Άλμπερτ Σπέερ: Ο μύθος του «καλού Ναζί», μια «αληθινή ιστορία που στηρίζεται σε ψέματα»

Τον Απρίλιο του 1975, ο Σίμον Βίζενταλ, επιζών του Ολοκαυτώματος, του οποίου οι προσπάθειες να εντοπίσει Ναζί εγκληματίες πολέμου του είχαν αποφέρει τον τίτλο του «κυνηγού των Ναζί», έγραψε μια επιστολή στον Άλμπερτ Σπέερ. Ο Βίζενταλ τον ευχαρίστησε για ένα βιβλίο ψυχολογίας που του είχε στείλει ο Σπέερ και του έστειλε ένα αντίγραφο της γαλλικής έκδοσης των δικών του απομνημονευμάτων. Η δεκαετής αλληλογραφία τους περιλαμβάνει επίσης καρτ-ποστάλ από διακοπές και ευχές για γενέθλια. Τελειώνει με μια προσωπική σημείωση της χήρας του Σπέερ, Μαργαρίτας, για τον θάνατο του συζύγου της το 1981, στην οποία λέει στον Βίζενταλ πόσο σημαντική ήταν για τον άντρα της η φιλία τους.

Η φιλία με τον Βίζενταλ ήταν μια ιδιωτική αντήχηση της εξαιρετικά θερμής διεθνούς υποδοχής που έλαβε ο Σπέερ μετά την αποφυλάκισή του από τη φυλακή του Σπάνταου το 1966. Ο Σπεερ είχε υπηρετήσει ως υπουργός Εξοπλισμών στη ναζιστική Γερμανία κατά τη διάρκεια του πολέμου και κρίθηκε ένοχος για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας· ωστόσο, όταν πέθανε, βρισκόταν στο Λονδίνο για να προωθήσει το νέο του βιβλίο στο BBC.

Η αποκατάσταση του Σπεερ ήταν ένα αριστούργημα διπροσωπίας. Στην υπεράσπισή του στις δίκες της Νυρεμβέργης – και σε μεταγενέστερα βιβλία και συνεντεύξεις – ήταν ο μόνος υψηλόβαθμος αξιωματούχος που ανέλαβε την πλήρη ευθύνη για τα εγκλήματα των Ναζί και αυτή η φαινομενικά ηθική πράξη τού επέτρεψε να ψεύδεται και να γίνεται πιστευτός ότι δεν γνώριζε για τα στρατόπεδα εξόντωσης. Τα αποδεικτικά στοιχεία για αυτό θα έρχονταν στο φως μόνο μετά τον θάνατό του, ωθώντας τον Βίζενταλ, μεταξύ πολλών άλλων, να παραδεχτεί ότι είχε εξαπατηθεί. Μέχρι τότε, το ψέμα επέτρεψε στον Σπέερ να αναδειχθεί σε αυθεντία όσον αφορά την προσωπικότητα και την ψυχολογία του Αδόλφου Χίτλερ.

Η σχέση του Σπέερ με τον Χίτλερ βρίσκεται στο επίκεντρο του βιβλίου του Γάλλου συγγραφέα Ζαν-Νοέλ Ορένγκο, «You Are the Führer’s Unrequited Love», ενός αριστοτεχνικά αντισυμβατικού μυθιστορήματος για τις δύο ζωές του Σπέερ: ως προσωπικού αρχιτέκτονα, συμμάχου και έμπιστου του Χίτλερ και ως ιδανικού δείγματος ενός «καλού Ναζί» στον κόσμο: μετανοημένου και τελικά όχι τόσο τερατώδους όσο άλλοι. Το βιβλίο του Ορένγκο, γράφει ο Guardian, δεν είναι βιογραφία ούτε μυθιστόρημα: δε βασίζεται σε αφηγηματική επινόηση για να εμπλουτίσει τις λεπτομέρειες κρίσιμων στιγμών, χαρακτήρων ή σκηνών. Διαβάζεται ως η μελέτη του χαρακτήρα ενός άνδρα που χειραγωγούσε έναν από τους πιο ισχυρούς άνδρες της Γης – και, μετά την ήττα του τελευταίου, τους νικητές του – ώστε να πιστέψουν ότι αυτός, ο Σπέερ, ήταν ακριβώς αυτό που ήθελαν να είναι.

