Οι τοίχοι της Αθήνας μιλούν μέσα από τα γκράφιτι
Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google
Όταν το Τείχος του Βερολίνου έπεσε στις 9 Νοεμβρίου 1989, έμεινε στη μνήμη των ανθρώπων όχι μόνο ως σύμβολο διαίρεσης ενός ολόκληρου λαού, αλλά και ως ένας τεράστιος καμβάς με κεντρικό σύνθημα την «ελευθερία».
Για σχεδόν τρεις δεκαετίες, καλλιτέχνες και απλοί πολίτες έγραφαν ή ζωγράφιζαν πάνω του μηνύματα ελπίδας, συνθήματα ελπίζοντας ότι κάπως θα «ακουστούν». Αυτές οι ζωγραφιές είναι τα γνωστά σε όλους μας graffiti.
«Για πολλούς νέους, είναι ένα μέσο επικοινωνίας και αντίδρασης» αναφέρει στο Flash.gr o street artist Sirone ενώ παράλληλα εξηγεί πώς αυτή η μορφή τέχνης κατέκτησε τη θέση της στην Ελλάδα και γιατί είναι κάτι παραπάνω από μια απλή «ζωγραφιά πάνω σε έναν τοίχο».
Οι τοίχοι σε όλο τον κόσμο απέκτησαν τη δική τους «φωνή» και στην Αθήνα, οι επιφάνειες των κτιρίων έχουν μετατραπεί σε έναν αντίστοιχο καμβά, γεμάτο ένταση, χρώμα με κοινωνική και συχνά πολιτική φόρτιση.
Από τα tags στην Τέχνη
Η ιστορία του graffiti ξεκινά πολύ πριν εμφανιστούν τα σύγχρονα σπρέι και τα αστικά κινήματα. Οι ρίζες του βρίσκονται στην ίδια την ανάγκη του ανθρώπου να αφήσει ένα σημάδι.
«Από τα αρχαία χρόνια, σε σπηλιές και τις τοιχογραφίες της Πομπηίας, μέχρι τα συνθήματα των στρατιωτών στους τοίχους του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι άνθρωποι χάραζαν σύμβολα, συνθήματα ή ζωγραφιές σε τοίχους για να εκφράσουν σκέψεις, συναισθήματα ή ιδέες. Σήμερα, αυτό συνεχίζεται μέσα από το graffiti και το street art», μας λέει ο Sirone.
Το σύγχρονο graffiti, ωστόσο, γεννήθηκε περίπου τη δεκαετία του 1960 στη Νέα Υόρκη, μέσα σε μια κοινωνία γεμάτη αντιθέσεις και κοινωνικές εντάσεις. Αρχικά, ήταν οι υπογραφές, τα λεγόμενα tags, που κατέκλυσαν τα βαγόνια του νεοϋορκέζικου μετρό.
«Οι ρίζες του graffiti βρίσκονται κυρίως στο lettering και πάνε πίσω στην δεκαετία του 1970 στις μεγαλουπόλεις. Από τότε ως τώρα, το graffiti, επηρεάστηκε και δανείστηκε από άλλες μορφές τέχνης όπως η ζωγραφική, το graphic design ακόμα και η αρχιτεκτονική και εξελίχθηκε σε αυτό που ξέρουμε τώρα» εξηγεί.
Πίσω από αυτές υπήρχε μια κραυγή ορατότητας από νέους που αισθάνονταν αποκλεισμένοι. Σταδιακά, οι υπογραφές εξελίχθηκαν σε πολύχρωμες συνθέσεις, με στυλ, φαντασία και κοινωνικά μηνύματα.
«Η εξέλιξη του graffiti παγκοσμίως είναι πολύ μεγάλη και πολύ ενδιαφέρουσα. Σαφώς έχει γίνει περισσότερο αποδεκτό ως μορφή τέχνης. Πολλοί καλλιτέχνες, ανάμεσά τους και πολλοί Έλληνες, έχουν αποκτήσει διεθνή αναγνώριση και τα έργα τους εκτίθενται στις σημαντικότερες γκαλερί αλλά και σε μουσεία. Πολλές πόλεις ανά τον κόσμο, πλέον αγκαλιάζουν το graffiti και το υιοθετούν ως στοιχείο αστικής ταυτότητας και πολιτισμού. Αντιστοίχως και ο κόσμος δείχνει μεγαλύτερο ενδιαφέρον για το μήνυμα και την αισθητική αυτών των έργων» σημειώνει χαρακτηριστικά ο Sirone.
