Ντόναλντ Τραμπ: «Τελείωσε η 50χρονη εποχή του Ιράν ως ο νταής της Μέσης Ανατολής»

Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν προσπαθεί πλέον απλώς να παρουσιάσει το Ιράν ως αποδυναμωμένο. Προσπαθεί να κηρύξει το τέλος μιας ολόκληρης εποχής στη Μέση Ανατολή. «Δεν εμπιστεύομαι το Ιράν. Είμαι ο τελευταίος άνθρωπος που θα εμπιστευόταν το Ιράν. Μου έχουν πει ψέματα συνεχώς», δήλωσε, πριν προχωρήσει σε μια πολύ πιο βαριά διατύπωση: «Έχουμε τον απόλυτο έλεγχο των Στενών του Ορμούζ αυτή τη στιγμή. Αυτοί δεν έχουν τον έλεγχο. Εμείς τα ελέγχουμε». Και στη συνέχεια ήρθε η προειδοποίηση: «Κάποια στιγμή μπορεί να κάνουν κάτι και τότε θα διαλυθούν. Ήταν ο νταής της Μέσης Ανατολής για 50 χρόνια και πλέον δεν είναι ο νταής της Μέσης Ανατολής».

Αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη φράση. Γιατί ο Τραμπ δεν μιλά απλώς για μια στρατιωτική ήττα ή για μια προσωρινή υποχώρηση της Τεχεράνης. Υποστηρίζει ότι καταρρέει ένα μοντέλο ισχύος πάνω στο οποίο το Ιράν έχτισε επί δεκαετίες την παρουσία του στη Μέση Ανατολή.

Η Τεχεράνη δεν έγινε περιφερειακή δύναμη επειδή διέθετε τον ισχυρότερο συμβατικό στρατό. Έγινε δύναμη επειδή κατάφερε να δημιουργήσει ένα ολόκληρο σύστημα επιρροής και αποτροπής πέρα από τα σύνορά της. Ο Λίβανος, η Συρία, το Ιράκ, η Υεμένη και η Γάζα αποτέλεσαν, σε διαφορετικές περιόδους και με διαφορετικό τρόπο, πεδία άσκησης αυτής της επιρροής.

Το πραγματικό πλεονέκτημα του Ιράν ήταν η δυνατότητά του να κάνει οποιαδήποτε σύγκρουση μαζί του μεγαλύτερη, ακριβότερη και πιο απρόβλεπτη. Δεν χρειαζόταν απαραίτητα να νικήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες ή το Ισραήλ σε μια άμεση στρατιωτική αναμέτρηση. Αρκούσε να πείθει τους αντιπάλους του ότι το κόστος μιας τέτοιας αναμέτρησης θα ήταν πολύ μεγάλο. Αυτό ήταν το πραγματικό όπλο της Τεχεράνης: ο φόβος της επόμενης ημέρας. Ο Τραμπ ισχυρίζεται ουσιαστικά ότι αυτός ο φόβος τελείωσε.

Το μήνυμα Τραμπ στο Ιράν

Το μήνυμά του προς το Ιράν είναι εξαιρετικά απλό: δεν είστε πλέον εσείς εκείνοι που καθορίζουν πόσο μακριά μπορεί να φτάσει μια σύγκρουση. Εάν κλιμακώσετε, η άλλη πλευρά διαθέτει την ισχύ να κλιμακώσει πολύ περισσότερο. Εάν αυτή η αλλαγή παγιωθεί, τότε πράγματι δεν μιλάμε απλώς για μια ακόμη κρίση στη Μέση Ανατολή. Μιλάμε για ανατροπή της περιφερειακής ισορροπίας που οικοδομήθηκε επί δεκαετίες.

Υπάρχει όμως ένα σοβαρό πρόβλημα στη διατύπωση του Τραμπ. Η φράση «εμείς ελέγχουμε τα Στενά του Ορμούζ» είναι πολύ μεγαλύτερος ισχυρισμός από το «έχουμε στρατιωτική υπεροχή». Τα Στενά δεν είναι έδαφος στο οποίο υψώνεις μια σημαία και ανακοινώνεις ότι το κατέχεις. Είναι μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του κόσμου. Και ο πραγματικός έλεγχος μιας θαλάσσιας αρτηρίας δεν αποδεικνύεται μόνο από το ποιος έχει τα περισσότερα πολεμικά πλοία, τα περισσότερα αεροσκάφη ή τη μεγαλύτερη δυνατότητα να καταστρέψει τον αντίπαλο. Αποδεικνύεται από κάτι πολύ πιο απλό: Μπορούν να περάσουν τα εμπορικά πλοία; Και, ακόμη σημαντικότερο, μπορούν να περάσουν χωρίς να χρειάζονται πολεμική συνοδεία;

Η πραγματική μάχη είναι για το ποιος θα επιβάλει τους όρους της επόμενης ημέρας. Εδώ βρίσκεται πλέον η ουσία. Η μεγάλη μάχη δεν είναι μόνο ποιος κέρδισε στρατιωτικά. Είναι ποιος θα γράψει τους κανόνες της Μέσης Ανατολής μετά τη σύγκρουση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να διαθέτουν συντριπτική στρατιωτική υπεροχή. Μπορούν να καταστρέφουν ιρανικές στρατιωτικές δυνατότητες και να επιβάλλουν τεράστιο κόστος στην Τεχεράνη. Αυτό όμως δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ελέγχουν πλήρως τα Στενά του Ορμούζ. Για έναν πλοιοκτήτη, έναν έμπορο πετρελαίου ή μια ασφαλιστική εταιρεία, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι ποιος θα κέρδιζε μια ναυμαχία.

