Γιατί οι καλοί άνθρωποι δίνουν περισσότερες ευκαιρίες σε «τοξικούς» συντρόφους

Οι άνθρωποι με έντονη ενσυναίσθηση και εμπιστοσύνη προς τους άλλους συχνά «έλκονται» από προβληματικούς ή τοξικούς συντρόφους. Ωστόσο, μια νέα ψυχολογική μελέτη δείχνει ότι η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Οι ευγενικοί και καλοπροαίρετοι άνθρωποι δεν αναζητούν συνειδητά χειριστικούς ή σκληρούς συντρόφους. Αυτό που συμβαίνει είναι ότι τείνουν να τους απορρίπτουν λιγότερο συχνά από ό,τι οι υπόλοιποι. Με άλλα λόγια, η τάση να βλέπουν το καλό στους άλλους μπορεί, άθελά τους, να μειώνει την αυστηρότητα με την οποία επιλέγουν σύντροφο. Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Personal Relationships και εξέτασε πρώτα πώς αλληλεπιδρούν διαφορετικοί τύποι προσωπικότητας στα πρώτα στάδια της ερωτικής σχέσης. Στην ψυχολογία των σχέσεων υπάρχει η ιδέα της «συμπληρωματικότητας», σύμφωνα με την οποία οι άνθρωποι μερικές φορές έλκονται από άτομα με διαφορετικά χαρακτηριστικά. Για παράδειγμα, ένας πιο υποχωρητικός χαρακτήρας μπορεί να αισθάνεται άνετα με έναν πιο κυριαρχικό σύντροφο. Οι ερευνητές θέλησαν να δουν αν κάτι παρόμοιο ισχύει και για πιο ακραίες μορφές προσωπικότητας.

Η «σκοτεινή» και η «φωτεινή» πλευρά της προσωπικότητας

Για να το διερευνήσουν, επικεντρώθηκαν σε δύο ομάδες χαρακτηριστικών που συζητούνται όλο και περισσότερο στην ψυχολογία: τη λεγόμενη «σκοτεινή τετράδα» και τη «φωτεινή τριάδα». Η πρώτη περιλαμβάνει χαρακτηριστικά που συνδέονται με χειριστική ή σκληρή συμπεριφορά: ναρκισσισμό, μακιαβελισμό, ψυχοπάθεια και καθημερινό σαδισμό. Ο ναρκισσισμός σχετίζεται με την αίσθηση ανωτερότητας και την ανάγκη για θαυμασμό. Ο μακιαβελισμός περιγράφει άτομα που χρησιμοποιούν στρατηγικούς χειρισμούς για να πετύχουν τους στόχους τους, ενώ η ψυχοπάθεια χαρακτηρίζεται από παρορμητικότητα και έλλειψη ενσυναίσθησης. Ο σαδισμός, τέλος, αφορά την ευχαρίστηση που μπορεί να νιώθει κάποιος όταν προκαλεί πόνο ή δυσφορία σε άλλους.

Από την άλλη πλευρά βρίσκεται η «φωτεινή τριάδα» της προσωπικότητας, ένα σύνολο θετικών χαρακτηριστικών που σχετίζονται με την καλοσύνη και την εμπιστοσύνη. Σε αυτά περιλαμβάνονται ο ανθρωπισμός – η πίστη στην αξία και την αξιοπρέπεια κάθε ανθρώπου –, η εμπιστοσύνη στην καλοσύνη των άλλων και η λεγόμενη καντιανή στάση, δηλαδή η τάση να αντιμετωπίζουμε τους ανθρώπους ως σκοπό και όχι ως μέσο για προσωπικό όφελος. Προηγούμενες θεωρίες είχαν υποστηρίξει ότι άτομα με αυτά τα χαρακτηριστικά ίσως είναι πιο ευάλωτα στην εκμετάλλευση από ανθρώπους με σκοτεινές τάσεις.

Τι έδειξε το πείραμα με τα speed dating

Για να εξετάσουν την υπόθεση στην πράξη, οι ερευνητές οργάνωσαν έξι συναντήσεις ταχείας γνωριμίας (speed dating) το 2023. Στην έρευνα συμμετείχαν 128 άτομα, 66 άνδρες και 62 γυναίκες, με μέσο όρο ηλικίας περίπου τα 24 έτη. Πριν ξεκινήσουν οι σύντομες συναντήσεις, οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια που αξιολογούσαν τόσο τα «σκοτεινά» όσο και τα «φωτεινά» χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους. Στη συνέχεια πήραν μέρος σε μια σειρά από τρίλεπτα ραντεβού.

