Πού «κουμπώνει» η Ασπίδα του Αχιλλέα - Ο «χάρτης» των αντιαεροπορικών συστημάτων

Όταν οι Ένοπλες Δυνάμεις και ο Νίκος Δένδιας μιλούν για αμυντικό αντιαεροπορικό θόλο πάνω από ολόκληρη την εθνική επικράτεια, δεν περιγράφουν απλώς μια προμήθεια οπλικών συστημάτων. Περιγράφουν μια αλλαγή αρχιτεκτονικής: το πέρασμα από μεμονωμένα συστήματα αεράμυνας σε ένα ενιαίο δίκτυο που βλέπει, αποφασίζει και χτυπά ως ένα σώμα. 

Και αυτό που γίνεται ξεκάθαρο είναι πως οι κινήσεις στις οποίες προχωρούν, με την έγκριση του ΚΥΣΕΑ, έχουν τρία επίπεδα ανάγνωσης: το τεχνολογικό, το βιομηχανικό και το γεωπολιτικό. 

Πού θα μπορούσαν να αναπτυχθούν επιχειρησιακά

Τα ισραηλινά συστήματα που αναμένεται να αποτελέσουν την ραχοκοκαλιά της «Ασπίδας του Αχιλλέα» είναι τα David's Sling, Spyder και Barak MX.

Τα παραπάνω αντιαεροπορικά συστήματα σκιαγραφούν μια πιθανή γεωγραφική κατανομή, βασισμένη στον ρόλο κάθε συστήματος και ενδεχομένως στα υπάρχοντα συστήματα που μελλοντικά μπορεί να αντικαταστήσουν.

Το Spyder, ως το πιο ευέλικτο και κινητό σύστημα της τριάδας, θα μπορούσε να προορίζεται για τον Έβρο και τα νησιά, εκεί όπου σήμερα επιχειρούν οι παλαιότερες ρωσικής προέλευσης συστοιχίες TOR-M1 και OSA-AK/AKM, οι οποίες αναμένεται να αντικατασταθούν σταδιακά. Η δυνατότητα ταχείας μετακίνησης του συστήματος ταιριάζει με τη λογική της πρώτης γραμμής άμυνας σε περιοχές με πυκνή, δύσκολη γεωγραφία και αυξημένο κίνδυνο αιφνιδιασμού, όπως για παράδειγμα από drones.

Το Barak MX, με το μεγαλύτερο βεληνεκές του, φέρεται να αναλαμβάνει τον ρόλο που καλύπτουν σήμερα οι συστοιχίες HAWK στην Αττική και τη Θεσσαλονίκη, δηλαδή την αεράμυνα γύρω από τα δύο μεγαλύτερα αστικά και οικονομικά κέντρα της χώρας. 

Το David's Sling, ως το σύστημα με το μεγαλύτερο αντιβαλλιστικό χαρακτήρα, τοποθετείται στην κορυφή της πυραμίδας, λειτουργώντας συμπληρωματικά με τα υπάρχοντα Patriot για την προστασία κρίσιμων υποδομών, μεγάλων αστικών συγκεντρώσεων και σημείων συγκέντρωσης δυνάμεων, αντικαθιστώντας τις συστοιχίες S-300. Στο σημείο αυτό, αξίζει να σημειωθεί πως πηγές του υπουργείου Εθνικής Άμυνας, χωρίς να χαρακτηρίζουν τους ελληνικούς S-300 απαρχαιωμένους, κάνουν λόγο για ένα «απερχόμενο τμήμα του ελληνικού οπλοστασίου». Σε κάθε περίπτωση, λόγω του μεγάλου βεληνεκούς του, η χωροθέτηση του David's Sling δεν συνδέεται τόσο στενά με μία μόνο περιοχή όσο τα άλλα δύο συστήματα, αλλά με τη γενικότερη αρχιτεκτονική άμυνας βάθους

Επιπλέον, η ύπαρξη αντίστοιχων συστημάτων αεράμυνας περιοχής στις φρεγάτες Belharra ανοίγει τον δρόμο για συνδυασμένη κάλυψη ξηράς και θάλασσας.

Παράλληλα, το δίκτυο ραντάρ ELM-2084 φέρεται να αναπτύσσεται με συνδυασμό σταθερών και κινητών σταθμών σε Θράκη, νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, Δωδεκάνησα και Κρήτη, αντικαθιστώντας τους γηρασμένους σταθμούς MPDR-90E και επεκτείνοντας την εναέρια εικόνα ακόμη και πέρα από τα όρια του FIR Αθηνών. 

Η υψηλή κινητικότητα των ραντάρ - με δυνατότητα αερομεταφοράς - επιτρέπει την αλλαγή θέσης ανάλογα με τις επιχειρησιακές ανάγκες, κάτι που καθιστά κάθε αναφορά σε «σταθερές τοποθεσίες» ενδεικτική και όχι δεσμευτική.

