50 χρόνια μετά τη Χούντα, η Αργεντινή ζει με τον εφιάλτη

Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google

Στις 24 Μαρτίου 1976, η Αργεντινή ξύπνησε σε μια νέα πραγματικότητα. Στρατιωτικοί υπό τον στρατηγό Χόρχε Ραφαέλ Βιντέλα ανέλαβαν την εξουσία, φυλακίζοντας την πρόεδρο Ιζαμπέλ Περόν και κηρύσσοντας το «Εθνικό Αναδιοργανωτικό Διαδικαστικό» καθεστώς. Ήταν η αρχή μιας επταετούς στρατιωτικής δικτατορίας, που θα σφράγιζε τη χώρα με τρόμο, βία, πολλούς βασανισμένους και ακόμα περισσότερους αγνοουμένους.

Οι προηγούμενες πολιτικές αναταραχές και οι οικονομικές κρίσεις, όπως ο υπερπληθωρισμός, είχαν προετοιμάσει το έδαφος, αλλά τίποτα δεν μπορούσε να προϊδεάσει τους Αργεντινούς για την έκταση αυτού που θα ακολουθούσε.

814 μυστικά κέντρα κράτησης και οι «πτήσεις θανάτου»

Το καθεστώς στόχευσε συστηματικά πολιτικούς αντιπάλους, φοιτητές, δημοσιογράφους, δικηγόρους, συνδικαλιστές και διανοούμενους. Οι desaparecidos, οι εξαφανισμένοι, αποτελούν ακόμη σήμερα σύμβολο αυτής της φρίκης. Χιλιάδες άνθρωποι εξαφανίστηκαν, θανατώθηκαν ή βασανίστηκαν σε 814 μυστικά κέντρα κράτησης σε όλη τη χώρα. Άλλοι πετάχτηκαν ζωντανοί από αεροπλάνα στον ποταμό Λα Πλάτα ή στον Ατλαντικό, στις μακάβριες «πτήσεις θανάτου». Περίπου 500 παιδιά, γεννημένα σε κέντρα κράτησης ή αρπαγμένα από τους γονείς τους, υιοθετήθηκαν παράνομα και πολλοί δεν γνώρισαν ποτέ την αληθινή τους ταυτότητα.

Οι προσωπικές ιστορίες προκαλούν ανατριχίλα. Ο Έκτορ Ράτο, για παράδειγμα, υπήρξε θύμα της στρατιωτικής καταστολής στο εργοστάσιο της Mercedes-Benz στο Μπουένος Άιρες. Προδομένος από τον πρώην διευθυντή του, συνελήφθη, βασανίστηκε με ηλεκτροσόκ και κρατήθηκε επί 16 μήνες σε μυστικά κέντρα. Παρά τη συνεχιζόμενη δικαστική μάχη για τη συμμετοχή της εταιρείας στις εξαφανίσεις, η ιστορία του δεν ξεχάστηκε — έγινε ντοκιμαντέρ και βιβλία καταγράφουν τον πόνο και την αντίσταση.

Η οικονομία της Αργεντινής πλήρωσε επίσης βαρύ τίμημα. Οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές της χούντας δημιούργησαν χρέος πάνω από 45 δισεκατομμύρια δολάρια και βαθιές ανισότητες.  Τα σημάδια φαίνονται ακόμη και σήμερα: σχεδόν το 40% των Αργεντινών ζει σε συνθήκες φτώχειας. Ο κοινωνικός ιστός καταρρακώθηκε, οι δημοκρατικοί θεσμοί διαλύθηκαν και η λογοκρισία επεκτάθηκε σε μέσα ενημέρωσης, πανεπιστήμια και πολιτιστικές παραγωγές. Το 1980, για παράδειγμα, 24 τόνοι βιβλίων του Centro Editor de América Latina κάηκαν, δείγμα της επιχείρησης να σβηστεί η γνώση και η μνήμη.

Η αποκατάσταση των θεσμών

Μετά την πτώση της δικτατορίας το 1983 και την εκλογή του Ραούλ Αλφονσίν, η Αργεντινή προσπάθησε να αποκαταστήσει την δικαιοσύνη. Η Εθνική Επιτροπή για τις Εξαφανίσεις (CONADEP) κατέγραψε τα εγκλήματα και το 1984 δημοσίευσε την έκθεση Nunca Más. Η δίκη των Χουντικών το 1985 έστειλε στη φυλακή πέντε από τους εννέα στρατιωτικούς ηγέτες, συμπεριλαμβανομένων των Βιντέλα και Μασέρα, για απαγωγές, βασανιστήρια και φόνους. Όμως οι νόμοι περί αμνηστίας και οι προεδρικές χάρες στα τέλη της δεκαετίας του ’80 εμπόδισαν την πλήρη εφαρμογή της δικαιοσύνης.

