Οι βραδινοί τύποι έχουν χειρότερη καρδιαγγειακή υγεία - Τι να προσέξεις για να αποφύγεις το έμφραγμα
Ο χρονοτύπος ίσως επηρεάζει την καρδιά περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε.
Η ιδέα ότι κάποιοι άνθρωποι αποδίδουν καλύτερα το βράδυ, ενώ άλλοι λειτουργούν καλύτερα νωρίς το πρωί δεν είναι απλώς θέμα προτίμησης. Τα τελευταία χρόνια, αυξάνονται τα επιστημονικά δεδομένα που συνδέουν τον βραδινό χρονοτύπο –τους λεγόμενους «night owls»– με χειρότερη καρδιαγγειακή υγεία. Νέα μεγάλη μελέτη έρχεται να ενισχύσει αυτή τη συσχέτιση, φωτίζοντας τόσο τους παράγοντες τρόπου ζωής όσο και τις πιθανές βιολογικές εξηγήσεις πίσω από το φαινόμενο.
Πώς διεξήχθη η μελέτη
Όπως διαβάζουμε στο Live Science, η έρευνα βασίστηκε σε δεδομένα από τη UK Biobank, μια από τις μεγαλύτερες βάσεις βιοϊατρικών πληροφοριών παγκοσμίως. Περισσότεροι από 322.000 ενήλικες, ηλικίας 39 έως 74 ετών, παρακολουθήθηκαν για σχεδόν 14 χρόνια. Οι συμμετέχοντες κατηγοριοποιήθηκαν ως «πρωινοί», «ενδιάμεσοι» ή «βραδινοί» τύποι, ανάλογα με το πότε νιώθουν πιο παραγωγικοί και ποιο ωράριο ύπνου προτιμούν. Στόχος ήταν να διαπιστωθεί αν ο χρονοτύπος επηρεάζει τον κίνδυνο εμφράγματος ή εγκεφαλικού.
Τι έδειξαν τα αποτελέσματα
Η καρδιαγγειακή υγεία αξιολογήθηκε με το σύστημα Life’s Essential 8 της American Heart Association, που βαθμολογεί με βάση οκτώ βασικούς δείκτες: κάπνισμα, διατροφή, σωματική άσκηση, σάκχαρο αίματος, βάρος, αρτηριακή πίεση, χοληστερόλη και ποιότητα ύπνου. Όσο υψηλότερη η βαθμολογία, τόσο καλύτερη η καρδιαγγειακή κατάσταση. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι «αποφασιστικά βραδινοί» είχαν 79% περισσότερες πιθανότητες να εμφανίζουν χαμηλή συνολική βαθμολογία και 16% αυξημένο κίνδυνο εμφράγματος ή εγκεφαλικού σε βάθος χρόνου.
Πόσο ευθύνεται όμως ο τρόπος ζωής; Οι βραδινοί τύποι φάνηκε να καπνίζουν περισσότερο, να κοιμούνται χειρότερα, να ασκούνται λιγότερο και να ακολουθούν ελαφρώς φτωχότερη διατροφή σε σύγκριση με τους ενδιάμεσους. Όταν οι ερευνητές συνυπολόγισαν αυτούς τους παράγοντες, διαπίστωσαν ότι περίπου το 75% του αυξημένου καρδιαγγειακού κινδύνου εξηγείται από τροποποιήσιμες συνήθειες. Το κάπνισμα είχε τη μεγαλύτερη συμβολή, ακολουθούμενο από τον κακό ύπνο, το αυξημένο σάκχαρο και τη διατροφή.
Η απορρύθμιση του εσωτερικού ρολογιού
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι βραδινοί τύποι συχνά βιώνουν ένα είδος «κοινωνικού jet lag»: το εσωτερικό τους ρολόι δεν συμβαδίζει με τις επαγγελματικές και κοινωνικές υποχρεώσεις που απαιτούν πρωινό ξύπνημα. Αυτό μπορεί να οδηγεί σε ακανόνιστα ωράρια, παράλειψη πρωινού, νυχτερινό φαγητό και αυξημένη κατανάλωση καφεΐνης ή νικοτίνης. Τέτοιες συμπεριφορές έχουν συνδεθεί με αυξημένο σωματικό βάρος, αντίσταση στην ινσουλίνη και δυσμενή επίπεδα χοληστερόλης — όλους γνωστούς παράγοντες κινδύνου για καρδιοπάθειες.
Πέρα όμως από τις συνήθειες, ρόλο φαίνεται να παίζει και η βιολογία. Ο χρονοτύπος επηρεάζεται εν μέρει από τα γονίδια που ρυθμίζουν τον κιρκάδιο ρυθμό, δηλαδή το εσωτερικό 24ωρο «ρολόι» του οργανισμού. Στους βραδινούς τύπους, η έκκριση μελατονίνης ξεκινά αργότερα το βράδυ, ενώ η κορτιζόλη, η ορμόνη που μας βοηθά να ξυπνήσουμε, αυξάνεται αργότερα το πρωί. Αυτή η μετατόπιση μπορεί να διατηρεί αυξημένη την αρτηριακή πίεση τη νύχτα και να ενισχύει τη φλεγμονή και το οξειδωτικό στρες.
Ορισμένες μελέτες δείχνουν επίσης ότι τα «γονίδια του ρολογιού» επηρεάζουν άμεσα τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός μεταβολίζει τα λιπίδια και τα σάκχαρα. Στους βραδινούς τύπους εμφανίστηκαν υψηλότερα επίπεδα τριγλυκεριδίων και φλεγμονωδών δεικτών, γεγονός που μπορεί να ευνοεί την ανάπτυξη αθηρωματικής πλάκας στα αγγεία. Αν και η αιτιώδης σχέση δεν έχει αποδειχθεί πλήρως, οι ενδείξεις συσσωρεύονται.
Ο ρόλος του φύλου
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το φύλο: τα δεδομένα υποδηλώνουν ότι η συσχέτιση ίσως είναι ισχυρότερη στις γυναίκες. Όσες ανήκαν στον βραδινό χρονοτύπο εμφάνισαν σχεδόν διπλάσιες πιθανότητες χαμηλής καρδιαγγειακής βαθμολογίας σε σύγκριση με εκείνες του ενδιάμεσου τύπου, ενώ στους άνδρες η αύξηση του κινδύνου ήταν μικρότερη. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι κοινωνικοί και βιολογικοί παράγοντες ενδέχεται να αλληλεπιδρούν, χωρίς όμως να υπάρχουν ακόμη οριστικές απαντήσεις.
Το βασικό μήνυμα δεν είναι ότι τα… «νυχτοπούλια» είναι καταδικασμένα σε καρδιοπάθειες. Αντίθετα, τα περισσότερα από τα στοιχεία που αυξάνουν τον κίνδυνο είναι αναστρέψιμα. Σταθερό πρόγραμμα ύπνου, διακοπή καπνίσματος, τακτική άσκηση και ισορροπημένη διατροφή μπορούν να αντισταθμίσουν μεγάλο μέρος της επιβάρυνσης. Η καρδιαγγειακή υγεία, όπως υπενθυμίζουν οι ειδικοί, είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων — και αρκετοί από αυτούς βρίσκονται στο χέρι μας.
Η μελέτη δημοσιεύεται στο Journal of the American Heart Association.
