Πώς αλλάζει τον χάρτη της Αρκτικής η συμφωνία Δανίας-ΗΠΑ για τη Γροιλανδία - Γιατί είναι σημαντική

Νέα δεδομένα στον γεωπολιτικό χάρτη της Αρκτικής δημιουργεί η συμφωνία μεταξύ των ΗΠΑ, της Δανίας και της Γροιλανδίας, η οποία προβλέπει την ενίσχυση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στο στρατηγικής σημασίας νησί.

Όπως αναφέρει το πρακτορείο Reuters, ο Ντόναλντ Τραμπ υποστηρίζει ότι η συμφωνία παραχωρεί στην Ουάσιγκτον «μόνιμο έλεγχο» επί της ασφάλειας της Γροιλανδίας. Η Κοπεγχάγη και η κυβέρνηση του αυτόνομου νησιού διευκρινίζουν, ωστόσο, ότι η κυριαρχία και η εδαφική ακεραιότητα του Βασιλείου της Δανίας παραμένουν ανέπαφες.

Η συμφωνία αναμένεται να υπογραφεί στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη και, σύμφωνα με διεθνή μέσα ενημέρωσης, θα χρειαστεί να εγκριθεί από τα κοινοβούλια της Δανίας και της Γροιλανδίας.

Τέλος στην κρίση μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης για τη Γροιλανδία

Η συμφωνία έρχεται έπειτα από μία παρατεταμένη περίοδο έντασης στις σχέσεις των ΗΠΑ με τη Δανία και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο Αμερικανός πρόεδρος είχε επανειλημμένα εκφράσει την πρόθεση της Ουάσιγκτον να αποκτήσει τον έλεγχο της Γροιλανδίας, χωρίς να αποκλείει ακόμη και τη χρήση πίεσης για την επίτευξη αυτού του στόχου.

Οι τοποθετήσεις του είχαν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στην Ευρώπη και στη Γροιλανδία, η οποία αποτελεί αυτόνομο έδαφος του Βασιλείου της Δανίας. Η εξωτερική πολιτική και η άμυνα παραμένουν αρμοδιότητα της Κοπεγχάγης, ενώ οι κάτοικοι του νησιού διατηρούν το δικαίωμα να αποφασίσουν για το πολιτικό τους μέλλον.

Σύμφωνα με το Associated Press, με αυτόν τον νέο συμβιβασμό, οι ΗΠΑ εξασφαλίζουν διευρυμένο ρόλο στην άμυνα του νησιού, χωρίς να αλλάζει επίσημα το καθεστώς κυριαρχίας του.

Οι «κόκκινες γραμμές» της Δανίας

Ο Δανός υπουργός Εξωτερικών Λαρς Λόκε Ράσμουσεν χαρακτήρισε τη συμφωνία δεσμευτική και εκτίμησε ότι θα ενισχύσει την ασφάλεια στην Αρκτική και στον Βόρειο Ατλαντικό.

Όπως ανέφερε, έπειτα από μία μακρά περίοδο αβεβαιότητας διαμορφώνεται ένα πλαίσιο που μπορεί να ενισχύσει την κοινή ασφάλεια στο ΝΑΤΟ και στην Ευρώπη. Υποστήριξε ακόμη ότι ο συμβιβασμός σέβεται τις «κόκκινες γραμμές» που είχε θέσει η Κοπεγχάγη.

Η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρέντερικσεν τόνισε ότι το κείμενο αναγνωρίζει την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα του βασιλείου, καθώς και το δικαίωμα του λαού της Γροιλανδίας στην αυτοδιάθεση.

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν δήλωσε ότι η συμφωνία ενισχύει την ασφάλεια του νησιού, της Δανίας, των ΗΠΑ και της δυτικής συμμαχίας, αναγνωρίζοντας παράλληλα τα ιδιαίτερα συμφέροντα της Γροιλανδίας.

Φραγμός σε Ρωσία και Κίνα

Κεντρικός άξονας της συμφωνίας είναι η αποτροπή στρατιωτικής ή άλλης στρατηγικής παρουσίας αντιπάλων των ΗΠΑ στη Γροιλανδία.

Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ότι η Κίνα και η Ρωσία δεν θα μπορούν να δημιουργήσουν στρατιωτικές βάσεις ή να αναπτύξουν δυνάμεις στο νησί. Παράλληλα, προβλέπονται μηχανισμοί ελέγχου επενδύσεων σε ευαίσθητους τομείς, ώστε εταιρείες ή κρατικοί φορείς που συνδέονται με ανταγωνιστικές δυνάμεις να μην αποκτήσουν πρόσβαση σε κρίσιμες υποδομές χωρίς την έγκριση των εμπλεκόμενων πλευρών.

Ο όρος «μόνιμος έλεγχος», τον οποίο χρησιμοποίησε ο Ντόναλντ Τραμπ, δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως. Οι ακριβείς εξουσίες που θα διαθέτει η Ουάσιγκτον και οι διαδικασίες μέσω των οποίων θα ελέγχονται οι ξένες επενδύσεις δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί αναλυτικά.

