Στο κινηματογραφικό σύμπαν του Park Chan-wook θα βρεις από ταινίες τρόμου μέχρι ρομαντικές κομεντί. Δεν είναι επομένως άξιο να απορείς που δοκιμάζει τις δυνάμεις του στην κοινωνικοπολιτική σάτιρα, αυτή που δεν δίνεται με δακρύβρεχτες εικόνες αλλά με μαύρο, κατάμαυρο, ανατρεπτικό, σουρεαλιστικό χιούμορ.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Ο πρωταγωνιστής του Park είναι ο υπάλληλος της χρονιάς, στη συγκεκριμένη περίπτωση ονόματι Yoo Man-su. Η ανατροπή στη ζωή του έρχεται, όταν βιώνει το σοκ της απόλυσης, τη στιγμή που βρίσκεται στο ζενίθ του. Μόλις δηλαδή που έχει αγοράσει ένα σπίτι-δήλωση πλούτου.

Και αντί να ψαχτεί αλλιώς, βρίσκει έναν αιματοβαμμένο τρόπο ώστε να προσληφθεί σε μια νέα δουλειά, εξολοθρεύοντας κυριολεκτικά τον ανταγωνισμό –σκοτώνοντας τους συνυποψήφιους του για τη θέση. 

Η ταινία ανοίγει με μια κλασική χολιγουντιανή σκηνή, το οικογενειακό μπάρμπεκιου στην αυλή του σπιτιού, που σχεδόν αμέσως δίνει τη θέση της στον πόνο του να σε απολύουν και να χάνεις το εισόδημά σου. Αμερικανοί επενδυτές εξαγοράζουν την εταιρεία του Yoo, κάνουν αναδιάρθρωση του προσωπικού (απολύσεις) και ο υπάλληλος της χρονιάς δεν είναι μόνο απολυμένος - είναι απόλυτα ταπεινωμένος.

Σύντομα αναγκάζεται να κόψει τη συνδρομή της οικογένειας στο Netflix και να πουλήσει το σπίτι. Αυτό σεναριακά αρκεί για να τον μετατρέψει από μεσήλικα οικογενειάρχη σε serial killer.

Η ζωή είναι ωραία, ακόμα και στον φόνο

Κάπου εδώ τελειώνουν και οι ομοιότητες με το The Axe του Κώστα Γαβρά (και τα δύο βασίζονται σε μυθιστόρημα του Donald Westlake). To No Other Choice θέλει να σε κάνει να νιώσεις αποστροφή για αυτό το είδος καπιταλισμού που θεωρεί τον άνθρωπο αναλώσιμο, αλλά χωρίς να σε αποξενώσει από τον κεντρικό ήρωα. Η εκδοχή του Park είναι απείρως πιο απολαυστική. Εδώ η ζωή είναι ωραία ακόμα και αν σκοτώνεις ανθρώπους. 

Ακόμα και οι πιο γκροτέσκ καταστάσεις, όπως ο φόνος, είναι πασπαλισμένες με στοιχεία φάρσας. Η αλλαγή του αφηγηματικού τόνου είναι έντονη και ενέχει ρίσκο, αλλά ο Park τα καταφέρνει εξίσου καλά με τον Bong Joon Ho στα Παράσιτα που (πρέπει να) θεωρείται μέτρο σύγκρισης.

Ο υπέροχος κύριος Lee Byung -hun 

IMAGO / AFLO
IMAGO / AFLO

Τη δύσκολη αυτή ισορροπία χιούμορ-τρόμου καλείται να μεταφέρει στην οθόνη ο Lee Byung-hun (πρωταγωνιστής και στο Squid Game). Ο χαρακτήρας είναι βγαλμένος από τον Breaking Bad, αλλά εδώ δεν υπάρχει καρκίνος και πίεση χρόνου. Το κίνητρο είναι ολωσδιόλου γελοίο, η μετάπτωση σε μια υποδεέστερη φορολογική κατηγορία. Τόσο μικρή είναι η απόσταση ευτυχίας-δυστυχίας στο μυαλό του Yoo και ο Lee σου δίνει να το καταλάβεις χωρίς να τον αντιπαθήσεις.

Αυτή η κριτική του καπιταλισμού διαπερνάει όλο το No Other Choice. Η γυναίκα του Yoo δεν θα αναγκαστεί να μη βάλει κρέας στα νούντλς των παιδιών της. Εδώ το πρόβλημα είναι ότι ο καπιταλισμός έχει φουσκώσει τόσο πολύ τα μυαλά και των δύο, που είναι αδύνατον να φανταστούν την επόμενη μέρα ως πολίτες μιας χαμηλότερης  οικονομικής κατηγορίας. Ο καπιταλισμός είναι το ίδιο καταστρεπτικός με την αυτοεκτίμησή τους. Αυτό που ήταν πολύ πιο αστείο όταν συνέβαινε σε άλλους, συμβαίνει στον Man-su. Όταν αντιλαμβάνεται ότι το σύστημα που υπηρετούσε μπορεί να τον εξαφανίσει κοινωνικά σε δευτερόλεπτα. 

O Park φλερτάρει με την ιδέα ότι ο καπιταλισμός είναι ένα αμοραλιστικό σύστημα και ότι επιτρέπει βαναυσότητες χωρίς καμιά ουσιαστική δικαιολογία. Αυτό το «σήμερα είσαι, αύριο δεν είσαι» είναι η πραγματικότητα ενός συστήματος που αντιτείνει την καινοτομία και την οικονομική άνθηση. Οπότε και οι πράξεις του Yoo είναι δικαιολογημένες με βάση τον κοινωνικό και οικονομικό δαρβινισμό.

Με υπόβαθρο τις κατακτήσεις δεκαετιών

Σοβαρά τώρα, η κωμωδία του Park είναι πέρα για πέρα επίκαιρη. Ο απειλή της τεχνητής νοημοσύνης και του αυτοματισμού, και ο φόβος των μαζικών απολύσεων δεν αποκλείονται ακόμα και σε μια ώριμη καπιταλιστική δημοκρατία όπως αυτή της Νοτίου Κορέας. Στη χώρα του 13ώρου, τη δική μας δηλαδή, είναι μια υπενθύμιση του πόσο εύκολα μπορούν να χαθούν δικαιώματα που κερδήθηκαν με αγώνες δεκαετιών. 

Απόλυτα ταιριαστά, η σκηνοθεσία του Park επικοινωνεί τη σωστή αναλογία θυμού, απογοήτευσης και γέλιου. Άλλωστε το χιούμορ έχει πολύ μεγαλύτερη απήχηση και πολύ μεγαλύτερη δύναμη από τη μαυρίλα, και αυτό είναι κάτι που ο Park εκμεταλλεύεται στο έπακρο για να περάσει τα μηνύματά του.