Τι κρύβεται πίσω από τα τραγούδια των φαλαινών

Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google

Για αιώνες, οι φάλαινες αντιμετωπίζονταν ως μυστηριώδη πλάσματα των ωκεανών. Όλα άλλαξαν τη δεκαετία του 1950 και του 1960, όταν οι πρώτες ηχογραφήσεις αποκάλυψαν έναν κόσμο ήχων που μέχρι τότε παρέμενε κρυμμένος κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας.

Σήμερα, οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι οι μεγάπτερες φάλαινες δεν παράγουν απλώς ήχους. Τραγουδούν, επαναλαμβάνοντας σύνθετες ακολουθίες που εξελίσσονται με την πάροδο του χρόνου. Και οι σύγχρονες έρευνες δείχνουν ότι αυτά τα τραγούδια παρουσιάζουν ορισμένα χαρακτηριστικά που θυμίζουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η ανθρώπινη γλώσσα.

Η ανακάλυψη που ξεκίνησε από ένα υδρόφωνο

Το 1952, εν μέσω Ψυχρού Πολέμου, ο Αμερικανός μηχανικός σόναρ Φρανκ Γουάτλινγκτον βρισκόταν στα ανοιχτά των Βερμούδων, αναζητώντας με τη βοήθεια υδρόφωνου ίχνη σοβιετικών υποβρυχίων και σεισμικής δραστηριότητας.

Το σύστημα αποτελούνταν από μακριά καλώδια με μικρόφωνο στην άκρη, τα οποία βυθίζονταν στον ωκεανό.

Ανάμεσα στους ήχους που κατέγραφε, ο Γουάτλινγκτον άρχισε να παρατηρεί κάτι διαφορετικό. Παράξενοι, μελαγχολικοί ήχοι μπορούσαν να συνεχίζονται για ώρες. Υποψιάστηκε ότι προέρχονταν από μεγάπτερες φάλαινες.

Δεν άργησε να αποδειχθεί ότι είχε δίκιο. Οι ηχογραφήσεις του αποτέλεσαν τη βάση για μια από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις στην ιστορία της μελέτης των κητωδών, όπως αναφέρει το BBC.

Όταν οι ήχοι έγιναν «τραγούδι»

Το 1967, ο Γουάτλινγκτον παρουσίασε τις ηχογραφήσεις του στους βιολόγους Ρότζερ και Κέιτι Πέιν, οι οποίοι βρίσκονταν στις Βερμούδες.

Οι δύο ερευνητές εντυπωσιάστηκαν από την πολυπλοκότητα των ήχων. Όταν άρχισαν να τους μελετούν πιο συστηματικά, διαπίστωσαν ότι δεν επρόκειτο για τυχαίους θορύβους.

Οι ήχοι επαναλαμβάνονταν σε συγκεκριμένα και προβλέψιμα μοτίβα. Οι φάλαινες μπορούσαν να επαναλαμβάνουν ολόκληρες ακολουθίες για δεκάδες λεπτά, πριν ξεκινήσουν ξανά από την αρχή.

Έτσι καθιερώθηκε η έννοια του «τραγουδιού» της μεγάπτερης φάλαινας.

Η ανακάλυψη είχε τεράστια απήχηση. Ήταν ένα σημαντικό εννοιολογικό άλμα: από την αντίληψη ενός ζώου που απλώς παράγει ήχους, στην αναγνώριση ενός ζώου που δημιουργεί σύνθετες και επαναλαμβανόμενες ακουστικές δομές.

Το άλμπουμ που άλλαξε την εικόνα των φαλαινών

Το 1970, οι Ρότζερ και Κέιτι Πέιν, μαζί με τον Γουάτλινγκτον, κυκλοφόρησαν το άλμπουμ Songs of the Humpback Whale, με πέντε ηχογραφήσεις μεγάπτερων φαλαινών.

Η επιτυχία του ήταν εντυπωσιακή. Πούλησε περισσότερα από 125.000 αντίτυπα και θεωρείται το άλμπουμ με θέμα τη φύση με τις μεγαλύτερες πωλήσεις.

