Ο άνθρωπος πίσω από τον μύθο του Καζανόβα: Ευφυΐα, πάθος και ακατάσχετη δίψα για ζωή

Το όνομά του κατάφερε κάτι που ελάχιστοι άνθρωποι στην Ιστορία πέτυχαν: να ξεφύγει από τα όρια της βιογραφίας και να γίνει λέξη. Σχεδόν 230 χρόνια μετά τον θάνατό του, ο Τζιάκομο Τζιρόλαμο Καζανόβα δεν είναι απλώς ένα ιστορικό πρόσωπο, αλλά ένα παγκόσμιο σύμβολο της γοητείας, της αποπλάνησης και της ερωτικής περιπέτειας.

Τα κατορθώματα του έχουν καταγραφεί από τον ίδιο σε μια σειρά 12 τόμων υπό τον τίτλο «Story of my Life». Μέσα στις 3.500 συνολικά σελίδες, παρέχεται μια πλήρης εικόνα τόσο για τον ίδιο όσο και για τα κοινωνικά έθιμα της Ευρώπης κατά τον 18ο αιώνα.

Το έργο εκδόθηκε μετά τον θάνατό του (στα ελληνικά κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Άγρα) και περιγράφει με ιδιαίτερα τολμηρές λεπτομέρειες τα ταξίδια και τις ερωτικές του περιπέτειες, συμβάλλοντας στο να γίνει ευρύτερα γνωστός ένας σχεδόν ξεχασμένος καρδιοκατακτητής.

Σύμφωνα με τον Guardian, το περιεχόμενό του θεωρήθηκε τόσο προκλητικό ώστε μέχρι τη δεκαετία του 1960 δεν είχε κυκλοφορήσει στα γαλλικά και τα αγγλικά χωρίς λογοκρισία.  Αξίζει να αναφερθεί πως το 2010 το πρωτότυπο χειρόγραφο αγοράστηκε από την Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας έναντι 7 εκατομμυρίων ευρώ.

Η αλήθεια όμως είναι πολύ πιο συναρπαστική από τον μύθο. Ο  Καζανόβα δεν ήταν απλώς ένας αθεράπευτος γυναικοκατακτητής. Υπήρξε τυχοδιώκτης, χαρτοπαίκτης, δραπέτης, κατάσκοπος, συγγραφέας, διπλωμάτης, μουσικός, βιβλιοθηκάριος, μεταφραστής και ένας από τους πιο πολυδιάστατους ανθρώπους του 18ου αιώνα.

Η ζωή του μοιάζει περισσότερο με μυθιστόρημα παρά με πραγματική βιογραφία. Και ίσως αυτό να ήταν το μεγαλύτερο ταλέντο του: κατάφερε να μετατρέψει τον ίδιο του τον εαυτό σε θρύλο.

Από τα θέατρα της Βενετίας στις αυλές των βασιλιάδων

Ο Τζιάκομο Τζιρόλαμο Καζανόβα γεννήθηκε στη Βενετία στις 2 Απριλίου 1725, γιος δύο ηθοποιών. Από νωρίς έδειξε ότι δεν μπορούσε να χωρέσει σε κανένα καλούπι. Σπούδασε Νομική στην Πάντοβα, δοκίμασε να ακολουθήσει τον δρόμο της Εκκλησίας, υπηρέτησε στον στρατό, εργάστηκε ως βιολιστής και γραμματέας, αλλά πουθενά δεν έμεινε για πολύ.

Σκάνδαλα, έρωτες και συγκρούσεις τον ακολουθούσαν παντού. Πολύ σύντομα εγκατέλειψε κάθε ιδέα για μια ήσυχη ζωή και άρχισε να ταξιδεύει ασταμάτητα στην Ευρώπη, αλλάζοντας επαγγέλματα και ταυτότητες σχεδόν με την ίδια ευκολία που άλλαζε πόλεις.

Η φυλακή, η θεαματική απόδραση και η γέννηση του θρύλου

Η ζωή του θα μπορούσε να είχε τελειώσει πρόωρα σε ένα κελί της Βενετίας. Το 1755 συνελήφθη και καταδικάστηκε σε πενταετή κάθειρξη με κατηγορίες που περιλάμβαναν από βλασφημία και ανήθικη ζωή μέχρι αποκρυφιστικές πρακτικές.

