Ρούμπιο: «Οι συνομιλίες με την Κούβα πάνε εξαιρετικά» - Η Αβάνα όμως δεν συμφωνεί

Από τη μία πλευρά, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο εμφανίζεται αισιόδοξος, υποστηρίζοντας ότι οι συνομιλίες με την Κούβα εξελίσσονται θετικά και ότι οι δίαυλοι επικοινωνίας παραμένουν ανοιχτοί. Από την άλλη όμως, η κουβανική ηγεσία καταγγέλλει ότι η αμερικανική πίεση όχι μόνο δεν μειώνεται, αλλά αυξάνεται καθημερινά μέσα από οικονομικά και ενεργειακά μέτρα που επιβαρύνουν δραματικά την ήδη εύθραυστη οικονομία της χώρας.

Οι δύο αφηγήσεις δύσκολα μπορούν να συνυπάρξουν χωρίς να δημιουργούν σοβαρά ερωτήματα για το τι πραγματικά συμβαίνει πίσω από τις διπλωματικές δηλώσεις. Η πραγματικότητα στην Κούβα δείχνει περισσότερο εικόνα οικονομικής ασφυξίας παρά ουσιαστικής διαπραγμάτευσης. Οι ελλείψεις καυσίμων, οι πολύωρες διακοπές ρεύματος, η δυσκολία εισαγωγής βασικών αγαθών και η συνεχής επιδείνωση της καθημερινότητας έχουν δημιουργήσει ένα κλίμα έντονης κοινωνικής πίεσης.

Η ενεργειακή κρίση έχει μετατραπεί σε κεντρικό πρόβλημα για τη χώρα, επηρεάζοντας από τη λειτουργία επιχειρήσεων μέχρι τις μεταφορές, την παραγωγή τροφίμων και την καθημερινή ζωή εκατομμυρίων πολιτών. Η Αβάνα θεωρεί ότι η κατάσταση αυτή δεν αποτελεί απλώς αποτέλεσμα εσωτερικών αδυναμιών ή κακής οικονομικής διαχείρισης, αλλά συνέπεια μιας συνειδητής στρατηγικής πίεσης από τις Ηνωμένες Πολιτείες, με στόχο να εξαντληθεί οικονομικά και πολιτικά η κουβανική κυβέρνηση.

Η κατάσταση στην Κούβα είναι πλέον επικίνδυνη

Η Κούβα έχει περάσει περισσότερες από έξι δεκαετίες υπό αμερικανικές κυρώσεις και αποκλεισμούς, ωστόσο η σημερινή συγκυρία θεωρείται από πολλούς πιο επικίνδυνη από προηγούμενες περιόδους. Η χώρα βγήκε βαθιά τραυματισμένη από την πανδημία, έχασε σημαντικά έσοδα από τον τουρισμό, αντιμετωπίζει υψηλό πληθωρισμό και σοβαρή έλλειψη ξένου συναλλάγματος, ενώ ταυτόχρονα παρατηρείται μαζική έξοδος νέων ανθρώπων προς το εξωτερικό. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, κάθε νέος οικονομικός περιορισμός λειτουργεί πολλαπλασιαστικά και επιδεινώνει ακόμη περισσότερο την κρίση.

Για την Ουάσιγκτον, η συνεχής πίεση φαίνεται να αποτελεί μέσο αναγκασμού της κουβανικής ηγεσίας ώστε να προχωρήσει σε πολιτικές ή οικονομικές υποχωρήσεις. Για την Αβάνα όμως, πρόκειται για στρατηγική στραγγαλισμού που επιχειρεί να οδηγήσει τη χώρα σε κατάσταση εξάντλησης.

Παρά τις τεράστιες δυσκολίες, η Κούβα έχει αποδείξει ιστορικά ότι διαθέτει αξιοσημείωτη αντοχή απέναντι στις αμερικανικές πιέσεις. Από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου μέχρι σήμερα, η πολιτική επιβίωση του κουβανικού κράτους στηρίχθηκε σε μεγάλο βαθμό στην ιδέα της αντίστασης απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το αμερικανικό εμπάργκο χρησιμοποιήθηκε διαχρονικά από την κουβανική ηγεσία ως στοιχείο εθνικής συσπείρωσης και πολιτικής νομιμοποίησης. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι κυρώσεις δεν έχουν βαρύ ανθρώπινο και κοινωνικό κόστος. Η καθημερινότητα των πολιτών γίνεται ολοένα δυσκολότερη, η κοινωνική κόπωση αυξάνεται και η οικονομική ανασφάλεια επεκτείνεται σχεδόν σε κάθε τομέα της ζωής.

Η πίεση της Ουάσιγκτον στην Αβάνα

Το βασικό ερώτημα πλέον είναι αν οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν πραγματικά μια νέα συνεννόηση με την Κούβα ή αν οι συνομιλίες λειτουργούν απλώς ως παράλληλος μηχανισμός πίεσης. Οι δημόσιες δηλώσεις περί «θετικού κλίματος» έρχονται σε αντίθεση με μια πραγματικότητα όπου η ενεργειακή κρίση βαθαίνει και η οικονομική ασφυξία γίνεται ολοένα πιο αισθητή.

Για την Ουάσιγκτον, η πίεση θεωρείται απαραίτητο εργαλείο για να υπάρξουν αλλαγές στην Κούβα. Για την Αβάνα, όμως, αυτή η πολιτική αποδεικνύει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν διαπραγματεύονται από θέση συμβιβασμού αλλά από θέση ισχύος. Το πρόβλημα είναι ότι η ιστορία έχει δείξει πως η οικονομική πίεση δεν οδηγεί πάντα στα πολιτικά αποτελέσματα που επιδιώκονται. Αντίθετα, πολλές φορές ενισχύει τη λογική της σύγκρουσης και της εθνικής αντίστασης.

Όσο η κρίση βαθαίνει, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος κοινωνικής αποσταθεροποίησης, νέων μεταναστευτικών ροών και βαθύτερης ανθρωπιστικής κρίσης στην περιοχή της Καραϊβικής. Και όσο οι δύο πλευρές συνεχίζουν να περιγράφουν εντελώς διαφορετικές πραγματικότητες, οι πιθανότητες ουσιαστικής προσέγγισης παραμένουν περιορισμένες. Το μόνο βέβαιο είναι ότι η Κούβα βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο μιας σκληρής γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, όπου η οικονομία, η ενέργεια και η πολιτική πίεση χρησιμοποιούνται ως βασικά εργαλεία ισχύος.