Κάθετος Διάδρομος: Η Κομισιόν στο «κάδρο» για ταρίφες, LNG και το μπλόκο στο ρωσικό αέριο

Οι εξελίξεις γύρω από τον Κάθετο Διάδρομο τρέχουν και το βάρος μεταφέρεται πλέον στις Βρυξέλλες. Μετά τη «βροχή» μακροχρόνιων συμβολαίων για αμερικανικό LNG, το κοινό ανακοινωθέν 13 χωρών για την απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο και τις διαδοχικές τεχνικές συσκέψεις για τα αγκάθια του Διαβαλκανικού Αγωγού, η Κομισιόν καλείται τώρα να αποδείξει αν θέλει – και αν μπορεί – να κάνει το έργο εμπορικά βιώσιμο.

Η σύσκεψη της 3ης Μαρτίου στις Βρυξέλλες θεωρείται κομβική. Θα δείξει αν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι διατεθειμένη να παρέμβει ουσιαστικά στο ρυθμιστικό και τιμολογιακό χάος που σήμερα αποθαρρύνει προμηθευτές και επενδυτές.

Τη διεξαγωγή της επιβεβαίωσε η Γενική Διευθύντρια Ενέργειας της Κομισιόν, Ντίτε Γιόργκενσεν, η οποία συμμετείχε στις πρόσφατες επαφές στην Ουάσιγκτον. Παρών αναμένεται και ο ειδικός σύμβουλος για την απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο, Κλάους Ντίτερ Μπόρχαρντ.

Δεν αναμένονται «θαύματα» σε μία συνεδρίαση. Αναμένεται όμως σαφές σήμα: θα στηρίξει η Κομισιόν έναν Κάθετο Διάδρομο με ενιαίο, εναρμονισμένο πλαίσιο και προβλέψιμο κόστος, ή θα παραμείνει θεατής σε ένα project που κινδυνεύει να μείνει στα χαρτιά;

Ταρίφες – Το αγκάθι που πονάει

Η μεγάλη πληγή είναι οι ταρίφες διαμετακόμισης. Παρά τις επιμέρους εκπτώσεις από διαχειριστές, το συνολικό κόστος κατά μήκος της διαδρομής παραμένει αισθητά υψηλότερο από εναλλακτικές οδεύσεις μέσω Πολωνίας ή Κροατίας.  Αποτέλεσμα; Ο Διάδρομος δυσκολεύεται να σταθεί ανταγωνιστικά, ειδικά για αγορές-στόχους όπως η Ουκρανία.

Στη σύσκεψη στην Ουάσιγκτον, υπό τον συντονισμό του Αμερικανού Υπουργού Ενέργειας, η Κομισιόν φέρεται να εξέφρασε πρόθεση για ένα νέο, βελτιωμένο και μεγαλύτερης διάρκειας προϊόν δέσμευσης δυναμικότητας – αίτημα που εδώ και καιρό διατυπώνουν προμηθευτές και traders. Με απλά λόγια: λιγότερη γραφειοκρατία, μεγαλύτερη σταθερότητα, χαμηλότερο ρίσκο.

Στο working group συμμετείχαν οι υπουργοί Ενέργειας των πέντε χωρών διέλευσης, η πρέσβης των ΗΠΑ στην Αθήνα Κίμπερλι Γκίλφοϊλ (Kimberly Guilfoyle), ο ειδικός απεσταλμένος για την Παγκόσμια Ενεργειακή Ολοκλήρωση Τζόσουα Βολτς, καθώς και η Γενική Διευθύντρια Ενέργειας της Κομισιόν.

Από ελληνικής πλευράς, ο Σταύρος Παπασταύρου έθεσε ανοιχτά το ζήτημα της αποτροπής έμμεσης επανεισόδου ρωσικού αερίου μέσω τρίτων χωρών, κυρίως από τα Δυτικά Βαλκάνια. Ζητήθηκε ακόμη και η επιβολή κυρώσεων σε περιπτώσεις «καμουφλαρισμένου» ρωσικού αερίου με άλλη ετικέτα. Κατανόηση υπάρχει, συγκεκριμένος οδικός χάρτης – όχι ακόμη.