Φυλακίστηκε στις διαβόητες φυλακές Πιόμπι, στο Ανάκτορο των Δόγηδων. Τον είχαν όμως υποτιμήσει καθώς στις 31 Οκτωβρίου 1756 ο Καζανόβα κατάφερε να το σκάσει θεαματικά, σε μία από τις πιο διάσημες αποδράσεις της εποχής. Η ιστορία του ταξίδεψε σε ολόκληρη την Ευρώπη και το όνομά του απέκτησε μυθικές διαστάσεις.

Από εκείνη τη στιγμή και μετά δεν ήταν απλώς ένας τυχοδιώκτης. Ήταν θρύλος.

Δεν ήταν μόνο γυναικοκατακτητής

Η ιστορία τον θυμάται κυρίως για τις γυναίκες. Ο ίδιος έγραψε στα απομνημονεύματά του ότι είχε ερωτικές σχέσεις με περισσότερες από εκατό γυναίκες, ενώ η αυτοβιογραφία του είναι γεμάτη από ιστορίες αποπλάνησης, πάθους και χωρισμών.

Ωστόσο, όσοι έχουν μελετήσει σε βάθος το έργο του επισημαίνουν ότι ο Καζανόβα απείχε πολύ από την καρικατούρα του αδίστακτου εραστή.

Λάτρευε τη συζήτηση, θαύμαζε τη γυναικεία ευφυΐα και αναζητούσε στις σχέσεις του κάτι περισσότερο από τη σωματική έλξη. «Χωρίς συνομιλία, η απόλαυση του έρωτα μειώνεται τουλάχιστον κατά τα δύο τρίτα», έγραφε χαρακτηριστικά. Αυτό ήταν ίσως το στοιχείο που τον έκανε διαφορετικό από τον κλασικό Δον Ζουάν.

Ο Καζανόβα αγαπούσε πάντα παράφορα τις γυναίκες και η δήλωση του «νιώθω ότι γεννήθηκα για το γυναικείο φύλο, το αγαπούσα πάντα και έκανα ότι μπορούσα για να γίνω κι εγώ με τη σειρά μου αγαπητός», θα μείνει για πάντα στην ιστορία. Βασικό του χαρακτηριστικό είναι πως σε κάθε του σχέση έδινε τη μορφή ενός θεατρικού έργου όπου πάντα ήταν ο πρωταγωνιστής!

Ο μεγάλος έρωτας που δεν ξέχασε ποτέ

Παρά τις αμέτρητες κατακτήσεις του, μία γυναίκα φαίνεται πως κατάφερε να αφήσει ανεξίτηλο αποτύπωμα στη ζωή του. Ήταν η μυστηριώδης Ανριέτ (Henriette). Οι ερευνητές πιστεύουν ότι το αληθινό της όνομα ήταν Jeanne Marie d'Albert de Saint Hippolyte.

Τη γνώρισε το 1749 και έζησαν έναν θυελλώδη έρωτα λίγων μηνών, ο οποίος έμελλε να τον στοιχειώνει για δεκαετίες. Στα γραπτά του μιλούσε για εκείνη με τρόπο εντελώς διαφορετικό από οποιαδήποτε άλλη γυναίκα. Δεν υμνούσε μόνο την ομορφιά της αλλά κυρίως το μυαλό, το χιούμορ και την προσωπικότητά της.

«Η χαρά που ένιωθα όταν συνομιλούσα μαζί της ήταν μεγαλύτερη από εκείνη που ένιωθα όταν την κρατούσα στην αγκαλιά μου», έγραψε. Εκείνη από την άλλη, έπρεπε να εξαφανιστεί από ζωή του καθώς υπήρχε μια σημαντική «λεπτομέρεια»: ήταν παντρεμένη!

Στο τελευταίο της γράμμα τού έγραψε: «Ας φανταστούμε ότι είδαμε ένα ευχάριστο όνειρο και ας μην παραπονιόμαστε για τη μοίρα μας, γιατί ποτέ δεν υπήρξε ένα ευχάριστο όνειρο τόσο μακρύ. Ας καυχηθούμε ότι καταφέραμε να είμαστε ευτυχισμένοι για τρεις μήνες ολόκληρους- υπάρχουν λίγοι θνητοί που μπορούν να πουν κάτι τέτοιο... Να είσαι σίγουρος, αγαπητέ μου, ότι έχω διευθετήσει τις υποθέσεις μου έτσι ώστε για το υπόλοιπο της ζωής μου να είμαι όσο πιο ευτυχισμένη μπορώ χωρίς εσένα».

