Μελέτη-«θησαυρός» του 1970 για τη βιομηχανική ανάπτυξη της Αθήνας σώθηκε από σκουπίδια υπουργείου
Ένα πολύτιμο κομμάτι του κρατικού αρχείου για την πολεοδομία της Αθήνας, βρέθηκε «στο δρόμο» για τη χωματερή. Ο Νίκος Μπελαβίλας μιλά στον FLASH για το περιστατικό.
Μπροστά σε ένα αναπάντεχο και εξαιρετικά σημαντικό εύρημα βρέθηκαν υπάλληλοι υπουργείου, κοιτώντας μέσα σε κουτί που προοριζόταν για τα σκουπίδια. Μία σπάνια και ιστορικής αξίας μελέτη για την βιομηχανική ανάπτυξη και την οικονομική γεωγραφία της Αθήνας, που υπογράφεται από τον πολεοδόμο και γεωγράφο Guy Burgel -καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Ναντέρ στο Παρίσι- γλίτωσε την τελευταία στιγμή από την... χωματερή.
Το περιστατικό έκανε γνωστό μέσα από τα social media ο Νίκος Μπελαβίλας, καθηγητής Πολεοδομίας στην Αρχιτεκτονική του ΕΜΠ, στην ίδια σχολή που ο Guy Burgel αναγορεύτηκε πριν λίγα χρόνια σε επίτιμο διδάκτορα.
Η μελέτη αυτή εκδόθηκε το 1970 και, όπως εξηγεί ο Νίκος Μπελαβίλας, πρόκειται για «καρπό» της εργασίας του Guy Burgel όταν ζούσε και δούλευε στην Αθήνα. Ο Γάλλος πολεοδόμος εργαζόταν μεταξύ 1964 και 1968 για λογαριασμό του γαλλικού CNRS (Γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας) και του ελληνικού Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ).
Το έργο περιλαμβάνει έναν εντυπωσιακό αριθμό χαρτών και αναλύσεων για την αθηναϊκή κοινωνία πριν από τη δικτατορία, τη δομή της βιομηχανίας και της εργασίας, καθώς και τις συνθήκες κατοίκησης και σύμφωνα με τον καθηγητή της Αρχιτεκτονικής του ΕΜΠ, πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες μελέτες στο είδος της στην εποχή μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.
«Οι πιο διορατικές διαπιστώσεις για την πόλη που αγνοήθηκαν»
«Το έργο αυτό του Burgel, μαζί με το Ρυθμιστικό Σχέδιο του Βασιλειάδη και με τη μελέτη Δοξιάδη, είναι οι πιο σημαντικές μελέτες για την Αθήνα εκείνη την περίοδο», τονίζει ο Νίκος Μπελαβίλας, μιλώντας στον FLASH.
«Είναι οι μελέτες που δίνουν όλα τα δεδομένα για την αλλαγή πορείας της πόλης, τα οποία δεν λάβαμε υπόψη. Ακόμα τότε δεν είχε ‘απογειωθεί’ η αντιπαροχή. Ο Burgel το είχε εντοπίσει ως θέμα. Γράφει ότι υπήρξε ένα χρονικό σημείο που ‘τη θέση του πολεοδόμου πήρε ο τοπογράφος’, ο οποίος έκοβε οικόπεδα χωρίς να υπολογίζει τι κόβει», αναφέρει χαρακτηριστικά.
«Οι εκτιμήσεις που έκανε τότε ο Guy Burgel για την Αθήνα και την εξέλιξή της, ήταν πολύ καλύτερες από εγχώριες πολεοδομικές εκτιμήσεις που έγιναν μέχρι πολλά χρόνια μετά. Έχει κάνει εξαιρετικά διορατικές διαπιστώσεις», σημειώνει ο Νίκος Μπελαβίλας.
