσεων αποτελεί βασική προϋπόθεση για την εναρμόνιση των δεδομένων και τη χάραξη ουσιαστικών πολιτικών πρόληψης.
Ο επαγγελματικός οδικός κίνδυνος αφορά τόσο την ασφάλεια στην εργασία όσο και τη δημόσια υγεία και δεν μπορεί να αγνοείται αν η Ευρώπη θέλει να πετύχει τον στόχο «Vision Zero – Μηδενικοί Θάνατοι στους Δρόμους».
Οι δρόμοι ως χώροι εργασίας, όχι ως εξαίρεση
Η έκθεση του ETSC υπογραμμίζει ότι τα θύματα των τροχαίων εργατικών ατυχημάτων περιλαμβάνουν επαγγελματίες οδηγούς, εργαζόμενους σε έργα οδοποιίας, επαγγελματίες ταξιδιώτες, μετακινούμενους και τρίτους χρήστες του δρόμου. Με άλλα λόγια, πρόκειται για ένα πρόβλημα που αφορά το σύνολο της κοινωνίας.
Οι προτάσεις του ETSC εστιάζουν στην υιοθέτηση κοινών ορισμών, στη διασύνδεση των δεδομένων, στην υποχρεωτική αξιολόγηση των οδικών κινδύνων από τους εργοδότες και στην επένδυση στην πρόληψη. Παραδείγματα από χώρες όπως η Ιταλία, η Γερμανία και η Ιρλανδία δείχνουν ότι η πρόοδος είναι εφικτή όταν η οδική ασφάλεια αντιμετωπίζεται ως οργανικό κομμάτι της εργασιακής πολιτικής.
Όπως καταλήγει ο Εκτελεστικός Διευθυντής του ETSC Antonio Avenoso, οι δρόμοι είναι χώροι εργασίας και πρέπει να αντιμετωπίζονται ως τέτοιοι. Διαφορετικά, χιλιάδες άνθρωποι θα συνεχίσουν να χάνουν τη ζωή τους απλώς επειδή έκαναν τη δουλειά τους.
