Η ρητορική μίσους στο διαδίκτυο είναι το ίδιο έντονη και προς τους άντρες

Η εικόνα που έχουμε για τη ρητορική μίσους είναι συχνά μονοδιάστατη: η συζήτηση επικεντρώνεται κυρίως στη μισογυνία, αφήνοντας στο περιθώριο άλλες μορφές αντιδραστικού λόγου. Νέα μελέτη που δημοσιεύεται στο έγκυρο Nature, δείχνει ότι οι διαδικτυακές κοινότητες που εκφράζουν μίσος προς τους άνδρες λειτουργούν με εντυπωσιακά παρόμοιο τρόπο με εκείνες που στοχοποιούν τις γυναίκες. Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται στο φύλο-στόχο, αλλά αφορά τη συνολική τοξικότητα που αναπτύσσεται σε συγκεκριμένα ψηφιακά περιβάλλοντα.

Τα social media έχουν δημιουργήσει έναν χώρο όπου ιδέες και απόψεις διακινούνται μαζικά και άμεσα. Αυτή η ελευθερία έκφρασης μπορεί να ενισχύσει τη σύνδεση και την ανταλλαγή, αλλά παράλληλα ευνοεί τα πολλαπλασιαστικά φαινόμενα. Σε αυτούς τους κλειστούς κύκλους, οι χρήστες εκτίθενται σχεδόν αποκλειστικά σε απόψεις που επιβεβαιώνουν τις ήδη υπάρχουσες πεποιθήσεις τους, ενισχύοντας την πόλωση και την ακραία ρητορική.

Πώς δημιουργείται το μίσος

Καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία παίζει η ανωνυμία. Όταν η ταυτότητα δεν είναι φανερή άμεσα, οι χρήστες τείνουν πιο εύκολα να εκφράζουν επιθετικές ή ακραίες απόψεις. Η ρητορική μίσους μετατρέπεται έτσι σε βασικό τρόπο επικοινωνίας μέσα σε αυτές τις ομάδες, στοχοποιώντας άτομα με βάση χαρακτηριστικά όπως το φύλο, τη θρησκεία ή την καταγωγή. Στην περίπτωση της έρευνας, το ενδιαφέρον στράφηκε ειδικά στη ρητορική που εστιάζει στο φύλο.

Μέχρι σήμερα, η επιστημονική έρευνα έχει επικεντρωθεί κυρίως στη μισογυνία. Αντίθετα, η μελέτη της μισανδρίας –δηλαδή της εχθρότητας προς τους άνδρες– παραμένει περιορισμένη και σχετικά πρόσφατη. Αυτό το κενό επιχείρησε να καλύψει η νέα ανάλυση, εξετάζοντας αν υπάρχουν ουσιαστικές διαφορές στον τρόπο που εκδηλώνεται το μίσος, ανάλογα με το φύλο που στοχοποιείται.

Για να απαντήσει στο ερώτημα, η έρευνα επικεντρώθηκε σε τέσσερις κοινότητες της πλατφόρμας Reddit, γνωστές για ακραίες απόψεις γύρω από τα φύλα. Σε δύο από αυτές παρατηρήθηκε εχθρότητα προς τους άνδρες και σε δύο προς τις γυναίκες. Αναλύθηκαν χιλιάδες αναρτήσεις και σχόλια από μια περίοδο έξι ετών, με στόχο να εντοπιστούν μοτίβα στη γλώσσα, την ένταση και τα συναισθήματα που εκφράζονται.

Ίδια γλώσσα, ίδιος θυμός

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι, σε επίπεδο λεξιλογίου, οι διαφορές ήταν ελάχιστες. Οι πιο συχνές λέξεις εμφανίζονταν με παρόμοια συχνότητα σε όλες τις κοινότητες, ανεξάρτητα από το ποιο φύλο αποτελούσε στόχο. Με άλλα λόγια, δεν φαίνεται να υπάρχει μια «ιδιαίτερη γλώσσα» για κάθε είδος μίσους – το ύφος και η δομή της επικοινωνίας παραμένουν σχεδόν ίδια.

Το πρόβλημα δεν είναι το φύλο, αλλά η τοξικότητα

Ανάλογη εικόνα προέκυψε και στην ανάλυση της τοξικότητας. Αν και η πλειονότητα των αναρτήσεων δεν χαρακτηρίστηκε ακραία επιθετική, σε όλες τις κοινότητες υπήρχε ένα παρόμοιο μοτίβο: ένα μεγάλο ποσοστό ουδέτερου περιεχομένου και ένα μικρότερο, αλλά σαφώς υπαρκτό, κομμάτι έντονα τοξικού λόγου. Οι κοινότητες που στόχευαν γυναίκες εμφάνισαν ελαφρώς υψηλότερα επίπεδα ακραίας τοξικότητας, αλλά η συνολική κατανομή παρέμεινε εντυπωσιακά παρόμοια.

Όταν οι ερευνητές εξέτασαν τα συναισθήματα πίσω από τις αναρτήσεις, τα ευρήματα έγιναν ακόμη πιο αποκαλυπτικά. Το κυρίαρχο συναίσθημα σε όλες τις ομάδες ήταν το μίσος, με τον θυμό να ακολουθεί. Οι διαφορές ήταν μικρές και αφορούσαν κυρίως αποχρώσεις: κάποιες κοινότητες έδειχναν ελαφρώς περισσότερη θλίψη ή φόβο, χωρίς όμως να αλλάζει η συνολική εικόνα.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει μια πιο βαθιά ανάλυση σε επίπεδο χρηστών. Εκεί φάνηκε ότι σε ορισμένες κοινότητες, κυρίως όσες στόχευαν άνδρες, υπήρχε μεγαλύτερη συγκέντρωση αρνητικών συναισθημάτων μεταξύ των πιο ενεργών μελών. Αυτό υποδηλώνει ότι, αν και το περιεχόμενο συνολικά μοιάζει, η ένταση του συναισθήματος μπορεί να διαφοροποιείται ανάλογα με τη δυναμική των χρηστών.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η διαδικτυακή τοξικότητα ακολουθεί κοινά μοτίβα, ανεξάρτητα από το αν στρέφεται κατά ανδρών ή γυναικών. Αυτό έχει σημαντικές προεκτάσεις για τη διαχείριση του φαινομένου. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι πολιτικές περιορισμού της ρητορικής μίσους πρέπει να εφαρμόζονται οριζόντια και όχι επιλεκτικά, αναγνωρίζοντας όλες τις μορφές επιθετικού λόγου ως εξίσου προβληματικές.

Η εικόνα που προκύπτει από τη μελέτη, παρά τους όποιους περιορισμούς της, είναι σαφής: το πρόβλημα δεν είναι απλώς ποιος μισεί ποιον, αλλά το πώς οι ψηφιακές πλατφόρμες επιτρέπουν και ενισχύουν την ανάπτυξη τέτοιων συμπεριφορών. Και αυτό είναι ένα ζήτημα που ξεπερνά το φύλο, αγγίζοντας τον ίδιο τον τρόπο που επικοινωνούμε στο διαδίκτυο.