Οι τοίχοι της Αθήνας «μιλούν»
Περπατώντας στους δρόμους της Αθήνας, δύσκολα μένεις αμέτοχος. Από τα Εξάρχεια μέχρι του Ψυρρή, από το Μεταξουργείο μέχρι του Γκύζη, οι τοίχοι «μιλούν». Μεταφέρουν ποίηση, θυμό, διαμαρτυρία σε μια προσπάθεια να επικοινωνηθεί ένα μήνυμα που είναι δύσκολο να μεταφερθεί με απλά λόγια.
Οι μεγάλες τοιχογραφίες που κοσμούν γειτονιές, όπως τα έργα του INO ή της Mkoan, αποδεικνύουν ότι η δημιουργία μπορεί να συνυπάρξει με τον σεβασμό και να αναβαθμίσει ολόκληρες περιοχές.
Αυτές οι παρεμβάσεις πολλές φορές έρχονται ως μανδύας για να κρύψουν τη φθορά της πόλης και λειτουργούν ώστε να μπορέσουν να την αναδείξουν. Ταυτόχρονα, δίνουν ψυχή σε μια κουρασμένη, πολύβουη και γκρίζα καθημερινότητα. Παντρεύουν το κλασικό με το σύγχρονο.
Γιατί το γκράφιτι θεωρείται street art
Το γκράφιτι όμως έχει ενταχθεί στη θεωρία της street art γιατί ξεπερνά τα όρια του απλού συνθήματος και μετατρέπεται σε εικαστική εμπειρία που ανήκει σε όλους. Είναι τέχνη χωρίς πλαίσιο, χωρίς εισιτήριο, χωρίς αποκλεισμούς. Ο δρόμος μετατρέπεται σε μια πελώρια γκαλερί, και ο τοίχος είναι ο καμβάς του συλλογικού συναισθήματος.
Κάθε έργο επικοινωνεί με τον περαστικό, προκαλεί ερωτήματα, συγκινεί, αφηγείται. Αυτή η μορφή τέχνης δεν υπηρετεί την αγορά ούτε επιδιώκει τη μόνιμη αποδοχή: είναι ζωντανή, δημόσια και εφήμερη, όπως και η πόλη που τη φιλοξενεί.
Όπως αποσαφηνίζει ο Sirone «το street art είναι ένας ευρύτερος όρος που περιλαμβάνει διάφορες μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης στον δημόσιο χώρο, όπως stencils, stickers, installations και αφίσες. Το graffiti αποτελεί μία από τις βασικότερες μορφές street art χωρίς όμως να ταυτίζεται απολύτως. Αυτό που μπορούμε να πούμε για να ξεκαθαρίσουμε την σχέση graffiti – street art, είναι ότι το graffiti είναι μέρος του street art, αλλά διατηρεί τη δική του ιστορική και πολιτισμική ταυτότητα, πιο ανεξέλεγκτο και ελεύθερο».
Μια πράξη αντίδρασης
Αν ρωτήσει κανείς τους πολίτες της Αθήνας, η πιο συνηθισμένη απάντηση είναι ότι η πόλη δείχνει «βρώμικη» και «ακαλαίσθητη». Υπάρχουν όμως και εκείνοι που υποστηρίζουν ότι ως ζωντανός οργανισμός αναπνέει και αφηγείται. Άραγε ο τοίχος λέει τη δική του ιστορία;
«Ο τοίχος έχει τη δική του ιστορία!» τονίζει ο Sirone. «Είναι η ιστορία που γράφεται καθημερινά από όσους αναζητούν χώρο έκφρασης, από όσους θέλουν να αφήσουν το αποτύπωμα και το μήνυμα τους στον δημόσιο χώρο. Για όσους δεν μπορούν να βρουν φωνή μέσα από άλλα μέσα, ο τοίχος είναι εκεί να τους προσφέρει ορατότητα και διέξοδο».
