Εργαζόμενοι συνταξιούχοι: Από το χωράφι στο γραφείο – Ο επαγγελματικός χάρτης των 308.000

Ο συνταξιούχος που εξακολουθεί να εργάζεται δεν έχει πλέον ένα ενιαίο επαγγελματικό προφίλ. Μπορεί να είναι αγρότης που συνεχίζει να καλλιεργεί τη γη του, έμπειρος τεχνικός που παραμένει στην επιχείρηση, γιατρός ή δικηγόρος που διατηρεί το γραφείο του, ακόμη και στέλεχος που επιλέγει να συνεχίσει την επαγγελματική του διαδρομή παράλληλα με τη σύνταξη.

Αυτό αποτυπώνει ο νέος «χάρτης» των εργαζόμενων συνταξιούχων, οι οποίοι έχουν φτάσει πλέον τους 308.433, σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της ηλεκτρονικής πλατφόρμας του e-ΕΦΚΑ έως τον Αύγουστο. Οι δηλώσεις απασχόλησης είναι ακόμη περισσότερες, 348.206, καθώς ο ίδιος συνταξιούχος μπορεί να εμφανίζει περισσότερες από μία μορφές ή περιόδους εργασίας.

Η μεταβολή μέσα σε λίγα χρόνια είναι θεαματική. Πριν από την αλλαγή του καθεστώτος οι δηλωμένοι εργαζόμενοι συνταξιούχοι κινούνταν στις 25.000-35.000. Η υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως ανέφερε μάλιστα ότι σήμερα οι δηλωμένοι έχουν ξεπεράσει τις 308.000, συνδέοντας την αύξηση με την κατάργηση της περικοπής της σύνταξης για όσους συνεχίζουν να εργάζονται.

Από την 1η Ιανουαρίου 2024, η σύνταξη καταβάλλεται ολόκληρη και στη θέση της παλαιάς περικοπής 30% εφαρμόζεται ειδικός πόρος υπέρ e-ΕΦΚΑ. Για τους μισθωτούς ανέρχεται στο 10% των ασφαλιστέων αποδοχών, ενώ για τους μη μισθωτούς υπολογίζεται με διαφορετικό τρόπο, ανάλογα με την ασφαλιστική κατηγορία.

Σχεδόν οι μισοί στο χωράφι

Η μεγαλύτερη ομάδα είναι με διαφορά οι αγρότες. Συνολικά 138.381 συνταξιούχοι έχουν δηλώσει αγροτική απασχόληση, αριθμός που αντιστοιχεί περίπου στο 45% του συνόλου.

Η εικόνα έχει τη δική της εξήγηση. Στην αγροτική παραγωγή η μετάβαση από την εργασία στη σύνταξη σπάνια είναι απόλυτη. Η οικογενειακή εκμετάλλευση συνεχίζει να λειτουργεί, η γη εξακολουθεί να καλλιεργείται και συχνά ο συνταξιούχος παραμένει ενεργός, έστω και σε μικρότερη ένταση.

Μεγάλο μέρος αυτής της κατηγορίας αφορά συνταξιούχους του πρώην ΟΓΑ, αλλά και συνταξιούχους άλλων Ταμείων που εξακολουθούν να έχουν περιορισμένο αγροτικό εισόδημα. Για συγκεκριμένες περιπτώσεις προβλέπονται μάλιστα εξαιρέσεις από τον ειδικό πόρο υπέρ e-ΕΦΚΑ.

Σχεδόν 97.000 παραμένουν μισθωτοί

Η δεύτερη μεγάλη ομάδα είναι οι μισθωτοί. Περίπου 96.868 συνταξιούχοι συνεχίζουν να εργάζονται με σχέση εξαρτημένης εργασίας, δηλαδή σχεδόν ένας στους τρεις από όσους έχουν δηλώσει απασχόληση.

Πίσω από τον αριθμό βρίσκονται δύο διαφορετικές τάσεις. Η πρώτη είναι εισοδηματική. Για έναν εργαζόμενο που περνά από τον μισθό στη σύνταξη, η μείωση του μηνιαίου διαθέσιμου εισοδήματος μπορεί να είναι σημαντική. Η δυνατότητα να εισπράττει ολόκληρη τη σύνταξη και ταυτόχρονα μισθό καθιστά πλέον πολύ πιο ελκυστική την παραμονή στην αγορά.