Το ELM-2084 είναι αυτοκινούμενο ραντάρ, τεχνολογίας AESA, με δυνατότητα επιτήρησης και έρευνας αέρος, δυνατότητα εντοπισμού πυρών πυροβολικού και παροχής υπηρεσιών διεύθυνσης και ελέγχου πυρών αντιαεροπορικών και αντιπυραυλικών συστημάτων. Το μέγιστο βεληνεκές, για αποστολές επιτήρησης και έρευνας αέρος είναι 470 χιλιόμετρα, ενώ σε αποστολές εντοπισμού πυρών το μέγιστο βεληνεκές είναι της τάξεως των 100 χιλιομέτρων. Ομοίως, στην πρώτη περίπτωση μπορεί να εντοπίσει 1.100 στόχους, ενώ στη δεύτερη 200 στόχους το λεπτό.

Γιατί «επάλληλοι» θόλοι και όχι ένα σύστημα

Η επιλογή των τριών ισραηλινών συστημάτων δεν είναι τυχαία ούτε πλεονασμός. Κάθε σύστημα καλύπτει διαφορετικό ύψος, βεληνεκές και τύπο απειλής: το Barak MX απευθύνεται σε στόχους μεγάλου βεληνεκούς και υψηλού υψομέτρου, το David's Sling γεμίζει το ενδιάμεσο φάσμα, ενώ το Spyder αναλαμβάνει χαμηλό ύψος και κοντινές, ταχείες απειλές, όπως drones. Μια χώρα όπως η Ελλάδα, με μεγάλη συνοριακή γραμμή, εκτεταμένο νησιωτικό χώρο και πολλαπλές πηγές απειλής -από βαλλιστικά έως drones χαμηλού κόστους- δεν καλύπτεται επαρκώς από ένα και μόνο επίπεδο άμυνας. Η λογική της «στοίβας» συστημάτων είναι αυτή που ακολουθείται, με διάφορες παραλλαγές, και το ισραηλινό μοντέλο άμυνας, το οποίο έχει δοκιμαστεί σε πραγματικές συνθήκες τα τελευταία χρόνια.

Το ζητούμενο, όμως, δεν είναι μόνο να υπάρχουν αντιαεροπορικά συστήματα. Είναι να «μιλούν» μεταξύ τους σαν ένα. Αυτός είναι ακριβώς ο ρόλος ενός C5ISRT, όπως το περιέγραψε ο Νίκος Δένδιας: να μετατρέψει αυτόνομα συστήματα αναχαίτισης σε ένα ενιαίο σώμα λήψης αποφάσεων, όπου η πληροφορία από ένα ραντάρ στον Έβρο μπορεί να ενεργοποιήσει αναχαίτιση από σύστημα που βρίσκεται εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά.

Το πραγματικό στοίχημα είναι η ενοποίηση

Στρατιωτικοί αναλυτές επισημαίνουν συχνά ότι το πιο δύσκολο κομμάτι σε τέτοια προγράμματα δεν είναι η αγορά του εξοπλισμού, αλλά η ενσωμάτωσή του σε ενιαίο δίκτυο διοίκησης. Η μετάβαση από ένα σύστημα C4I σε C5ISRT με προσθήκη υπολογιστικής ισχύος, κυβερνοάμυνας και, κυρίως, της λειτουργίας στόχευσης (Target)- υποδηλώνει ακριβώς αυτή τη φιλοδοξία: ένα σύστημα που δεν συλλέγει απλώς δεδομένα, αλλά τα μετατρέπει αυτόματα σε ενέργεια αναχαίτισης, μειώνοντας τον χρόνο αντίδρασης από λεπτά σε δευτερόλεπτα.

Ωστόσο, η σύνδεση αισθητήρων, ραντάρ εδάφους, δορυφορική επιτήρηση, ακόμη και κάμερες στον εξοπλισμό στρατιωτών σε μία ενιαία «κοινή εικόνα πεδίου», απαιτεί λογισμικό, πρωτόκολλα και κυβερνοασφάλεια σε επίπεδο που η Ελλάδα δεν έχει ξαναδοκιμάσει στην ίδια κλίμακα. 

Ο Πηγαίος Κώδικας ως γραμμή άμυνας απέναντι στην εξάρτηση

Η επιμονή στον έλεγχο του πηγαίου κώδικα δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια, είναι πολιτική επιλογή με στρατηγικές προεκτάσεις. Ένα σύστημα διοίκησης και ελέγχου χωρίς πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα σημαίνει ότι η χώρα δεν μπορεί να το προσαρμόσει, να το αναβαθμίσει ανεξάρτητα ή να διασφαλίσει ότι δεν περιέχει «πίσω πόρτες» ελεγχόμενες από τρίτους. 

Σε μια περιοχή όπου οι στρατηγικές συμμαχίες μπορούν να αλλάξουν, η απαίτηση αυτή λειτουργεί ως ασφαλιστική δικλείδα έναντι της τεχνολογικής ομηρίας.