Στο περιθώριο, ο Έλληνας υπουργός είχε επαφές με τον Αμερικανό ομόλογό του Κρις Ράιτ και τον Υπουργό Εσωτερικών Νταγκ Μπέργκαμ, καθώς και με μέλη του Κογκρέσου.

Ποιος πληρώνει τον λογαριασμό;

Χωρίς αναβάθμιση υποδομών, ο Διάδρομος δεν «σηκώνει» τις απαιτούμενες ροές. Και οι αναβαθμίσεις κοστίζουν. Η αμερικανική πλευρά εμφανίζεται πρόθυμη να συμβάλει πολιτικά και χρηματοδοτικά, με σενάρια για χαμηλότοκες πιστώσεις μέσω της Export-Import Bank of the United States (Exim Bank). Παράλληλα, εξετάζεται η ένταξη επενδύσεων υποδομής στο «πακέτο» αξίας αμερικανικών ενεργειακών προϊόντων που έχει δεσμευθεί να αγοράσει η ΕΕ την περίοδο 2026-2028 στο πλαίσιο της συμφωνίας για τους δασμούς.

Με άλλα λόγια, οι Βρυξέλλες δέχονται πίεση: αν θέλουν αμερικανικό LNG και στρατηγική απεξάρτηση από τη Μόσχα, πρέπει να «τρέξουν» και τις υποδομές.

Η ελληνική διάσταση: LNG, Αλεξανδρούπολη και εξαγωγική ηλεκτροπαραγωγή

Για την Ελλάδα, ο Κάθετος Διάδρομος δεν είναι απλώς αγωγός. Είναι κρίκος μιας ευρύτερης στρατηγικής που ξεκινά από τη Ρεβυθούσα και φτάνει στο FSRU Αλεξανδρούπολης.

Το πλωτό τερματικό της Gastrade στην Αλεξανδρούπολη μπορεί να τροφοδοτεί με αμερικανικό LNG τη νέα μονάδα ηλεκτροπαραγωγής 800 MW που υλοποιούν η ΔΕΗ και η ΔΕΠΑ Εμπορίας, με ορίζοντα λειτουργίας το 2027 και εξαγωγικό προσανατολισμό.

Παράλληλα, η Atlantic See LNG Trade (Όμιλος Aktor – ΔΕΠΑ Εμπορίας) εξετάζει περαιτέρω επενδύσεις σε FSRU και αγωγούς, ενισχύοντας τη δυναμικότητα και την ευελιξία του Διαδρόμου.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η συμφωνία της ONEX Shipyards and Technologies με τη νοτιοκορεάτικη Hanwha Power Systems για την κατασκευή στις ΗΠΑ πλοίων μεταφοράς LNG και πλωτών μονάδων παραγωγής ενέργειας, παρουσία των Γιώργου Γεραπετρίτη και Σταύρου Παπασταύρου.

Ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο επέκτασης της συνεργασίας και στα ναυπηγεία Ελευσίνας.

Το διακύβευμα

Ο Κάθετος Διάδρομος μπορεί να αποτελέσει εργαλείο ενεργειακής ασφάλειας για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και μοχλό γεωπολιτικής αναβάθμισης για την Ελλάδα. Μπορεί όμως και να «κολλήσει» σε ταρίφες, ρυθμιστικά εμπόδια και έλλειψη συντονισμού.

Στις Βρυξέλλες την Τρίτη δεν θα λυθούν όλα. Θα φανεί όμως αν υπάρχει πολιτική βούληση να σπάσουν τα πραγματικά εμπόδια. Γιατί χωρίς ανταγωνιστικό κόστος και σαφείς κανόνες, καμία στρατηγική, όσο μεγαλεπήβολη κι αν ακούγεται, δεν στέκεται στην αγορά.