Η δεύτερη αφορά τις ίδιες τις επιχειρήσεις. Σε τεχνικές ειδικότητες, παραγωγικές μονάδες και θέσεις όπου η γνώση αποκτάται έπειτα από δεκαετίες εμπειρίας, η αντικατάσταση ενός παλαιότερου εργαζομένου δεν είναι πάντα εύκολη. Έμπειροι τεχνικοί, χειριστές, διοικητικά στελέχη ή επαγγελματίες με εξειδικευμένη τεχνογνωσία παραμένουν έτσι ενεργοί και μετά τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος.

Γιατροί, δικηγόροι, μηχανικοί και έμποροι

Η τρίτη μεγάλη ομάδα είναι οι μη μισθωτοί. Περίπου 75.000 συνταξιούχοι εξακολουθούν να ασκούν ελεύθερο επάγγελμα ή αυτοτελή δραστηριότητα, περίπου το ένα τέταρτο του συνόλου.

Εδώ συναντά κανείς κυρίως επαγγελματίες για τους οποίους η σύνταξη δεν συνεπάγεται αυτόματα και «κατέβασμα ρολών»: γιατρούς που κρατούν το ιατρείο τους, δικηγόρους και μηχανικούς που διατηρούν το γραφείο τους, εμπόρους και άλλους αυτοαπασχολούμενους με πελατολόγιο και επαγγελματική παρουσία δεκαετιών.

Σε αυτές τις περιπτώσεις η δυνατότητα λήψης ολόκληρης της σύνταξης άλλαξε ουσιαστικά τα οικονομικά δεδομένα της απόφασης παραμονής στην εργασία.

Οι τρεις βασικές κατηγορίες δεν αθροίζονται απολύτως μηχανικά, καθώς υπάρχουν συνταξιούχοι με περισσότερες από μία δηλώσεις ή μορφές απασχόλησης. Αυτό εξηγεί και γιατί οι συνολικές δηλώσεις ξεπερνούν κατά περίπου 40.000 τον αριθμό των μοναδικών συνταξιούχων.

Κυρίως συνταξιούχοι γήρατος

Η συντριπτική πλειονότητα όσων εργάζονται είναι συνταξιούχοι γήρατος. Η πλατφόρμα καταγράφει 283.803 μοναδικούς ΑΜΚΑ στη συγκεκριμένη κατηγορία.

Υπάρχουν όμως και 22.955 συνταξιούχοι λόγω αναπηρίας που εμφανίζουν απασχόληση. Από αυτούς, 14.586 έχουν δηλωθεί στις ειδικές εξαιρέσεις που επιτρέπουν εργασία χωρίς διακοπή της αναπηρικής σύνταξης και χωρίς καταβολή του ειδικού πόρου.

Η αλλαγή αυτή αποτελεί επίσης σημαντικό τμήμα του νέου πλαισίου: από το 2024 δεν απαιτείται διακοπή της εργασίας για την απονομή σύνταξης αναπηρίας.

Πάνω από 300 εκατ. ευρώ για τον ΕΦΚΑ

Το νέο μοντέλο έχει και μια δεύτερη πλευρά, τα έσοδα του ασφαλιστικού συστήματος.

Ο προϋπολογισμός του e-ΕΦΚΑ για το 2026 προβλέπει 124 εκατ. ευρώ μόνο από τον ειδικό πόρο απασχόλησης συνταξιούχων, εκ των οποίων 107 εκατ. αφορούν την κύρια ασφάλιση και 17 εκατ. την επικουρική. Μαζί με τις κανονικές ασφαλιστικές εισφορές που συνεχίζουν να καταβάλλουν οι εργαζόμενοι συνταξιούχοι, οι συνολικές εισπράξεις εκτιμάται ότι ξεπερνούν τα 300 εκατ. ευρώ.

Υπάρχει μάλιστα και ένα πρόσθετο όφελος για τον ίδιο τον ασφαλισμένο. Μετά τη διακοπή της εργασίας, ο χρόνος ασφάλισης που δημιουργήθηκε όσο εργαζόταν ως συνταξιούχος μπορεί, κατόπιν αίτησης, να αξιοποιηθεί για προσαύξηση της ήδη καταβαλλόμενης σύνταξης. Ο ειδικός πόρος δεν είναι ανταποδοτικός, αλλά ο ασφαλιστικός χρόνος και οι κανονικές εισφορές μπορούν να οδηγήσουν σε μεγαλύτερη σύνταξη μετά το τέλος της απασχόλησης.

Το νέο καθεστώς συνοδεύεται πάντως και από αυστηρή υποχρέωση δήλωσης. Η εργασία πρέπει να δηλώνεται στον e-ΕΦΚΑ πριν από την ανάληψή της, καθώς η παράλειψη μπορεί να επιφέρει χρηματική κύρωση ίση με 12 μηνιαίες κύριες και επικουρικές συντάξεις.