ΕΕ: Έκθεση - «κόλαφος» για την Τουρκία - Οπισθοδρόμηση σε κράτος δικαίου και δημοκρατικές αξίες

Στη δημοσιότητα δόθηκε η ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας στην ΕΕ, όπου καταγράφεται η «σοβαρή» και «ανησυχητική οπισθοδρόμηση» στον τομέα του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Σύμφωνα με την συγκεκριμένη έκθεση, «η Τουρκία παραμένει υποψήφια χώρα και βασικός εταίρος για την ΕΕ», όμως, «οι ενταξιακές της διαπραγματεύσεις παραμένουν σε στασιμότητα από το 2018». Επιπλέον, στην έκθεση υπογραμμίζεται «το στρατηγικό ενδιαφέρον της ΕΕ για ένα σταθερό και ασφαλές περιβάλλον στην Ανατολική Μεσόγειο και για την ανάπτυξη μιας συνεργατικής και αμοιβαία επωφελούς σχέσης με την Τουρκία» με σταδιακό, αναλογικό και αναστρέψιμο τρόπο.

Από οικονομικής άποψης, η Τουρκία παραμένει ο πέμπτος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της ΕΕ το 2024, με το εμπόριο να φτάνει σε ιστορικό υψηλό άνω των 210 δισ. ευρώ.

«Απομάκρυνση από τις δημοκρατικές αξίες»

Αξίζει να σημειωθεί ότι η έκθεση της Επιτροπής κάνει λόγο για «σοβαρές ανησυχίες» της ΕΕ σχετικά με την απομάκρυνση από τις δημοκρατικές αξίες, κυρίως μετά από τις συλλήψεις αι τις κατηγορίες που απαγγέλθηκαν εναντίον αιρετών αξιωματούχων, προσωπικοτήτων της αντιπολίτευσης, πολιτικών ακτιβιστών, εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών και επιχειρήσεων, δημοσιογράφων και άλλων από τις αρχές του 2025. «Η συνεχιζόμενη επιδείνωση των δημοκρατικών προτύπων, του κράτους δικαίου, της ανεξαρτησίας της δικαστικής εξουσίας και του σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων εξακολουθεί να αποτελεί θέμα σημαντικής ανησυχίας», επισημαίνεται, σύμφωνα με το ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Ακόμη, στην έκθεση γίνεται ειδική αναφορά στη σύλληψη, το Μάρτιο του 2025, του δημάρχου της Κωνσταντινούπολης και υποψήφιου της αντιπολίτευσης, Εκρέμ Ιμάμογλου, μαζί με άλλους δημάρχους του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP) και ανώτερων δημοτικών αξιωματούχων με κατηγορίες για φερόμενη διαφθορά, καθώς και στην ακύρωση του διπλώματος του Ιμάμογλου -απόφαση που τον εμποδίζει από το να θέσει υποψηφιότητα για Πρόεδρος.

Τι αναφέρει για τα ελληνοτουρκικά

Η Επιτροπή δεν παραλείπει την αναφορά στις σχέσεις μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, καταγράφοντας τη συνέχιση του «θετικού κλίματος» και «επανασύνδεσης», μέσα από μια σειρά συναντήσεων σε υπουργικό επίπεδο, αλλά και σε επίπεδο ηγετών. Καταγράφεται ότι μετά τη «Διακήρυξη των Αθηνών του Δεκεμβρίου 2023 για τις Φιλικές Σχέσεις και την Καλή Γειτονία» που υπέγραψαν οι δύο ηγέτες, οι τουρκικές και ελληνικές αντιπροσωπείες συναντήθηκαν αρκετές φορές για να συζητήσουν μέτρα οικοδόμησης στρατιωτικής εμπιστοσύνης. Ωστόσο, η Επιτροπή τονίζει ότι «παρά το θετικό κλίμα και τον συνεχιζόμενο διάλογο, η ανεπίλυτη διαμάχη σχετικά με την υφαλοκρηπίδα και τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες συνέχισε να επιβαρύνει τις διμερείς σχέσεις».