Μάλιστα στο δωμάτιο όπου διέμεναν, χάραξε στο τζάμι με ένα μικρό διαμάντι τις εξής λέξεις: «Θα ξεχάσεις και εσύ την Ανριέτ σου». Η απάντηση του Καζανόβα στα απομνημονεύματά του είναι: «Όχι, δεν την έχω ξεχάσει και είναι βάλσαμο στην ψυχή μου κάθε φορά που τη θυμάμαι».

Ο τζόγος: Η δεύτερη μεγάλη του εμμονή

Αν οι γυναίκες ήταν το ένα πάθος του, ο τζόγος ήταν το άλλο. Ο Καζανόβα πίστευε πως μπορούσε να ζήσει από τα χαρτιά. Έπαιζε ασταμάτητα, κέρδιζε περιουσίες και τις έχανε εξίσου γρήγορα.

Πέρασε μεγάλο μέρος της ζωής του κυνηγώντας την τύχη στα τραπέζια της Ευρώπης. Συχνά βυθιζόταν στα χρέη, αναγκαζόταν να εγκαταλείπει πόλεις και να ξεκινά από την αρχή.

Στην προσπάθειά του να βγάλει χρήματα από τα χαρτιά, ο Καζανόβα βρισκόταν συνήθως στη λάθος πλευρά της τύχης. Οι ήττες διαδέχονταν η μία την άλλη, προκαλώντας συχνά εντάσεις και έντονες αντιπαραθέσεις στα τραπέζια του παιχνιδιού. Ο ίδιος παραδεχόταν ότι αδυνατούσε να σταματήσει, είτε όταν έχανε είτε όταν κέρδιζε, καθώς ο τζόγος λειτουργούσε γι’ αυτόν σαν ακατανίκητος πειρασμός. Παρά τα επαναλαμβανόμενα οικονομικά αδιέξοδα, κατάφερνε να βρίσκει διέξοδο χάρη στη γοητεία που ασκούσε στις γυναίκες.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση μίας από τις ερωμένες του, η οποία έφτασε στο σημείο να πουλήσει όλα της τα κοσμήματα και τα διαμάντια για να τον στηρίξει οικονομικά και να συνεχίσει να παίζει. Ωστόσο, ούτε αυτή η θυσία στάθηκε αρκετή για να ανατρέψει την κατάσταση, καθώς τα χρήματα χάθηκαν και πάλι στα τραπέζια του τζόγου.

Παρά τις αποτυχίες του ως επαγγελματίας παίκτης, κατάφερε να συμμετάσχει στη δημιουργία της πρώτης δημόσιας λαχειοφόρου αγοράς στη Γαλλία, έχοντας και τη στήριξη του τότε βασιλιά Louis XV και απέκτησε για ένα διάστημα σημαντική οικονομική επιρροή. Ήταν η απόδειξη ότι διέθετε επιχειρηματικό μυαλό, ακόμη κι αν η παρόρμησή του τον οδηγούσε συχνά στην καταστροφή.

Συγγραφέας, φιλόσοφος και παιδί του Διαφωτισμού

Η μεγαλύτερη παρεξήγηση γύρω από τον Καζανόβα είναι ότι υπήρξε μόνο ένας playboy της εποχής του. Στην πραγματικότητα ήταν ένας άνθρωπος με τεράστια πνευματική περιέργεια.

Έγραψε δεκάδες έργα, ασχολήθηκε με τη φιλοσοφία, τη λογοτεχνία, την ιστορία και τις επιστήμες. Γνώρισε προσωπικότητες όπως ο Βολταίρος, ο Ρουσό και η Μεγάλη Αικατερίνη της Ρωσίας, ταξίδεψε σχεδόν σε ολόκληρη την Ευρώπη και κατέγραψε έναν κόσμο που άλλαζε.

Το σημαντικότερο έργο του παραμένει η μνημειώδης αυτοβιογραφία του, «Η Ιστορία της Ζωής μου», ένα από τα πιο ζωντανά χρονικά της ευρωπαϊκής κοινωνίας του 18ου αιώνα. Χάρη σε αυτό το έργο, ο άνθρωπος νίκησε τον χρόνο και ο μύθος έγινε αθάνατος.

Το άδοξο τέλος ενός θρύλου

Τα τελευταία χρόνια της ζωής του δεν θύμιζαν σε τίποτα τη λαμπερή περίοδο των μεγάλων κατακτήσεων.

