Eminem: Από την οργή του Slim Shady στον άνθρωπο πίσω από τον μύθο

Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google

Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, ένα λευκό αγόρι που έκανε «μαύρη» μουσική βρισκόταν σε μια περίεργη συνθήκη: είχε καταφέρει να βγει από την αφάνεια, κατακρίνοντας σχεδόν κάθε πτυχή της αμερικανικής κοινωνίας και δημόσια πρόσωπα που θεωρητικά βρίσκονταν στο απυρόβλητο. Το όνομά του είχε σχεδόν ταυτιστεί με κάθε συζήτηση για τα όρια της ελευθερίας της έκφρασης. Κι όμως, αυτός ο άνθρωπος που για χρόνια ήταν ο απόκληρος και το κακό πρότυπο για τους νέους, καλλιτεχνικά είχε την αντιμετώπιση ενός φτασμένου και σημαίνοντα μουσικού. 

Ακόμα και ο ίδιος δυσκολευόταν να καταλάβει αυτή την αντίφαση. Η δημόσια εικόνα του ήταν εξαρχής υπερβολική και πολλοί είχαν παρεξηγήσει τον χαρακτήρα του, αλλά πίσω από τον θυμό και τις προσβολές υπήρχε ένας μουσικός που ασκούσε την τέχνη της ρίμας με μεγάλη προσοχή. Παράλληλα ήταν ένας πατέρας που προσπαθούσε να μεγαλώσει την κόρη του μακριά από τα προσωπικά βιώματα της φτώχειας. Όσο μεγαλύτερη επιτυχία γνώριζε ο Eminem, η περσόνα που δημιούργησε ο Marshall Mathers για να εκφράσει όσα τον απασχολούσαν, τόσο δυσκολότερο γινόταν να διαχωρίσει την προσωπική του ζωή από την ιδιότητά του ως μουσικού.

Τα παιδικά χρόνια στο Ντιτρόιτ

Ο Marshall Bruce Mathers III, όπως είναι το πλήρες όνομα του, ήταν αυτό που λένε white trash. Λευκός, ακραία φτωχός, κάτοικος υποβαθμισμένης συνοικίας. Μαζί με τη μητέρα του, Debbie, άλλαζαν συνεχώς σπίτια, καθώς δυσκολεύονταν να πληρώσουν το πενιχρό νοίκι . Τα μικράτα του χαρακτηρίστηκαν από συνεχείς μετακινήσεις και οικογενειακές εντάσεις. Τα πράγματα καλυτέρεψαν όταν ήταν περίπου 12 ετών, και η μητέρα του εγκαταστάθηκε σε ένα μικρό σπίτι κοντά στην οδό Eight Mile του Ντιτρόιτ.

Ο δρόμος αυτός είχε ιδιαίτερη σημασία για την πόλη, καθώς αποτελούσε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά όρια ανάμεσα σε περιοχές με διαφορετική φυλετική σύνθεση. Ο Eminem μεγάλωσε γνωρίζοντας και τις δύο όψεις του νομίσματος. Όπως θα εξηγούσε αργότερα, η φτώχεια ήταν και στις δύο πλευρές του δρόμου. Απλά στη μία πλευρά ζούσαν κυρίως μαύροι και στην άλλη λευκοί.

Για ένα λευκό αγόρι που ήθελε να ασχοληθεί με τη ραπ, το περιβάλλον αυτό είχε καθοριστική σημασία. Ο Eminem έπρεπε να αποδείξει ότι μπορούσε να σταθεί απέναντι σε άλλους (μαύρους) ράπερ με μοναδικό κριτήριο τις ικανότητές του. Η μουσική έγινε σταδιακά ο βασικός του στόχος. Απλά ήθελε να εξασφαλίσει ένα δισκογραφικό συμβόλαιο, να πουλήσει αρκετούς δίσκους και να μπορεί να ζει από τη δουλειά του. Ήξερε καλά τι σημαίνει να μην έχεις χρήματα να μεγαλώσεις το παιδί σου, βιώματα που κουβαλάει ακόμα.