Συγκεκριμένα, υπογραμμίζεται ότι τον Απρίλιο του 2025, η Τουρκία απέρριψε τη δημοσίευση του Ελληνικού Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδίου, το οποίο η Ελλάδα πρέπει να καταρτίσει και να εφαρμόσει βάσει της σχετικής Οδηγίας. Επίσης, τον Ιούνιο του 2025, η Τουρκία παρουσίασε τον θαλάσσιο χωροταξικό της σχεδιασμό, αμφισβητώντας τα κυριαρχικά δικαιώματα και τη δικαιοδοσία της Ελλάδας, ενώ τον Αύγουστο του 2025, ανακοίνωσε την ίδρυση δύο θαλάσσιων πάρκων που εκτείνονται σε περιοχές υπό ελληνική δικαιοδοσία.

Αναφέρεται, επίσης, ότι η Τουρκία αντιτάχθηκε στην ίδρυση τριών θαλάσσιων πάρκων από την Ελλάδα, εξ ολοκλήρου εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων. Παράλληλα, η Άγκυρα συνέχισε να εκδίδει με το πρόσχημα των αεροναυτικών ασκήσεων, μια σειρά γενικών προειδοποιήσεων ναυσιπλοΐας, ζητώντας την αποστρατιωτικοποίηση των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου που ανήκουν στην Ελλάδα βάσει διεθνών συνθηκών και αμφισβητώντας έμμεσα τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα. «Αιτία ανησυχίας» αποτελεί και η συμπερίληψη του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» στα τουρκικά σχολικά εγχειρίδια.

Η έκθεση της Επιτροπής επισημαίνει ότι η πιθανή επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο Πέλαγος, συνέχισε να επηρεάζει τις σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας, ενώ υπενθυμίζεται ότι εξακολουθεί να ισχύει η διακήρυξη του 1995 ότι οποιαδήποτε μονομερής ενέργεια της Ελλάδας για επέκταση των χωρικών της υδάτων θα θεωρούνταν casus belli.

Η έκθεση αναφέρεται στις συνεχιζόμενες τουρκικές παραβιάσεις των ελληνικών χωρικών υδάτων, «με αισθητή αύξηση των περιστατικών» σε σύγκριση με πέρυσι, ενώ προσθέτει ότι έχουν αναφερθεί και παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου. Επισημαίνεται, επίσης, ότι η Τουρκία συνέχισε να παρεμποδίζει τις ερευνητικές δραστηριότητες για το υποθαλάσσιο καλώδιο «Great Sea Interconnector» που είναι «έργο κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος», επιμένοντας στα σχέδιά της για μια διασύνδεση ηλεκτρικής ενέργειας με τη διεθνώς μη αναγνωρισμένη, «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου».

Τέλος, η Επιτροπή τονίζει ότι δεν ελήφθησαν μέτρα για την επαναλειτουργία της Ελληνορθόδοξης Σχολής της Χάλκης, η οποία είναι κλειστή από το 1971 και υπογραμμίζει ότι οι ανησυχίες της UNESCO σχετικά με τη μετατροπή των μουσείων της Αγίας Σοφίας και της Χώρας σε τζαμιά παρέμειναν ανεπίλυτες. Σημειώνεται, επίσης, ότι συνεχίστηκαν οι πράξεις βανδαλισμού και η καταστροφή χώρων λατρείας των μειονοτήτων και τονίζεται ότι τα εγκλήματα μίσους κατά των θρησκευτικών μειονοτήτων πρέπει να διερευνηθούν αποτελεσματικά.

Για το Κυπριακό

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται την επανέναρξη και την πρόοδο των συνομιλιών για τη διευθέτηση του Κυπριακού για την περαιτέρω ενίσχυση της συνεργασίας ΕΕ-Τουρκίας. Επισημαίνεται, ωστόσο, ότι «η Τουρκία συνεχίζει να αρνείται να αναγνωρίσει την Κυπριακή Δημοκρατία και υποστηρίζει μια λύση δύο κρατών στην Κύπρο, σε αντίθεση με τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ». «Είναι πλέον ύψιστης σημασίας η Τουρκία να δεσμευτεί και να συμβάλει ενεργά σε μια δίκαιη, συνολική και βιώσιμη διευθέτηση του Κυπριακού εντός του πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών, στη βάση μιας δικοινοτικής, διζωνικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα και σύμφωνα με τα σχετικά ψηφίσματα του ΟΗΕ, καθώς και σύμφωνα με το κεκτημένο της ΕΕ και τις αρχές στις οποίες βασίζεται η ΕΕ», τονίζει η Επιτροπή.