Άλλωστε όπως σημειώνει ο ίδιος, οι νέοι το βλέπουν ως μέσο επικοινωνίας και αντίδρασης.« Θα έλεγε λοιπόν κανείς ότι κοιτώντας έναν γραμμένο τοίχο μπορούμε να ανοίξουμε ένα παράθυρο στην κοινωνία και να δούμε τους προβληματισμούς, τα όνειρα, την οργή και την ελπίδα των ανθρώπων που έγραψαν σε αυτόν» συνεχίζει.
Τags: η ωμή φωνή του δρόμου
Ωστόσο, υπάρχει και η άλλη πλευρά: τα αμαρτωλά tags. Μικρές, γρήγορες υπογραφές, συχνά με μαρκαδόρο ή σπρέι, που εμφανίζονται σε κάθε επιφάνεια, από στάσεις λεωφορείων μέχρι προσόψεις και ρολά καταστημάτων.
Αν και αποτελούν τη ρίζα της κουλτούρας του γκράφιτι ταυτόχρονα είναι και το πιο ενοχλητικό κομμάτι της. Για τους taggers, είναι δήλωση παρουσίας με άναρχο τρόπο όμως για τον περαστικό μοιάζουν με τυφλό βανδαλισμό.
Όπως μας εξηγεί άλλωστε ο Sirone, «το παραδοσιακό "παράνομο" graffiti, τα tags, τα throw ups, τα bombs εξακολουθούν να θεωρούνται βανδαλισμός. Για πολλούς writers, όμως, αυτό ακριβώς είναι το νόημα: η πράξη της διεκδίκησης του χώρου, η ανωνυμία και η ελευθερία της έκφρασης έξω από τα όρια του "νόμιμου". Πολλές φορές βέβαια χρησιμοποιούνται αυτά τα στυλ "μαρκετίστικα" ώστε να δώσουν μία πιο street απόχρωση στον διαφημιζόμενο».
Παρόλα αυτά, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε ότι η ανεξέλεγκτη χρήση τους συχνά υποβαθμίζει τον δημόσιο χώρο. Για πολλούς τα συνθήματα πάνω σε μνημεία ή νεοκλασικά κτίρια που κουβαλούν την ιστορία της πόλης δεν αποτελούν πράξη αντίστασης, αλλά έλλειψη σεβασμού. Άλλωστε, η τέχνη δεν είναι ασυδοσία, είναι ελευθερία με ευθύνη.
Στη Γαλλία, οι Αρχές από τον Απρίλιο ανακοίνωσαν ότι οι λεγόμενοι serial taggers θα συλλαμβάνονται και θα δικάζονται. Σύμφωνα με γαλλικά δημοσιεύματα, μεταξύ των ποινών είναι η φυλάκιση έως και δύο έτη και πρόστιμα που φτάνουν τα 30.000 ευρώ για τις πιο σοβαρές ζημιές σε δημόσια (και ιδιωτική) περιουσία.
Από τους γκρίζους τοίχους στην αναγνώριση της Τέχνης
Αν θέλουμε λοιπόν το γκράφιτι να παραμείνει ζωντανό, τα όριά του πρέπει να είναι διακριτά όχι για να το περιορίσουμε, αλλά για να το προστατεύσουμε από την ίδια του την υπερβολή. Σε αυτό το σημείο, ο ρόλος της πολιτείας είναι καθοριστικός. Έχει παρατηρηθεί ότι όταν ο Δήμος Αθηναίων συνεργάζεται με δημιουργούς street art, η πόλη αλλάζει όψη προς το καλύτερο.
Οι τοίχοι της Αθήνας, τα τελευταία χρόνια, έχουν αποκτήσει νέα ζωή, γίνονται ορόσημα και σύμβολα αναγέννησης. Αν τους ακούσουμε χωρίς προκατάληψη αλλά με προσοχή θα δούμε ότι κάτω από κάθε στρώση μπογιάς κρύβεται μια ιστορία, ένα συναίσθημα. Εκεί, η συγκεκριμένη τέχνη παύει να θεωρείται πρόβλημα και μετατρέπεται σε λύση. Διότι μια πόλη που δεν αντέχει τις φωνές της, είναι μια πόλη που αρχίζει να χάνει την ψυχή της.
Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google