Χωρίς χρήματα, κουρασμένος από τα ταξίδια και τα χρόνια, εγκαταστάθηκε στη Βοημία, όπου εργάστηκε ως βιβλιοθηκάριος του κόμη Βαλντστάιν. Εκεί, μακριά από τις αίθουσες χορού, τις χαρτοπαικτικές λέσχες και τις ερωτικές περιπέτειες, αφιερώθηκε στη συγγραφή.

Η αιτία του θανάτου του λέγεται ότι ήταν μια επώδυνη ασθένεια της ουροδόχου κύστης. Πριν πεθάνει, όμως, είχε ζήσει. Σύμφωνα με τον ντε Λινέ, τα τελευταία λόγια του ήταν τα εξής: «Έζησα ως φιλόσοφος και πέθανα ως χριστιανός».

Πέθανε σαν σήμερα στις 4 Ιουνίου 1798, σε ηλικία 73 ετών. Όμως ο πραγματικός του θρίαμβος ήρθε μετά τον θάνατό του.

Ο άνθρωπος που έγινε λέξη

Ελάχιστοι άνθρωποι στην Ιστορία πέτυχαν κάτι τόσο σπάνιο: να μετατραπεί το όνομά τους σε παγκόσμιο σύμβολο.

Ο Καζανόβα δεν έμεινε στην ιστορία επειδή κατέκτησε πολλές γυναίκες. Έμεινε επειδή έζησε σαν να μην υπήρχαν όρια. Επειδή αρνήθηκε να ακολουθήσει έναν μόνο δρόμο. Επειδή ήταν ταυτόχρονα απατεώνας και διανοούμενος, τζογαδόρος και συγγραφέας, εραστής και φιλόσοφος.

Και ίσως γι' αυτό, σχεδόν 230 χρόνια μετά τον θάνατό του, εξακολουθεί να γοητεύει. Γιατί ο Τζιάκομο Καζανόβα δεν ήταν απλώς ένας άνθρωπος. Ήταν ένας μύθος που έγραψε μόνος του την ιστορία του.

Οι ταινίες και το Μουσείο

Για όσους θέλουν να γνωρίσουν τον Καζανόβα μέσα από τη μικρή και τη μεγάλη οθόνη, υπάρχουν δεκάδες παραγωγές εμπνευσμένες από τη θυελλώδη ζωή του.

Ωστόσο, οι περισσότερες εστιάζουν σχεδόν αποκλειστικά στη φήμη του ως ακαταμάχητου γυναικοκατακτητή και στις ερωτικές του περιπέτειες, αφήνοντας σε δεύτερο πλάνο άλλες, εξίσου καθοριστικές πτυχές της προσωπικότητάς του, όπως η εμμονική σχέση του με τον τζόγο, οι οικονομικές του περιπέτειες και η πολυτάραχη διαδρομή του στην Ευρώπη του 18ου αιώνα.

• Καζανόβα (1918)
• The Loves of Καζανόβα (1927)
• The Mysterious Rider (1948)
• The Last Rose from Καζανόβα (1966)
• Giacomo Καζανόβα: Childhood and Adolescence (1969)
• Καζανόβα (1971)
• Fellini’s Καζανόβα (1976)
• That Night in Varennes (1982)
• Καζανόβα (1987)
• The Return of Καζανόβα (1992)
• Καζανόβα (2005)
• The Story of My Death (2013)
• Καζανόβα Variations (2014)
• Zoroastro, lo Καζανόβα (2016)

Για τους οπαδούς του playboy ένα μουσείο αφιερωμένο στον Τζιάκομο Καζανόβα, το Casanova Museum and Experience δημιουργήθηκε πριν λίγα χρόνια στην πατρίδα του, τη Βενετία, που παρουσιάζει τη ζωή και τις περιπέτειές του, συνδυάζοντας ιστορικά εκθέματα με σύγχρονες, διαδραστικές και πολυμεσικές τεχνολογίες, ώστε οι επισκέπτες να «βιώνουν» τις ρομαντικές εμπειρίες του.

Πέρα από τη φήμη του ως θρυλικού εραστή, το μουσείο αναδεικνύει και τις άλλες πτυχές του Καζανόβα. Στόχος των δημιουργών ήταν να αποτελέσει έναν νέο, ιδιαίτερο πολιτιστικό προορισμό στη Βενετία, προσελκύοντας μεγάλο αριθμό επισκεπτών και αναδεικνύοντας την πολυδιάστατη προσωπικότητά του.