Η διαφορά στις διατυπώσεις είναι χαρακτηριστική: η αμερικανική πλευρά παρουσιάζει τη συμφωνία ως παραχώρηση μόνιμου ελέγχου ασφαλείας, ενώ η Δανία και η Γροιλανδία την περιγράφουν ως ενισχυμένη αμυντική συνεργασία που δεν θίγει την κυριαρχία τους.

Νέα στρατιωτική παρουσία στο νησί

Ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ θα ξεκινήσουν άμεσα τη διαδικασία για την ανάπτυξη μεγαλύτερης στρατιωτικής παρουσίας στη Γροιλανδία.

Δημοσιεύματα αναφέρουν ότι η Ουάσιγκτον εξετάζει τη δημιουργία έως και τριών νέων στρατιωτικών εγκαταστάσεων στο νότιο τμήμα του νησιού. Οι πληροφορίες αυτές δεν έχουν ακόμη επιβεβαιωθεί επίσημα ούτε περιλαμβάνονται σε κείμενο της συμφωνίας που να έχει δοθεί στη δημοσιότητα.

Οι ΗΠΑ διαθέτουν ήδη τη διαστημική βάση Πίτουφικ στη βορειοδυτική Γροιλανδία. Η εγκατάσταση, γνωστή παλαιότερα ως αεροπορική βάση Θούλης, αποτελεί κρίσιμο τμήμα του αμερικανικού συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης και αντιπυραυλικής άμυνας.

Η γεωγραφική θέση της επιτρέπει την παρακολούθηση πυραυλικών εκτοξεύσεων και στρατιωτικών κινήσεων στις πολικές περιοχές, ενώ βρίσκεται πάνω στη συντομότερη διαδρομή μεταξύ της Ρωσίας και της Βόρειας Αμερικής.

Γιατί η Γροιλανδία είναι τόσο σημαντική

Η στρατηγική αξία της Γροιλανδίας αυξάνεται καθώς η κλιματική αλλαγή και η υποχώρηση των πάγων καθιστούν περισσότερο προσβάσιμες νέες θαλάσσιες οδούς και φυσικούς πόρους.

Το νησί βρίσκεται κοντά σε διαδρομές που θα μπορούσαν να μειώσουν σημαντικά τον χρόνο μεταφοράς εμπορευμάτων μεταξύ Ασίας, Ευρώπης και Βόρειας Αμερικής. Ο έλεγχος και η επιτήρησή τους αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, καθώς Ρωσία, Κίνα και δυτικές χώρες ενισχύουν την παρουσία τους στην Αρκτική.

Παράλληλα, η Γροιλανδία διαθέτει κοιτάσματα σπάνιων γαιών και άλλων κρίσιμων ορυκτών, απαραίτητων για την παραγωγή ηλεκτρονικών συσκευών, αμυντικών συστημάτων και τεχνολογιών καθαρής ενέργειας.

Η αποτροπή κινεζικών επενδύσεων σε ορυχεία, λιμάνια, αεροδρόμια και τηλεπικοινωνιακές υποδομές αποτελεί εδώ και χρόνια βασική επιδίωξη της Ουάσιγκτον.

Τι ίσχυε πριν από τη νέα συμφωνία

Η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία δεν αποτελεί νέα εξέλιξη. Η αμυντική συμφωνία του 1951, η οποία επικαιροποιήθηκε το 2004, είχε ήδη παραχωρήσει στις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις ευρείες δυνατότητες ανάπτυξης στρατιωτικών εγκαταστάσεων, με την υποχρέωση ενημέρωσης και συνεννόησης με τη Δανία και τη Γροιλανδία.

Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι ΗΠΑ διατηρούσαν έως και 17 στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο νησί. Μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, η παρουσία τους περιορίστηκε σημαντικά.

Η νέα συμφωνία σηματοδοτεί την αντιστροφή αυτής της πορείας. Επαναφέρει τη Γροιλανδία στο επίκεντρο της αμερικανικής αμυντικής στρατηγικής και μετατρέπει το νησί σε βασικό προπύργιο για την προστασία της Βόρειας Αμερικής και τον περιορισμό της ρωσικής και κινεζικής επιρροής στην Αρκτική.

Ο Ντόναλντ Τραμπ υποστηρίζει ότι η συμφωνία θα έχει αόριστη διάρκεια και δεν θα επιβαρύνει οικονομικά τις ΗΠΑ. Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε επίσης ότι θα εξακολουθήσει να ισχύει ακόμη και στην περίπτωση που η Γροιλανδία γίνει στο μέλλον πλή πλήρως ανεξάρτητη.

Μέχρι να δημοσιοποιηθεί το τελικό κείμενο και να ολοκληρωθεί η διαδικασία έγκρισης, πάντως, κρίσιμα ερωτήματα για το εύρος των αμερικανικών αρμοδιοτήτων και τους όρους εφαρμογής της συμφωνίας παραμένουν ανοιχτά.