Προσθέτει, επίσης, ότι «η Τουρκία πρέπει επειγόντως να εκπληρώσει την υποχρέωσή της να εφαρμόσει πλήρως το Πρόσθετο Πρωτόκολλο στη Συμφωνία Σύνδεσης ΕΕ-Τουρκίας και να σημειώσει πρόοδο προς την εξομάλυνση των σχέσεων με την Κυπριακή Δημοκρατία». Θα πρέπει ακόμα να ανακαλέσει αμέσως όλες τις ενέργειες και τα βήματα που έχει λάβει από το 2020 σχετικά με τα Βαρώσια που αντιβαίνουν στα σχετικά ψηφίσματα του ΟΗΕ. Σημειώνεται, τέλος, ότι δεν υπήρξαν μη εξουσιοδοτημένες δραστηριότητες γεώτρησης από την Τουρκία στην Ανατολική Μεσόγειο κατά την περίοδο αναφοράς. Ωστόσο, οι στρατιωτικές ασκήσεις της Τουρκίας στις θαλάσσιες ζώνες της Κύπρου συνεχίστηκαν. Οι πτήσεις τουρκικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών στην περιοχή πληροφοριών πτήσης και στον εθνικό εναέριο χώρο της Κυπριακής Δημοκρατίας συνεχίστηκαν επίσης αμείωτες.

Ελάχιστη πολιτική βούληση στην εξωτερική πολιτική

Η έκθεση τονίζει ότι η Τουρκία δεν ευθυγραμμίζεται με την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφαλείας (ΚΕΠΠΑ) της ΕΕ και επιδεικνύει ελάχιστη πολιτική βούληση να βελτιωθεί -γεγονός που «αντιβαίνει με το στρατηγικό στόχο της Άγκυρας για ένταξη στην ΕΕ». Η Τουρκία έχει επίσης επιβάλει μια ολοένα και πιο ενεργή και πολυεπίπεδη εξωτερική πολιτική. Οι αυξανόμενες γεωπολιτικές προκλήσεις υπογράμμισαν τον στρατηγικό περιφερειακό της ρόλο, ιδίως σε σχέση με τις εξελίξεις στη Συρία, την Ουκρανία, τη Γάζα και τον Νότιο Καύκασο.

Όσον αφορά στον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, η Τουρκία συνέχισε να τονίζει τον ρόλο της ως πιθανού διαμεσολαβητή, όπως υποστηρίζεται από τη διοργάνωση άμεσων συνομιλιών μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας στην Κωνσταντινούπολη τον Μάιο, Ιούνιο και Ιούλιο του 2025. Η Τουρκία δεν ευθυγραμμίζεται συστηματικά με τα περιοριστικά μέτρα της ΕΕ κατά της Ρωσίας. Ωστόσο, έχει λάβει μέτρα για να αποτρέψει την παράκαμψη των κυρώσεων κατά της Ρωσίας μέσω τουρκικού εδάφους, επιτυγχάνοντας ορισμένα αποτελέσματα.

Όσον αφορά στην ειρηνευτική διαδικασία στη Μέση Ανατολή, η Τουρκία ευθυγραμμίζεται με τη θέση της ΕΕ σχετικά με την ανάγκη επανεκκίνησης της πολιτικής διαδικασίας, προκειμένου να εφαρμοστεί η λύση των δύο κρατών και συμμετέχει στον «Παγκόσμιο Συνασπισμό» για την εφαρμογή της. Η τουρκική θέση σε ορισμένα ζητήματα -όπως η Χαμάς, η οποία θεωρείται νόμιμος πολιτικός συνομιλητής από την Άγκυρα - δεν μπορεί να συμβιβαστεί με τη θέση της ΕΕ, η οποία σαφώς χαρακτηρίζει τη Χαμάς ως τρομοκρατική οργάνωση.