Οι Μητέρες της Plaza de Mayo έδωσαν φωνή στα θύματα από το 1977, ξεκινώντας τις πρώτες πορείες με τα κεφάλια καλυμμένα με μαντήλια. Οι φωτογραφίες των παιδιών τους και οι σιλουέτες που σχεδίασαν καλλιτέχνες έγιναν το σύμβολο της απώλειας και της απουσίας, της ανάγκης να μη σβηστεί η μνήμη. «Οι σιλουέτες υπογραμμίζουν το κενό που άφησαν αυτές οι ζωές», λέει η Άννα Λονγκόνι, ερευνήτρια στις τέχνες και την πολιτική, περιγράφοντας πώς η τέχνη έγινε μέσο αντίστασης και διαμαρτυρίας.

Την ίδια ώρα, η τέχνη δεν σταμάτησε. Από ντοκιμαντέρ και μυθιστορήματα μέχρι θεατρικά έργα, ο πολιτισμός επεξεργάστηκε την απώλεια, την τραγωδία και τη φρίκη. Στην ταινία Los rubios (2003), η Αλμπερτίνα Καρρί ανασυνθέτει την απουσία των γονιών της ως «reality show» της μνήμης, ενώ στο Diario de una princesa montonera, η Μαριάνα Έβα Πέρες περιγράφει τα πένθη και τις χαρές της γενιάς των hijis - των παιδιών των εξαφανισμένων.

Η εποχή Μιλέι ξυπνά τον εφιάλτη

Παρά την πρόοδο, η μνήμη και η δικαιοσύνη βρίσκονται υπό απειλή. Η κυβέρνηση του ακροδεξιού Χαβιέρ Μιλέι, από το 2023, μείωσε τις αρμοδιότητες της Εθνικής Γραμματείας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, απέσυρε χρηματοδότηση και προσωπικό, και επέβαλε κατ’ οίκον κράτηση ή αθώωση για καταδικασμένους στρατιωτικούς. Ο Μιλέι αμφισβήτησε δημόσια τον αριθμό των 30.000 εξαφανισμένων, επιχειρώντας να επαναφέρει το αφήγημα των «δύο δαιμόνων» που ισοδυναμεί την κρατική καταστολή με τη βία των ένοπλων οργανώσεων της αριστεράς.

Η Αργεντινή των 50 ετών μετά τη χούντα είναι μια χώρα που συνεχίζει να παλεύει με τα φαντάσματα του παρελθόντος. Υπάρχουν ακόμη αγνοούμενοι, ανεπίλυτα εγκλήματα και οικογένειες που αναζητούν τα παιδιά τους. Η ιστορία της Χόρχενα, που βρήκε την αδερφή της 35 χρόνια μετά τη δολοφονία της μητέρας της και οργάνωσε ένα «καθυστερημένο πάρτι-κηδεία», δείχνει τη δύναμη της ανθρώπινης αντοχής. Όπως και η Μαρία, που μεγάλωσε πιστεύοντας ότι η θεία της ήταν η μητέρα της, και η Αντόνια, που ανακάλυψε ότι ζούσε με την ταυτότητα άλλου παιδιού.

Και όμως, παρά τις κυβερνητικές επιθέσεις στη μνήμη, η συλλογική αφήγηση συνεχίζει να ζει. Στις 24 Μαρτίου κάθε χρόνο, χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώνονται στην Plaza de Mayo κρατώντας φωτογραφίες και σιλουέτες, διατρανώνοντας "Nunca más" - ποτέ ξανά. Η μνήμη, η τέχνη και η αγωνία για δικαιοσύνη παραμένουν ζωντανά, προειδοποιώντας ότι η ιστορία δεν ξεχνιέται, όσο κι αν η εξουσία προσπαθεί να την καταπνίξει.

Η Αργεντινή, πενήντα χρόνια μετά, παραμένει μια χώρα όπου η μνήμη και η αντίσταση συνυπάρχουν: ταυτόχρονα τραυματισμένη και δυνατή, πλήρης απόδειξη ότι η ιστορική αλήθεια μπορεί να αντισταθεί σε κάθε προσπάθεια λήθης.

Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google