«Πυρηνικός πυρετός» στον πλανήτη - Δαπάνες ρεκόρ το 2025 και νέα κούρσα εξοπλισμών

Σε επίπεδα ρεκόρ έφτασαν το 2025 οι δαπάνες των εννέα πυρηνικών δυνάμεων για τα οπλοστάσιά τους, σύμφωνα με νέα έκθεση της Διεθνούς Εκστρατείας για την Κατάργηση των Πυρηνικών Όπλων (ICAN). Η οργάνωση υπολογίζει ότι οι συνολικές δαπάνες ανήλθαν στα 118,8 δισ. δολάρια, καταγράφοντας αύξηση 19% σε σύγκριση με το 2024, δηλαδή κατά 16,8 δισ. δολάρια μέσα σε μόλις έναν χρόνο.

Η έκθεση αφορά τις εννέα χώρες που διαθέτουν πυρηνικά όπλα -τις ΗΠΑ, τη Ρωσία, την Κίνα, τη Βρετανία, τη Γαλλία, την Ινδία, το Πακιστάν, το Ισραήλ και τη Βόρεια Κορέα- και προειδοποιεί ότι η ανοδική τάση δεν είναι συγκυριακή. Αντιθέτως, η ICAN εκτιμά ότι έχει ήδη αρχίσει μια νέα, μακρά κούρσα εξοπλισμών, η οποία αναμένεται να διαρκέσει για δεκαετίες.

Τη μεγαλύτερη επιβάρυνση κατέγραψαν οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες δαπάνησαν 69,2 δισ. δολάρια — περισσότερα από όλες τις υπόλοιπες χώρες μαζί. Ακολούθησαν η Κίνα με 13,5 δισ. δολάρια, η Βρετανία με 12,6 δισ. και η Ρωσία με 9,5 δισ. δολάρια. Σύμφωνα με την ICAN, όλες ανεξαιρέτως οι πυρηνικές δυνάμεις αύξησαν τις σχετικές δαπάνες τους το 2025.

Πάνω από 470 δισ. δολάρια τα τελευταία 5 χρόνια

Η οργάνωση, στην οποία είχε απονεμηθεί το Νόμπελ Ειρήνης το 2017, σημειώνει ότι μόνο την τελευταία πενταετία οι εννέα χώρες έχουν διαθέσει συνολικά πάνω από 470 δισ. δολάρια για την ανάπτυξη, αναβάθμιση και συντήρηση των πυρηνικών τους οπλοστασίων.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί, σύμφωνα με τους συντάκτες της έκθεσης, το γεγονός ότι πολλά από τα νέα εξοπλιστικά προγράμματα έχουν ορίζοντα δεκαετιών. Η ICAN επισημαίνει ότι ΗΠΑ, Βρετανία και Γαλλία έχουν ήδη δρομολογήσει μακροπρόθεσμα σχέδια δαπανών για πυρηνικά συστήματα, ενώ ειδικά για τις Ηνωμένες Πολιτείες προβλέπεται ότι οι δαπάνες της περιόδου 2025-2034 θα προσεγγίσουν το 1 τρισ. δολάρια. Η έκθεση αναφέρει ακόμη ότι οι νέοι διηπειρωτικοί βαλλιστικοί πύραυλοι Sentinel αναμένεται να παραμείνουν επιχειρησιακοί και μετά το 2100.

Η διευθύντρια προγραμμάτων της ICAN, Σούζι Σνάιντερ, προειδοποιεί ότι η επιτάχυνση αυτών των επενδύσεων, σε συνδυασμό με την ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών όπως η τεχνητή νοημοσύνη, δημιουργεί ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό περιβάλλον, καθώς αυξάνει τον κίνδυνο ταχύτερης και πιο αδιαφανούς λήψης αποφάσεων γύρω από τη χρήση πυρηνικών όπλων. Όπως τόνισε, η εικόνα που διαμορφώνεται είναι βαθιά ανησυχητική.

Τα λεφτά αυτά θα μπορούσαν να πάνε για κρίσιμες ανθρωπιστικές ανάγκες εκατομμυρίων ανθρώπων

Η ICAN επιχειρεί παράλληλα να αναδείξει και τη διάσταση του κόστους ευκαιρίας. Όπως υπογραμμίζει, τα 118,8 δισ. δολάρια που δαπανήθηκαν το 2025 θα αρκούσαν για να χρηματοδοτήσουν πολλαπλάσια τον προϋπολογισμό του ΟΗΕ, ενώ το ημερήσιο ποσό που κατευθύνεται στα πυρηνικά όπλα θα μπορούσε να καλύψει κρίσιμες ανθρωπιστικές ανάγκες εκατομμυρίων ανθρώπων.

Σύμφωνα με το Reuters, που επικαλείται στοιχεία της έκθεσης, οι δαπάνες αυτές δεν κατευθύνονται μόνο σε κρατικά προγράμματα, αλλά στηρίζουν και ένα τεράστιο δίκτυο ιδιωτικών εταιρειών που εμπλέκονται στην ανάπτυξη και συντήρηση των πυρηνικών συστημάτων. Η ICAN αναφέρει ότι τουλάχιστον 25 εταιρείες είχαν σημαντικά συμβόλαια για πυρηνικά όπλα μέσα στο 2025, αποκομίζοντας δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια από σχετικές δραστηριότητες.

Το συνολικό συμπέρασμα της οργάνωσης είναι ότι, εν μέσω αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων, ο πλανήτης δεν οδεύει προς αποκλιμάκωση αλλά προς νέα ενίσχυση των πυρηνικών ανταγωνισμών, με οικονομικό, στρατηγικό και ανθρωπιστικό κόστος που ενδέχεται να επηρεάσει τη διεθνή ασφάλεια για πολλές δεκαετίες ακόμη.