Πρόκειται για έναν μηχανισμό αποπλάνησης και το βιβλίο «You Are the Führer’s Unrequited Love» διαβάζεται επίσης ως μια είδους ερωτική ιστορία. Ο τίτλος είναι μια παρατήρηση που έκανε κάποτε ένας αξιωματικός των SS στον Σπέερ. Κανένας ιστορικός δεν την έχει πάρει σοβαρά, αλλά φαίνεται να αντικατοπτρίζει τη βαθιά, ταραχώδη φύση της φιλίας μεταξύ Χίτλερ και Σπέερ.

Το βιβλίο ξεκινά με την πρώτη τους συνάντηση και καταγράφει την αστραπιαία άνοδο του Σπέερ από σκηνογράφος στα 20 του σε υπουργό Εξοπλισμών σε λιγότερο από μια δεκαετία. Η αφήγηση κινείται γρήγορα από μια τυπική σκηνή στην άλλη: μια αυξανόμενη οικειότητα μεταξύ των δύο ανδρών, οι καβγάδες και οι συμφιλιώσεις, ο τελικός αποχαιρετισμός στο καταφύγιο του Χίτλερ λίγο πριν από τοn θάνατό του.

Κατά τον Ορένγκο, ο καθένας είχε κάτι που ο άλλος λαχταρούσε: ο Σπέερ, γνωστός για την ομορφιά του, πρόσφερε μια σύνδεση με την τέχνη και την ομορφιά, την αναγνώριση της γερμανικής πολιτιστικής ελίτ που ο Χίτλερ ζήλευε και περιφρονούσε. Σε αντάλλαγμα, ο Χίτλερ πρόσφερε ένα «όχημα» για την απεριόριστη φιλοδοξία του Σπέερ. Τα γεγονότα της ζωής του Σπέερ και του πολέμου που μαίνεται στο παρασκήνιο αποτελούν αφορμή για τον συγγραφέα να εκφράσει τις σκέψεις του σχετικά με τους τρόπους που επέτρεψαν στον Σπέερ να κερδίσει την εμπιστοσύνη του Χίτλερ και, αργότερα, να την προδώσει. Ήταν αδίστακτος ναρκισσισμός; Παραλυτική ανασφάλεια; Καθαρή φιλοδοξία; Είναι όντως όλα αυτά διαφορετικά πράγματα;

Το ίδιο ερώτημα ανακύπτει και στο δεύτερο μέρος της ζωής του Σπέερ, το οποίο ο Ορένγκο περιγράφει ως τη ζωή ενός «χαρούμενου χήρου». Εδώ εστιάζει στη φιλία του Σπέερ με τη συγγραφέα Γκίτα Σερένι, πρώην μέλος της γαλλικής αντίστασης, η οποία ξεκίνησε να του πάρει συνέντευξη για την εφημερίδα Times και κατέληξε να γίνει μάρτυρας της καλής του πίστης. Όπως και με τον Χίτλερ, ο Ορένγκο δείχνει με δεξιοτεχνία πώς ο Σπέερ κατάφερε να αντιληφθεί και να εκμεταλλευτεί τις ελπίδες και τις επιθυμίες της Σερένι, μεταμορφώνοντας τον εαυτό του σε ακριβώς το αντίθετο αυτού που ήταν πριν.

Το βιβλίο της Σερένι για τον Σπέερ έχει τίτλο «His Battle with Truth (Η μάχη του με την αλήθεια)». Η αλήθεια αποτελεί επίσης κύριο μέλημα στο έργο του Ορένγκο, το οποίο είναι μια αληθινή ιστορία που στηρίζεται σε ψέματα. Ο Σπέερ κατάλαβε ότι «η διασημότητα λειτουργεί πολύ πέρα από το καλό και το κακό» και παραποίησε τα γεγονότα προκειμένου να μεγιστοποιήσει τη φήμη του. Ο Ορένγκο βλέπει την πορεία του Σπέερ ως συμβολική των κινδύνων μιας κοινωνίας που χάνει τον έλεγχο του ορίου μεταξύ εφεύρεσης και πραγματικότητας – μια προειδοποίηση για την εποχή της μετα-αλήθειας.