Για περισσότερα από 150 χρόνια, το προσδόκιμο ζωής στις πιο ανεπτυγμένες χώρες αυξάνεται σταθερά. Ο 20ός αιώνας έφερε θεαματικά άλματα στη μακροζωία, χάρη στη μείωση των λοιμωδών νοσημάτων και την πρόοδο στην καρδιολογική φροντίδα.

Τα τελευταία χρόνια, όμως, ένα ερώτημα απασχολεί ολοένα και περισσότερο τους επιστήμονες. Έχουμε φτάσει στα όρια της ανθρώπινης μακροζωίας; Σε αρκετές δυτικές χώρες, η αύξηση του προσδόκιμου ζωής μοιάζει να έχει επιβραδυνθεί αισθητά, σε ορισμένες περιπτώσεις σχεδόν να έχει παγώσει.

Η απάντηση, όπως δείχνει νέα μεγάλη ευρωπαϊκή μελέτη, δεν είναι τόσο απλή.

Mελέτη-μαμούθ για τη μακροζωία στην Ευρώπη

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications, ανέλυσε δεδομένα θνησιμότητας και δημογραφίας από 450 περιφέρειες της δυτικής Ευρώπης, καλύπτοντας σχεδόν 400 εκατομμύρια κατοίκους και μια περίοδο σχεδόν 30 ετών (1992–2019).

Συμμετείχαν 13 χώρες, ανάμεσά τους η Ισπανία, η Δανία, η Πορτογαλία, η Ελβετία και η Γαλλία. Οι ερευνητές χρειάστηκε πρώτα να «εναρμονίσουν» τα στοιχεία, καθώς κάθε χώρα καταγράφει διαφορετικά δεδομένα και σε διαφορετικό γεωγραφικό επίπεδο.

Το αποτέλεσμα; Ένα πρωτοφανές πανόραμα για το πώς και που ζουν περισσότερο οι Ευρωπαίοι.

Unsplash
Unsplash

Δεν έχουμε πιάσει ακόμα το «ταβάνι» της ζωής

Το πρώτο και πιο αισιόδοξο συμπέρασμα της μελέτης είναι σαφές. Η ανθρώπινη μακροζωία δεν έχει φτάσει ακόμη στα βιολογικά της όρια. Σε ορισμένες «πρωταθλήτριες» περιφέρειες, το προσδόκιμο ζωής συνεχίζει να αυξάνεται με τον ίδιο ρυθμό όπως και τις προηγούμενες δεκαετίες. Για παράδειγμα για τους άνδρες είναι περίπου 2,5 μήνες ζωής τον χρόνο και για τις γυναίκες περίπου 1,5 μήνας τον χρόνο.

Το 2019, στις περιοχές αυτές περιλαμβάνονταν οι:

  • Βόρεια Ιταλία
  • Ελβετία
  • Ισπανικές επαρχίες
  • Παρίσι και τα εύπορα προάστιά του
  • Περιοχή Anjou στη Γαλλία

Εκεί, το προσδόκιμο ζωής έφτανε τα 83 έτη για τους άνδρες και τα 87 για τις γυναίκες. Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: παρά τις ανησυχίες, η αύξηση της διάρκειας ζωής παραμένει εφικτή.

Από τη σύγκλιση στη διάσπαση

Η εικόνα, ωστόσο, αλλάζει δραματικά όταν κοιτάξει κανείς τις περιφέρειες που μένουν πίσω. Τη δεκαετία του 1990 και στις αρχές των 2000s, οι πιο «αδύναμες» περιοχές της Ευρώπης κατέγραφαν ταχύτερη βελτίωση στο προσδόκιμο ζωής. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα μια σύγκλιση μεταξύ πλουσιότερων και φτωχότερων περιοχών. Γύρω στο 2005, όμως, αυτή η θετική δυναμική σταμάτησε κυρίως σε περιοχές όπως:

  • Ανατολική Γερμανία
  • Βαλλωνία στο Βέλγιο
  • Τμήματα του Ηνωμένου Βασιλείου
  • Ορισμένα διαμερίσματα της βόρειας Γαλλίας

Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής επιβραδύνθηκε δραματικά και σε κάποιες περιπτώσεις σχεδόν μηδενίστηκε. Έτσι, η Ευρώπη φαίνεται πλέον να χωρίζεται σε δύο μπλοκ. Εκείνες τις περιοχές που συνεχίζουν να προοδεύουν και εκείνες όπου η μακροζωία «κολλάει».

55 -74: Η κρίσιμη ηλικία

Τι προκάλεσε αυτή τη στροφή; Η απάντηση δεν βρίσκεται ούτε στα βρέφη ούτε στους πολύ ηλικιωμένους. Η μελέτη δείχνει ότι η καθοριστική ηλικιακή ομάδα είναι οι 55–74 ετών. Στη δεκαετία του ’90, η θνησιμότητα σε αυτές τις ηλικίες μειώθηκε ραγδαία, κυρίως λόγω καλύτερης καρδιολογικής περίθαλψης και εξαιτίας των αλλαγών σε επιβλαβείς συμπεριφορές

Με βάση δημοσίευμα του TheConversation, από τις αρχές των 2000s, όμως, η πρόοδος επιβραδύνθηκε. Σε ορισμένες περιοχές μάλιστα, ο κίνδυνος θανάτου σε αυτές τις ηλικίες αυξάνεται ξανά.  Ιδιαίτερα έντονο είναι το φαινόμενο στις μεσογειακές περιοχές της Γαλλίας (κυρίως για τις γυναίκες) και σε μεγάλο μέρος της Γερμανίας. Αυτό έχει τεράστιο αντίκτυπο, καθώς σε αυτές τις ηλικίες καταγράφεται μεγάλος αριθμός θανάτων. Ακόμη και μια μικρή αύξηση αρκεί για να «σπάσει» τη συνολική ανοδική πορεία.

Υγεία, τρόπος ζωής, οικονομία

Αν και η μελέτη δεν καταλήγει σε οριστικά αίτια, οι ερευνητές δείχνουν προς γνωστούς παράγοντες κινδύνου, όπως το κάπνισμα, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, η κακή διατροφή και η έλλειψη άσκησης.

Παράλληλα, η οικονομική κρίση του 2008 φαίνεται να επιδείνωσε τις περιφερειακές ανισότητες. Περιοχές με απώλεια θέσεων εργασίας και κοινωνική ανασφάλεια είδαν την υγεία των πληθυσμών τους να επιβαρύνεται, ενώ άλλες, με υψηλά καταρτισμένο εργατικό δυναμικό, συνέχισαν να αναπτύσσονται.

Η μακροζωία, όπως τονίζουν οι επιστήμονες, δεν είναι μόνο θέμα ιατρικής. Είναι και θέμα κοινωνικών και οικονομικών συνθηκών.

Μια Ευρώπη δύο ταχυτήτων

Το τελικό μήνυμα της μελέτης είναι διπλό. Ναι, το προσδόκιμο ζωής μπορεί να συνεχίσει να αυξάνεται. Οι «πρωταθλητές» της Ευρώπης το αποδεικνύουν. Όμως αυτή η πρόοδος δεν μοιράζεται ισότιμα. Εδώ και 15 χρόνια, ένα μεγάλο μέρος της ηπείρου μένει πίσω, κυρίως λόγω αυξημένης θνησιμότητας γύρω στα 65.

Ίσως, τελικά, το κρίσιμο ερώτημα να μην είναι πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η ανθρώπινη ζωή, αλλά ποιοι Ευρωπαίοι θα έχουν πρόσβαση σε αυτή τη μακροζωία.