Η άνοδος ενός αντισυμβατικού ράπερ

Η αναγνώριση δεν άργησε να έρθει. Μέσα από έναν συνδυασμό τεχνικής, στιλ και μιας επιθετικής προσέγγισης στη στιχουργική, ο Eminem κατόρθωσε να εκφράσει μια γενιά μη προνομιούχων παιδιών. Θα μπορούσες να πεις ότι η συνεργασία του με τον Dr. Dre και η κυκλοφορία του The Slim Shady LP το 1999 του άνοιξε τις πόρτες.

Ο Slim Shady όμως είχε έρθει για να μείνει και η επιτυχία του συνεχίστηκε με το The Marshall Mathers LP το 2000 και το The Eminem Show το 2002, δίσκους που τον καθιέρωσαν ως έναν από τους μεγαλύτερους εμπορικά καλλιτέχνες της εποχής. Με εντυπωσιακή ταχύτητα και ακρίβεια στη ρίμα, δημιουργώντας πολύπλοκες ομοιοκαταληξίες χωρίς να χάνει τον ρυθμό ή την ένταση της αφήγησης, ο Eminem ουσιαστικά άλλαξε τον τρόπο που οι μουσικοί της ραπ έβλεπαν τον στίχο.

Μεγάλο μέρος της γοητείας ήταν ο τρόπος με τον οποίο αξιοποιούσε τις προσωπικές του εμπειρίες. Οι συγκρούσεις με τη μητέρα του, η δύσκολη σχέση με τη σύζυγό του Kim, η οικονομική ανέχεια και η οργή που αισθανόταν απέναντι στο περιβάλλον του μετατρέπονταν σε τραγούδια. Συχνά χρησιμοποιούσε υπερβολές, βίαιες εικόνες και προκλητικό χιούμορ για να εκφράσει αυτά τα συναισθήματα. Μέσα από τις περσόνες του μπορούσε να παρουσιάζει τις πιο ακραίες σκέψεις του, να σατιρίζει όποιον γουστάρει και να επιτίθεται σε πρόσωπα και θεσμούς. Το αποτέλεσμα ήταν συχνά ενοχλητικό για τη δημόσια σφαίρα, ακόμη και για ανθρώπους που αναγνώριζαν το ταλέντο του.

Η τέχνη πίσω από την πρόκληση

Η καλλιτεχνική αξία του Eminem γίνεται περισσότερο εμφανής όταν εξετάσει κανείς τον τρόπο με τον οποίο γράφει. Για τον ίδιο  η τεχνική δεν αρκεί για ένα καλό τραγούδι. Ο ακροατής δεν παρακολουθεί απαραίτητα κάθε ομοιοκαταληξία ή κάθε συλλαβή. Αυτό που έχει σημασία είναι να μπορεί να αναγνωρίσει ένα συναίσθημα και να συνδεθεί με όσα ακούει. Αυτή η αντίληψη εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την επιτυχία του. Η χρήση διαφορετικών φωνών και χαρακτήρων τού επέτρεπε να εμφανίζεται οργισμένος, ειρωνικός, αυτοκαταστροφικός ή ευάλωτος μέσα στο ίδιο τραγούδι. Αυτές οι μεταβολές έδιναν στην αφήγησή του μια ένταση που δύσκολα περνούσε απαρατήρητη.

Το 8 Mile και η επιστροφή στις ρίζες του

Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, ο Eminem είχε ήδη δεχτεί προτάσεις για να εμφανιστεί σε ταινίες. Αρχικά δεν έδειχνε ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η μουσική απορροφούσε σχεδόν όλο τον χρόνο του. Θεωρούσε ότι η υποκριτική ήταν κάτι με το οποίο θα μπορούσε να ασχοληθεί αργότερα. Η στάση του άλλαξε, όταν ήρθε στα χέρια του το σενάριο του 8 Mile (ο εν λόγω δρόμος του Ντίτροιτ). Η ταινία, που κυκλοφόρησε το 2002, αντλούσε στοιχεία από τη ζωή του χωρίς να αποτελεί πιστή αυτοβιογραφία. Ο Eminem υποδύθηκε έναν νεαρό λευκό ράπερ που προσπαθεί να βρει τη θέση του στη μουσική σκηνή του Ντιτρόιτ, αντιμετωπίζοντας οικονομικές δυσκολίες, οικογενειακά προβλήματα και την αμφισβήτηση των γύρω του.

