«Wish You Were Here 50»: Το επετειακό boxset είναι ένα σπάνιο κομμάτι ροκ ιστορίας

To 1975 οι Pink Floyd ήταν σε ένα περίεργο φεγγάρι, παρά την απροσδόκητη επιτυχία του The Dark Side of the Moon, που είχε κυκλοφορήσει δύο χρόνια νωρίτερα. Τα μέλη της μπάντας ήταν εξαντλημένα από τις περιοδείες, οι σχέσεις τους ήταν τεταμένες, η ψυχική υγεία του Syd Barrett, ενός από τους βασικούς συντελεστές των πρώτων άλμπουμ, κατέρρεε και τα στελέχη της δισκογραφικής τους τούς πίεζαν για έναν repeat. Το Wish You Were Here, το οποίο επανακυκλοφορεί σε ένα συλλεκτικό box set με πλούσιο υλικό από τις ηχογραφήσεις, αποτύπωσε τόσο την «μάχη» που έδινε ο Barrett με το μυαλό του όσο και την αποξένωσή των υπολοίπων, σε μια αδηφάγα βιομηχανία που ήθελε γρήγορο χρήμα.

Ένας ύμνος στη φιλία

Το Wish You Were Here είναι πολλά πράγματα, αλλά πρωτίστως είναι ένας ύμνος στη φιλία. Ο τίτλος του, το Shine On You Crazy Diamond και εν πολλοίς ο ήχος των τραγουδιών ήταν ένας φόρος τιμής στον Barrett που ναι μεν είχε φύγει επίσημα το 1968, αλλά κανείς δεν είχε ξεχάσει. Ο Roger Waters ενσωμάτωσε διακριτικά στίχους που παραπέμπουν στη ψυχική υγεία του φίλου του, με φράσεις όπως «Now there’s a look in your eyes, like black holes in the sky» να περιγράφουν το αλλόκοτο βλέμμα του. Και κρατούσε μια φωτογραφία του στο στούντιο για να μην ξεχνούν και οι υπόλοιποι. Και όλοι έβαλαν τα κλάματα όταν κάποια στιγμή ένας αγνώριστος -υπέρβαρος με ξυρισμένο κεφάλι- Barrett κυκλοφορούσε στους διαδρόμους του στούντιο.

Πάμε τώρα στη βιομηχανία. Τη στιγμή που γράφονταν τα τραγούδια και οι Floyd ήταν στο στούντιο, τα στελέχη της εταιρείας τους ασκούσαν αφόρητη πίεση για το επόμενο hit. Απόδειξη; Το Welcome to the Machine γράφτηκε ουσιαστικά… μόνο του μετά από κάποιο meeting. Ακόμη και μικρές επαναλήψεις λέξεων ή η ασυνήθιστη στίξη, έγιναν σκόπιμα για να αναδείξουν το κεντρικό θέμα του δίσκου: την εμπορευματοποίηση. Στο Have a Cigar στηλίτευσαν τα δεινά που φέρνει η δημοσιότητα. Τα ημερολόγια της μπάντας από τις ηχογραφήσεις δείχνουν την επίπονη προσπάθεια να ισορροπήσουν μεταξύ πειραματικού και εμπορικού, τα εξαντλητικά ωράρια στο στούντιο, τις μοναχικές στιγμές, αλλά και τη συναισθηματική εξάντληση από όλο αυτο τον κύκλο γραψίματος-ηχογραφήσεων.

Η αόρατη παρουσία του Barrett

Δεν είναι ιδιαίτερα γνωστό, αλλά η μπάντα βασίστηκε στις ιδέες του Barrett από προηγούμενα άλμπουμ και προσπάθησε να αποδώσει τον ήχο του πειραματιζόμενη με συνθεσάιζερ, θόρυβο και drones. Το συγκρότημα χρησιμοποίησε ασυνήθιστες τοποθετήσεις μικροφώνων για να αποτυπώσει την ακουστική άδειων χώρων, χαρίζοντας στα κομμάτια μία αίσθηση απεραντοσύνης. Στο Welcome to the Machine, οι μηχανικοί του στούντιο διοχέτευσαν τις ηχογραφήσεις μέσα από μηχανικές συσκευές, δημιουργώντας έναν ψυχρό, ρομποτικό χαρακτήρα. Ο David Gilmour έπαιζε κιθάρα ανεβασμένος σε καρέκλες για να πετύχει ασυνήθιστες αντηχήσεις, ενώ ο Nick Mason πειραματιζόταν με πολλαπλές στρώσεις ντραμς ώστε να προσομοιώσει τον ήχο βιομηχανικών μηχανημάτων. Και ο Richard Wright συνέλαβε αυτό το απόκοσμο intro εμπνεόμενος από τηλεφωνικούς ήχους. Κάπου ακούστηκε και μια έλικα ελικοπτέρου…

