Coca-Cola made in Firenze; Το ελιξίριο των μοναχών που ίσως αλλάζει την ιστορία

Θα μπορούσε η ιστορία της Coca-Cola να έχει ξεκινήσει, έστω έμμεσα, στη Φλωρεντία και όχι στις Ηνωμένες Πολιτείες; Ένα ξεχασμένο έγγραφο που βρέθηκε στα αρχεία του αρχαίου φαρμακείου της μονής του Αγίου Μάρκου επαναφέρει ένα ενδιαφέρον ιστορικό ερώτημα.

Το εύρημα ήρθε στο φως κατά τη διάρκεια εργασιών αναδιοργάνωσης του ιστορικού αρχείου του μοναστηριού, στην οδό Cavour. Πρόκειται για ένα διαφημιστικό φυλλάδιο του 19ου αιώνα, το οποίο αναφέρεται σε ένα «Επανορθωτικό Ελιξίριο του Οίνου», ένα τονωτικό που παρασκευαζόταν με δύο συστατικά τα οποία σήμερα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με την ιστορία των αναψυκτικών τύπου κόλα: φύλλα κόκας και καρύδι κόλα.

Το έγγραφο εντόπισε ο Δομινικανός πατέρας Μανουέλ Ρούσο, εφημέριος της μονής του Αγίου Μάρκου. Η έρευνά του στα αρχεία αποκάλυψε ότι το συγκεκριμένο παρασκεύασμα δεν ήταν ένα τυχαίο προϊόν, αλλά ένα από τα δημοφιλέστερα σκευάσματα που διέθετε κάποτε το φαρμακείο των μοναχών.

Ένα τονωτικό για κόπωση και πονοκεφάλους

Σύμφωνα με την περιγραφή της εποχής, το ελιξίριο προοριζόταν για την αντιμετώπιση της σωματικής και πνευματικής κόπωσης, των πονοκεφάλων και της αδυναμίας που αποδιδόταν είτε στο γήρας είτε σε έντονη σωματική προσπάθεια.

Η συνταγή είναι εκείνη που προκαλεί το μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Προέβλεπε 30 γραμμάρια καρυδιού κόλα και 10 γραμμάρια φύλλων κόκας από τη Βολιβία, τα οποία εμποτίζονταν σε ένα λίτρο αλκοολούχου μείγματος.

Τα εξωτικά αυτά συστατικά πιθανότατα έφτασαν στη Φλωρεντία μέσω ιεραποστόλων και ταξιδιωτών που δραστηριοποιούνταν στη Λατινική Αμερική και την Αφρική. Η παρουσία τους στη φαρμακευτική παράδοση της εποχής αποτυπώνει, μεταξύ άλλων, το εύρος των εμπορικών και πολιτισμικών ανταλλαγών που είχαν ήδη αναπτυχθεί.

Η σύμπτωση με τον Pemberton

Το ενδιαφέρον της ανακάλυψης γίνεται ακόμη μεγαλύτερο επειδή τα ίδια βασικά συστατικά εμφανίζονται λίγες δεκαετίες αργότερα στην ιστορία του Αμερικανού φαρμακοποιού John Stith Pemberton.

Ο Pemberton δημιούργησε το 1886 ένα παρασκεύασμα γνωστό ως «French Wine Coca», το οποίο περιείχε, μεταξύ άλλων, κόκα και καρύδι κόλα. Από την εξέλιξη αυτής της συνταγής προέκυψε τελικά η Coca-Cola.

Η αρχική εκδοχή του Pemberton ήταν αλκοολούχα. Αργότερα, το αλκοόλ αντικαταστάθηκε από ανθρακούχο νερό και σιρόπι ζάχαρης, οδηγώντας στο αναψυκτικό που θα εξελισσόταν σε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα προϊόντα στον κόσμο.

Ωστόσο, δεν υπάρχει μέχρι σήμερα κάποιο ιστορικό τεκμήριο που να συνδέει άμεσα το φλωρεντινό ελιξίριο με τον Pemberton ή τη δημιουργία της Coca-Cola. Η ομοιότητα στη σύνθεση είναι εντυπωσιακή, αλλά δεν αρκεί για να αποδειχθεί ότι η μία συνταγή επηρέασε την άλλη.

Ένα δημοφιλές φάρμακο στη Φλωρεντία

Η ιστορία του ελιξιρίου, πάντως, δεν σταματά στην πιθανή σχέση του με την Coca-Cola. Σύμφωνα με τα στοιχεία που ανέσυραν οι μοναχοί, η συνταγή είχε ήδη σημαντική παρουσία στη φλωρεντινή παράδοση.

Μάλιστα, κατά την περίοδο που η Φλωρεντία ήταν πρωτεύουσα της Ιταλίας, από το 1865 έως το 1871, αναφέρεται ότι ακόμη και κρατικοί υπάλληλοι και αξιωματούχοι περνούσαν από το φαρμακείο του Αγίου Μάρκου για να καταναλώσουν το τονωτικό στα διαλείμματα της εργασίας τους.

Το παρασκεύασμα φέρεται να παρέμεινε σε παραγωγή μέχρι τη δεκαετία του 1930. Η πρόοδος της φαρμακολογίας και η καλύτερη κατανόηση των δραστικών ουσιών οδήγησαν σταδιακά στην εγκατάλειψη πολλών παραδοσιακών σκευασμάτων, μεταξύ των οποίων και το συγκεκριμένο ελιξίριο.

Σήμερα, από εκείνη την ξεχασμένη ιστορία έχουν απομείνει οι παλιές ετικέτες, ορισμένα άδεια μπουκάλια και το κιτρινισμένο έγγραφο που ανασύρθηκε από τα αρχεία.

Και παρότι κανείς δεν μπορεί να πει ότι η Coca-Cola γεννήθηκε στη Φλωρεντία, η ανακάλυψη προσθέτει ένα συναρπαστικό κεφάλαιο στην ιστορία των τονωτικών του 19ου αιώνα και δείχνει ότι ο συνδυασμός κόκας και καρυδιού κόλα είχε εμφανιστεί στην Ευρώπη πολύ πριν γίνει παγκόσμιο εμπορικό σύμβολο.

Με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ και Toscana Oggi