Η επιλογή του συγκεκριμένου θέματος είχε ιδιαίτερη σημασία. Ο καλλιτέχνης που είχε γίνει διάσημος μέσα από την υπερβολή και την πρόκληση εμφανιζόταν πλέον σε μια ιστορία που έδινε έμφαση στην προσπάθεια, την ανασφάλεια και την ανάγκη για αναγνώριση. Το κοινό ανταποκρίθηκε εντυπωσιακά. Το 8 Mile, στο οποίο συμμετείχε και η Kim Basinger, συγκέντρωσε περίπου 55 εκατομμύρια δολάρια το πρώτο Σαββατοκύριακο προβολής του στις ΗΠΑ. Το soundtrack ανέβηκε στην κορυφή των πωλήσεων, ενώ το τραγούδι Lose Yourself εξελίχθηκε σε μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της καριέρας του.

Η κινηματογραφική του εμφάνιση έδωσε μια διαφορετική διάσταση στη δημόσια εικόνα του. Μέχρι τότε, τον ξέραμε μέσα από τα προκλητικά βιντεοκλίπ, τους επιθετικούς στίχους και τις συγκρούσεις με άλλους καλλιτέχνες. Στο 8 Mile μπορούσε να δει κανείς τις συνθήκες μέσα στις οποίες είχε διαμορφωθεί η προσωπικότητά του. Η ταινία συνέβαλε επίσης στην αναγνώρισή του πέρα από τα όρια της hip-hop. Το Lose Yourself κέρδισε το Όσκαρ Καλύτερου Πρωτότυπου Τραγουδιού το 2003, επιβεβαιώνοντας ότι η μουσική του μπορούσε να αποκτήσει απήχηση σε πολύ διαφορετικά ακροατήρια.

Η φήμη και το τίμημά της

Η τεράστια επιτυχία άλλαξε τη ζωή του Eminem. Ο ίδιος περιέγραφε την απότομη δημοσιότητα ως μια εμπειρία που τον βρήκε εντελώς απροετοίμαστο. Οι επαγγελματικές υποχρεώσεις πολλαπλασιάστηκαν, οι απαιτήσεις αυξήθηκαν και ο προσωπικός του χώρος περιορίστηκε δραματικά. Χαρακτηριστική ήταν η εμπειρία του από την αγορά του πρώτου του σπιτιού. Παρότι είχε ήδη γίνει διάσημος, δεν είχε συνειδητοποιήσει πόσο αναγνωρίσιμος ήταν. Το σπίτι βρισκόταν απέναντι από ένα πάρκο με τροχόσπιτα και σύντομα άρχισαν να εμφανίζονται συνεχώς θαυμαστές.

Παιδιά χτυπούσαν την πόρτα του, άλλοι έμπαιναν στην αυλή και χρησιμοποιούσαν την πισίνα, ενώ οδηγοί σταματούσαν μπροστά στο σπίτι για να τον χαιρετήσουν. Έφτασε στο σημείο να μην μπορεί να βγει έξω χωρίς να τον πλησιάσει κάποιος. Τελικά αναγκάστηκε να πουλήσει το ακίνητο, χάνοντας μάλιστα χρήματα από τη συναλλαγή. Αργότερα θα χαρακτήριζε αυτή τη δεύτερη αγορά μία από τις καλύτερες επενδύσεις που είχε κάνει.

Η ιστορία αυτή δείχνει πόσο είχε αλλάξει η καθημερινότητά του. Ένας άνθρωπος που για χρόνια προσπαθούσε για τον επιούσιο βρέθηκε ξαφνικά σε μια κατάσταση όπου τα χρήματα δεν μπορούσαν να του εξασφαλίσουν την πολυπόθητη ηρεμία. Την ίδια περίοδο, η προσωπική του ζωή κατρακυλούσε. Ο Eminem είχε παρασυρθεί από το αλκοόλ, τα ναρκωτικά, ενώ η ταραχώδης σχέση με τη σύζυγό του οδήγησε σε σοβαρές συγκρούσεις –στο σημείο μάλιστα να επιτεθεί με όπλο και να καταδικαστεί σε δύο χρόνια φυλάκιση. 