Παρά το άρτιο και καλοδουλεμένο τελικό αποτέλεσμα, οι ηχογραφήσεις σημαδεύτηκαν από εντάσεις. Ο τελειομανής χαρακτήρας του Waters οδηγούσε τους υπόλοιπους στα άκρα. Διαφωνούσαν ακόμα και για τις πιο μικρές ηχητικές λεπτομέρειες, την ώρα που ο Richard Wright πάλευε με προσωπικά προβλήματα, που μπορεί να είχαν σχέση με εξαντλητικά ωράρια στο στούντιο. Τα τεχνικά προβλήματα ενέτειναν την πίεση, αναγκάζοντας το συγκρότημα να ξαναγράφει ολόκληρες συνεδρίες. Μια λιγότερο γνωστή ιστορία αναφέρει ότι ο David Gilmour τραυμάτισε προσωρινά το δάχτυλό του σε μια νυχτερινή ηχογράφηση, γεγονός που λίγο έλειψε να διακόψει την ολοκλήρωση του άλμπουμ. Παράλληλα, η μπάντα προσπαθούσε να διατηρήσει ενιαία ταυτότητα για τον δίσκο, φοβούμενη μήπως το αποτέλεσμα γίνει υπερβολικά συναισθηματικό. 

To «εμπρηστικό» artwork

Και επειδή έναν concept άλμπουμ ολοκληρώνεται με το artwork, ας πούμε δύο λογάκια για αυτό. Στο εξώφυλλο οι δύο επιχειρηματίες που ανταλλάσσουν χειραψία, με τον έναν να τυλίγεται στις φλόγες, ήταν ευθεία μεταφορά για την εξαπάτηση και την επιφανειακότητα της μουσικής βιομηχανίας. Λιγότερο γνωστό είναι το γεγονός ότι η «φλεγόμενη» χειραψία πραγματοποιήθηκε με πραγματική φωτιά και τη συμμετοχή κασκαντέρ που λίγο έλειψε να καεί. Η ιστορία λέει πως ο φωτογράφος επέμεινε η φωτογράφιση να γίνει σε μια κρύα και θυελλώδη ημέρα, ώστε ο καπνός να κινηθεί φυσικά και να προσδώσει μεγαλύτερο ρεαλισμό στην εικόνα. Αυτές οι εικαστικές επιλογές λειτούργησαν συμπληρωματικά στο θέμα της εμπορευματοποίησης καθιστώντας το εξώφυλλο αναπόσπαστο μέρος της εμπειρίας του Wish You Were Here.

Με την κυκλοφορία του, το Wish You Were Here προκάλεσε ταυτόχρονα θαυμασμό και αμηχανία. Οι κριτικοί εξήραν τη δεξιοτεχνία στον ήχο, ωστόσο διχάστηκαν ως προς τη συναισθηματική του λεπτότητα: κάποιοι το χαρακτήρισαν «στοιχειωτικά όμορφο», ενώ άλλοι το θεώρησαν «ψυχρό». Το  Rolling Stone έγραψε ότι «ο Waters μοιάζει να τραγουδάει για τον κουνιάδο του που πήρε μια κλήση» και η Village Voice ότι «η μουσική ήταν απλή και ελκυστική, με το συνθεσάιζερ να χρησιμοποιείται κυρίως για υφή και τα κιθαριστικά μέρη ως σχόλιο, αλλά καταφέρνει πραγματικά να αποκτήσει μια μορφή συμφωνικής αξιοπρέπειας». Αν υπάρχει ένας λόγος που το mega hit ήταν το Wish You Were Here, αυτός είναι η δυσκολία των ραδιοφωνικών σταθμών να εντάξουν στο πρόγραμμά τους το Shine On You Crazy Diamond, λόγω της μεγάλης διάρκειας και της ανορθόδοξης δομής του. Παρ’ όλα αυτά, ο δίσκος γνώρισε γρήγορα εμπορική επιτυχία, φτάνοντας στο νούμερο ένα στο Ηνωμένο Βασίλειο και βρέθηκε σε προβεβλημένες θέσεις στα charts σε ολόκληρο τον κόσμο.

Αυτό που μένει 50 χρόνια μετά είναι ότι ο δίσκος εκτιμήθηκε αμέσως από αυτούς που πρέπει, δηλαδή τους καλλιτέχνες. Και με τον τρόπο αυτό επηρέασε την εξέλιξη της ambient και της progressive rock με τρόπους που ακόμα ερευνούν οι κριτικοί και οι μουσικολόγοι. Μπάντες όπως οι Radiohead και οι Porcupine Tree, αναφέρουν το Wish You Were Here ως πηγή έμπνευσης για τον τρόπο με τον οποίο συνδυάζει την προσωπική αφήγηση με τα πειραματικά ηχοτοπία. Εκτός από τους μουσικούς, ο δίσκος ενέπνευσε εικαστικούς, σκηνοθέτες, ακόμη και σχεδιαστές μόδας, που γοητεύτηκαν από τα θέματα της αποξένωσης και της κριτικής στον βιομηχανικό κόσμο. Τα τραγούδια του έχουν χρησιμοποιηθεί σε ταινίες και ντοκιμαντέρ που εξερευνούν την ψυχική υγεία και τις πιέσεις της διασημότητας. Αυτές οι μεταγενέστερες αναγνώσεις από σύγχρονους καλλιτέχνες είναι που κάνουν τον δίσκο σημείο αναφοράς, τόσο σε τεχνικό όσο και σε συναισθηματικό επίπεδο.

Γι’ αυτό το Wish You Were Here 50 είναι ένα σπάνιο κομμάτι ροκ ιστορίας.