Οι απόκοσμοι ήχοι των φαλαινών πέρασαν στην ποπ κουλτούρα και συνέβαλαν σημαντικά στην αλλαγή της κοινής γνώμης για τα τεράστια θαλάσσια θηλαστικά.

Ο Ρότζερ Πέιν χρησιμοποίησε μάλιστα τις ηχογραφήσεις για να ενισχύσει το κίνημα προστασίας των φαλαινών. Αντίτυπα του άλμπουμ στάλθηκαν σε καλλιτέχνες όπως οι Beatles και ο Μπομπ Ντίλαν, ενώ τραγούδια φαλαινών ενσωματώθηκαν σε μουσικές παραγωγές.

Ένα απόσπασμα έφτασε ακόμη και στο Διάστημα, καθώς συμπεριλήφθηκε στον χρυσό δίσκο που τοποθετήθηκε στο Voyager 1.

Ο πολιτισμός που ταξιδεύει στον ωκεανό

Οι έρευνες που ακολούθησαν αποκάλυψαν κάτι ακόμη πιο εντυπωσιακό.

Τα αρσενικά μεγάπτερων φαλαινών στην ίδια περιοχή τραγουδούν ουσιαστικά το ίδιο τραγούδι. Όμως το τραγούδι αυτό δεν παραμένει σταθερό. Αλλάζει σταδιακά με την πάροδο του χρόνου.

Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι οι νέες «εκδοχές» μπορούν να εξαπλωθούν από έναν πληθυσμό σε άλλον, ακόμη και σε τεράστιες αποστάσεις.

Με αυτόν τον τρόπο, οι επιστήμονες έχουν αρχίσει να μιλούν για μια μορφή πολιτισμικής μετάδοσης στον ωκεανό.

Από τις φάλαινες στη γλώσσα

Η μελέτη των ήχων των κητωδών έχει πλέον περάσει σε ένα νέο επίπεδο.

Οι μεγάπτερες φάλαινες διαθέτουν το πιο σύνθετο γνωστό τραγούδι μεταξύ των φαλαινών και οι ερευνητές έχουν εντοπίσει σε αυτό ορισμένα χαρακτηριστικά που θυμίζουν ανθρώπινη γλώσσα.

Δεν πρόκειται για απόδειξη ότι οι φάλαινες «μιλούν» όπως οι άνθρωποι. Ωστόσο, η δομή και η επαναληπτικότητα των ήχων τους προσφέρουν στους επιστήμονες ένα μοναδικό παράθυρο στη μελέτη της επικοινωνίας των ζώων.

Και δεν είναι μόνο οι μεγάπτερες που έχουν εντυπωσιάσει τους ερευνητές.

Οι φυσητήρες επικοινωνούν με ακολουθίες κλικ, γνωστές ως «codas», οι οποίες παρουσιάζουν διαφορετικά μοτίβα και ακόμη και περιφερειακές διαλέκτους. Οι γαλάζιες φάλαινες, από την άλλη, παράγουν εξαιρετικά χαμηλής συχνότητας ήχους που μπορούν να ταξιδέψουν σε αποστάσεις έως και 1.600 χιλιομέτρων στον ωκεανό.

Η επόμενη πρόκληση: να καταλάβουμε τι λένε

Σήμερα, επιστήμονες σε όλο τον κόσμο προσπαθούν να αποκωδικοποιήσουν τα συστήματα επικοινωνίας των φαλαινών.

Με τη βοήθεια τεράστιων βάσεων δεδομένων, υποβρύχιων μικροφώνων και τεχνητής νοημοσύνης, αναζητούν μοτίβα που θα μπορούσαν να αποκαλύψουν περισσότερα για το τι σημαίνουν οι διαφορετικοί ήχοι και πώς συνδέονται μεταξύ τους.

Ο στόχος δεν είναι απλώς να διαπιστωθεί αν οι φάλαινες διαθέτουν «γλώσσα» με την ανθρώπινη έννοια. Είναι να κατανοηθεί ένας ολόκληρος κόσμος επικοινωνίας που υπάρχει εδώ και εκατομμύρια χρόνια κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας.

Και ίσως, όσο περισσότερο ακούμε, τόσο περισσότερο συνειδητοποιούμε ότι οι ωκεανοί δεν είναι καθόλου σιωπηλοί.

Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google