Το ερώτημα είναι αν ένα δεξαμενόπλοιο μπορεί να περάσει από τα Στενά χωρίς σοβαρό κίνδυνο να χτυπηθεί, να καταληφθεί ή να βρεθεί παγιδευμένο μέσα σε μια νέα κλιμάκωση. Αυτό είναι το πραγματικό τεστ της εξουσίας. Εάν χρειάζονται πολεμικά πλοία για να συνοδεύσουν τα εμπορικά πλοία, τότε ο αντίπαλος εξακολουθεί να επηρεάζει τη λειτουργία της θαλάσσιας οδού.

Μπορεί να μην την ελέγχει. Μπορεί να μην μπορεί να αντιμετωπίσει ευθέως τις Ηνωμένες Πολιτείες. Μπορεί ακόμη και να γνωρίζει ότι μια μεγάλη επίθεση θα προκαλέσει καταστροφικά αντίποινα. Αλλά εάν η απειλή του αρκεί για να αλλάζουν τα δρομολόγια των πλοίων, να εκτοξεύονται τα ασφάλιστρα και να απαιτείται στρατιωτική προστασία για την εμπορική ναυσιπλοΐα, τότε εξακολουθεί να διαθέτει ένα όπλο.

Και εδώ βρίσκεται το παράδοξο της σημερινής θέσης του Ιράν. Μπορείς να χάσεις την ικανότητα να κερδίσεις έναν πόλεμο και παρ’ όλα αυτά να διατηρείς την ικανότητα να κάνεις την ειρήνη εξαιρετικά ακριβή. Γι’ αυτό και η πραγματική αναμέτρηση της επόμενης ημέρας δεν θα κριθεί μόνο από πυραύλους, αεροσκάφη και πολεμικά πλοία. Θα κριθεί από το αν η Ουάσιγκτον μπορεί να μετατρέψει τη στρατιωτική υπεροχή σε νέα πολιτική πραγματικότητα.

Οι ισορροπίες στη Μέση Ανατολή αλλάζουν…

Αν οι χώρες του Κόλπου αρχίσουν να πιστεύουν ότι η Τεχεράνη δεν μπορεί πλέον να τις εκφοβίσει όπως στο παρελθόν, η ισορροπία αλλάζει. Αν οι περιφερειακοί σύμμαχοι του Ιράν δεν μπορούν πλέον να λειτουργήσουν ως αποτελεσματικός μηχανισμός αποτροπής, η ισορροπία αλλάζει.

Αν η απειλή μιας ιρανικής κλιμάκωσης δεν αρκεί πλέον για να αναγκάζει την Ουάσιγκτον και τους συμμάχους της να υποχωρούν, η ισορροπία αλλάζει ακόμη περισσότερο. Τότε ο Τραμπ θα έχει δίκιο στο σημαντικότερο μέρος της δήλωσής του. Το Ιράν μπορεί να εξακολουθεί να είναι επικίνδυνο χωρίς να είναι πλέον ο φόβος που καθορίζει τις αποφάσεις όλων των υπολοίπων.

Αυτή είναι τεράστια διαφορά. Για δεκαετίες, ένα σημαντικό μέρος της ιρανικής ισχύος βασιζόταν στην πεποίθηση ότι κανείς δεν ήξερε μέχρι πού ήταν διατεθειμένη να φτάσει η Τεχεράνη. Τώρα ο Τραμπ επιχειρεί να αντιστρέψει αυτή την ψυχολογία.

Το μήνυμα είναι πλέον το αντίθετο: Δεν φοβόμαστε εμείς τι μπορεί να κάνει το Ιράν. Το Ιράν πρέπει να φοβάται τι θα συμβεί εάν το κάνει.

Εάν αυτή η αντίληψη ριζώσει στην περιοχή, τότε η μεγαλύτερη ήττα της Τεχεράνης δεν θα είναι η απώλεια ενός οπλικού συστήματος ή μιας στρατιωτικής εγκατάστασης. Θα είναι η απώλεια του φόβου που προκαλούσε. Και για μια δύναμη που έχτισε μεγάλο μέρος της περιφερειακής επιρροής της πάνω στην αποτροπή, αυτό μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο καταστροφικό από μια στρατιωτική ήττα. Υπάρχει όμως ένας εξαιρετικά απλός τρόπος να διαπιστώσουμε αν ο Τραμπ μπορεί πραγματικά να πει ότι «ελέγχει» τα Στενά του Ορμούζ. Όχι από τις δηλώσεις. Όχι από τους χάρτες των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Ούτε από τον αριθμό των αμερικανικών πολεμικών πλοίων.

Κοιτάξτε τα δεξαμενόπλοια. Όταν αρχίσουν να περνούν κανονικά, χωρίς φόβο και κυρίως χωρίς να χρειάζονται πολεμική συνοδεία, τότε θα υπάρχει πραγματικός λόγος να ειπωθεί ότι η Τεχεράνη έχασε ένα από τα τελευταία μεγάλα εργαλεία πίεσης που της απέμειναν. Μέχρι τότε, οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορεί να κυριαρχούν στρατιωτικά στα Στενά. Αλλά υπάρχει μεγάλη απόσταση ανάμεσα στο «μπορώ να καταστρέψω όποιον με προκαλέσει» και στο «ελέγχω τη θαλάσσια οδό». Και αυτή η απόσταση δεν μετριέται σε πυραύλους. Μετριέται σε πλοία που περνούν.