«Η ανάπτυξη δεν φέρνει από μόνη της πλούτο και αυτό αποτυπώνεται γεωγραφικά»
«Η μελέτη έχει απολύτως πρωτότυπες καταγραφές για το πώς κατανέμονται οι θέσεις εργασίας στην Αθήνα, για το πού μένει ο κόσμος της εργασίας, πώς είναι δομημένα τα νοικοκυριά, πώς διαμορφώνεται η ταξική διαστρωμάτωση της πόλης», επισημαίνει και προσθέτει ότι η εργασία αυτή συμπεριλαμβάνει «πάνω από 100 χάρτες».
Συμπληρώνει ακόμα ότι η μελέτη αυτή «επιβεβαιώνει με δραματικό τρόπο την ταξική πόλωση της Αθήνας». «Όπως επίσης, ότι η ανάπτυξη και η εκβιομηχάνιση δεν φέρνει από μόνη της λιγότερη φτώχεια, ότι οι θέσεις εργασίας δεν φέρνουν από μόνες τους ευμάρεια», τονίζει.
«Λίγο αργότερα, το 1976, ο Brugel βγάζει τη μελέτη του ‘Αθήνα: Η Ανάπτυξη μιας Μεσογειακής Πρωτεύουσας’, το οποίο είναι το πλέον γνωστό».
«Οι μελέτες αυτές», σημειώνει ο Νίκος Μπελαβίλας, «δεν αξιοποιούνται μέχρι να φτάσουμε στην περίοδο της Μεταπολίτευσης, όπου κάπως αρχίζουμε να συνειδητοποιούμε τι έχει γίνει, αλλά πλέον είναι αργά γιατί έχει χτιστεί η πόλη».
«Η θέση της είναι στις βιβλιοθήκες και στα γραφεία αυτών που αποφασίζουν»
«Η μελέτη αυτή είναι κομμάτι των μεγάλων βιβλιοθηκών και μακάρι όσοι, στις ηγεσίες, σχεδιάζουν σε επίπεδο χωροταξίας ή περιφερειακής ανάπτυξης να συμβουλεύονταν τέτοιες μελέτες». Όπως επισημαίνει ο Νίκος Μπελαβίλας, υπάρχουν ελάχιστα αντίτυπα της συγκεκριμένης δουλειάς, ενδεχομένως συνολικά 10 σε μεγάλες ελληνικές ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες.
«Η Ελλάδα έχει μια πολύ κακή ιστορία σε σχέση με τα αρχεία. Για πολλές γενιές διαλύαμε τα αρχεία μας και τώρα κάπως έχουμε στήσει μια πολιτική που σταδιακά μαζεύουμε τα ιστορικά τεκμήρια της χώρας», καταλήγει ο Νίκος Μπελαβίλας, σε όσα δήλωσε στον FLASH.
Ποιος είναι ο Guy Burgel
Ο Guy Burgel είναι Γάλλος γεωγράφος και πολεοδόμος, γνωστός για το έργο του στην αστική γεωγραφία και την ανάλυση των πόλεων της Μεσογείου. Διετέλεσε καθηγητής αστικής γεωγραφίας στο Πανεπιστήμιο Paris X στη Ναντέρ από το 1976 έως το 2005. Σήμερα είναι 86 ετών.
Θεωρείται από τους πιο σημαντικούς μελετητές της αστικής ανάπτυξης, της μητροπολιτικής επέκτασης και της κοινωνικής γεωγραφίας.
Ο Burgel ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τη μεταμόρφωση των ευρωπαϊκών πόλεων μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, την έννοια της μητρόπολης και τη διάχυση της πόλης προς τα προάστια (urban sprawl), τις πόλεις της Μεσογείου, τη σχέση χώρου, κοινωνίας και οικονομίας στη σύγχρονη πόλη.
Με το έργο του συνέβαλε στο να κατανοήσουμε πώς οι πόλεις γίνονται πιο πολυκεντρικές και εκτεταμένες, πώς οι κοινωνικές ανισότητες αποτυπώνονται στον αστικό χώρο αλλά και τον ιδιαίτερο χαρακτήρα των μεσογειακών μητροπόλεων, ο οποίος διαφέρει από τα βορειοευρωπαϊκά μοντέλα.