Οι δικαστικές περιπέτειες και η διάλυση του γάμου του με την Kim επιβάρυναν ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Σε συνέντευξή του το 2003, δήλωνε περήφανος που είχε καταφέρει να ξεπεράσει εκείνη την περίοδο, θεωρώντας ότι η συνέχιση των ίδιων συμπεριφορών θα αποτελούσε προσωπική αποτυχία. Ποιος να το έλεγε ότι η δήλωση αυτή θα ερχόταν από έναν καλλιτέχνη που είχε στηρίξει μεγάλο μέρος της δημόσιας εικόνας του στην επιθετικότητα και στην περιφρόνηση των κοινωνικών κανόνων; Ο Eminem άρχιζε να μιλά ανοιχτά για τις συνέπειες των επιλογών του και για την ανάγκη να αποκτήσει μεγαλύτερο έλεγχο στη ζωή του.

Παρά την ένταση που είχε προηγηθεί, στις αρχές του 2003 ο Eminem άφηνε ανοιχτό το ενδεχόμενο συμφιλίωσης. Εξέταζε ακόμη και την αφαίρεση ενός τατουάζ με ιδιαίτερα εχθρικό μήνυμα προς την Kim, μια κίνηση που ερμηνεύτηκε τότε ως ένδειξη αλλαγής στη στάση του. Η σχέση τους παρέμεινε περίπλοκη και τα επόμενα χρόνια. Ωστόσο, οι δημόσιες δηλώσεις του εκείνης της περιόδου έδειχναν ότι προσπαθούσε να επανεξετάσει ορισμένες από τις συμπεριφορές που είχαν επηρεάσει την προσωπική του ζωή.

Η Hailie και η πιο ευάλωτη πλευρά του

Από τις προσωπικές σχέσεις που επηρέασαν τον Eminem και τη μουσική του, ξεχωρίζει εύκολα αυτή με την κόρη του, Hailie. Από τα πρώτα χρόνια της καριέρας του, μιλούσε για εκείνη με έναν τρόπο πολύ διαφορετικό τόνο από εκείνον που χαρακτήριζε τα τραγούδια του. Η πατρότητα αποτελούσε σταθερή πηγή έμπνευσης, αλλά και μια ευθύνη που τον ανάγκαζε να σκεφτεί τις συνέπειες των επιλογών του.

Οι ανησυχίες του για το αν μπορούσε να μεγαλώσει σωστά την κόρη του εμφανίζονταν στους στίχους του, συχνά μαζί με αναφορές στις δικές του αδυναμίες και στα προβλήματα που αντιμετώπιζε. Μία από τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές αυτής της πλευράς του ήταν το Hailie's Song, που περιλαμβάνεται στο The Eminem Show. Στο συγκεκριμένο τραγούδι αποφάσισε να τραγουδήσει περισσότερο από ό,τι συνήθιζε, κάτι που αρχικά τον έκανε να αισθάνεται άβολα. Όπως θα εξηγούσε αργότερα, το είχε γράψει για  να το ακούσει η Hailie όταν θα ήταν αρκετά μεγάλη για να καταλάβει το περιεχόμενό του.

Όταν όμως το παρουσίασε σε ανθρώπους του περιβάλλοντός του, η θετική τους αντίδραση τον έπεισε να το συμπεριλάβει στη δισκογραφία του. Η απόφαση δεν ήταν εύκολη. Παρότι είχε συνηθίσει να εκθέτει δημόσια τις πιο σκοτεινές πλευρές του εαυτού του, η ανοιχτή έκφραση της αγάπης του για την κόρη του τον έκανε να αισθάνεται μεγαλύτερη αμηχανία.

Τελικά είναι αυτές οι αντιφάσεις, που ακόμα και αν δεν ξέρεις το έργο του και τη στιχουργική του δεινότητα, μπορούν να σε κάνουν να συμπαθήσεις τον Eminem. Η φτώχεια και ο πλούτος. Η ιδιωτική και η δημόσια σφαίρα. Οι περσόνες. Η υπεύθυνη πατρότητα και οι καταχρήσεις. Το χιούμορ και η ωμότητα. Γι’ αυτό τα τραγούδια είχαν απήχηση σε κοινό που δεν ακούει hip-hop, ούτε απαραίτητα έχει δει το 8 Mile. Πολύ απλά ο Eminem μάς χάρισε τόνους ποπ κουλτούρας που θα συζητάμε για μερικές δεκαετίες ακόμα..

Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google