Συνολικά καταγράφηκαν 1.429 σύντομες γνωριμίες, με κάθε συμμετέχοντα να συναντά κατά μέσο όρο έντεκα διαφορετικά άτομα. Μετά από κάθε ραντεβού, οι συμμετέχοντες δήλωναν αν θα ήθελαν να ξαναδούν τον συγκεκριμένο άνθρωπο και αν ενδιαφέρονταν για μια πιθανή μακροχρόνια σχέση ή μόνο για μια πιο περιστασιακή γνωριμία. Οι ερευνητές έλαβαν επίσης υπόψη την εξωτερική εμφάνιση, καθώς τόσο οι συμμετέχοντες όσο και ανεξάρτητοι παρατηρητές βαθμολόγησαν την ελκυστικότητα κάθε ατόμου, ώστε να διαχωριστεί η επίδραση της προσωπικότητας από αυτή της φυσικής εμφάνισης.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ορισμένα «σκοτεινά» χαρακτηριστικά μειώνουν σημαντικά τις πιθανότητες επιτυχίας σε ένα πρώτο ραντεβού. Ιδιαίτερα ο μακιαβελισμός και ο σαδισμός συνδέθηκαν με χαμηλότερη αποδοχή από πιθανούς συντρόφους. Τα άτομα με υψηλές βαθμολογίες σε αυτά τα χαρακτηριστικά επιλέγονταν λιγότερο συχνά, είτε για βραχυχρόνια είτε για μακροχρόνια σχέση. Αντίθετα, ο ναρκισσισμός και η ψυχοπάθεια δεν φαίνεται να οδηγούσαν σε τόσο έντονη απόρριψη από το σύνολο των συμμετεχόντων.

Παράλληλα, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι τα άτομα με σκοτεινά χαρακτηριστικά έδειχναν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για περιστασιακές σχέσεις σε σύγκριση με τους υπόλοιπους. Οι συμμετέχοντες με «φωτεινά» χαρακτηριστικά, αντίθετα, είχαν μικρότερο ενδιαφέρον για σύντομες ερωτικές περιπέτειες και έδειχναν να προτιμούν την προοπτική μιας πιο ουσιαστικής γνωριμίας.

Το πιο ενδιαφέρον εύρημα προέκυψε όταν εξετάστηκε πώς αλληλεπιδρούν συγκεκριμένοι τύποι προσωπικότητας. Τα άτομα με έντονο μακιαβελισμό ή σαδισμό απορρίπτονταν σχεδόν πάντα όταν το ραντεβού τους είχε χαμηλά επίπεδα εμπιστοσύνης και ενσυναίσθησης. Όταν όμως ο συνομιλητής τους είχε υψηλά χαρακτηριστικά της «φωτεινής» προσωπικότητας, η απόρριψη αυτή σχεδόν εξαφανιζόταν. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι καλοπροαίρετοι άνθρωποι έλκονταν περισσότερο από τέτοιους χαρακτήρες. Απλώς δεν τους απέρριπταν τόσο έντονα όσο οι υπόλοιποι.

Εξίσου σημαντικό είναι ότι το φαινόμενο δεν ήταν αμοιβαίο. Τα άτομα με σκοτεινά χαρακτηριστικά δεν έδειξαν ιδιαίτερη προτίμηση για ανθρώπους με υψηλή ενσυναίσθηση ή καλοσύνη. Με άλλα λόγια, δεν φαίνεται να υπάρχει κάποια φυσική «έλξη των αντιθέτων». Αντίθετα, το βασικό συμπέρασμα είναι ότι οι άνθρωποι με εμπιστοσύνη στους άλλους τείνουν να δίνουν περισσότερες ευκαιρίες ακόμη και σε όσους οι υπόλοιποι απορρίπτουν.

Γιατί οι καλοπροαίρετοι άνθρωποι απορρίπτουν λιγότερο

Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα αποτελέσματα πρέπει να ερμηνευθούν με προσοχή. Η επίδραση της προσωπικότητας στις ερωτικές επιλογές είναι σχετικά μικρή και αποτελεί μόνο έναν από τους πολλούς παράγοντες που διαμορφώνουν την έλξη μεταξύ δύο ανθρώπων. Επιπλέον, επειδή η μελέτη βασίστηκε σε αυτοαναφορές, είναι πιθανό κάποιοι συμμετέχοντες να υποβάθμισαν τα αρνητικά χαρακτηριστικά τους.

Παραμένει επίσης ασαφές ποιος ακριβώς ψυχολογικός μηχανισμός εξηγεί το φαινόμενο. Είναι πιθανό οι άνθρωποι με έντονη καλοσύνη να αναγνωρίζουν τα προειδοποιητικά σημάδια αλλά να επιλέγουν να τα αγνοήσουν. Εξίσου πιθανό, όμως, είναι η εμπιστοσύνη τους προς τους άλλους να τους δυσκολεύει να τα αντιληφθούν εξαρχής. Μελλοντικές έρευνες θα μπορούσαν να παρακολουθήσουν ζευγάρια σε βάθος χρόνου για να διαπιστωθεί αν αυτές οι αρχικές γνωριμίες οδηγούν τελικά σε τοξικές σχέσεις.