Τι σημαίνει «συναισθηματικά μη διαθέσιμος» σύντροφος και γιατί πονά τόσο

Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google

Ο όρος «συναισθηματικά μη διαθέσιμος» έχει γίνει σχεδόν κλισέ στις σύγχρονες σχέσεις. Τον χρησιμοποιούμε για τα πάντα: από κάποιον που δεν ανοίγεται ποτέ μέχρι κάποιον που εξαφανίζεται μόλις η συζήτηση γίνει σοβαρή. Όμως στην πράξη, δεν είναι ένας ξεκάθαρος ορισμός. Είναι περισσότερο μια αίσθηση. Ένα μοτίβο συμπεριφορών που σε κάνει να νιώθεις ότι κάτι λείπει - ακόμα κι αν δεν μπορείς να το εξηγήσεις με ακρίβεια.

Κατά βάση, η συναισθηματική διαθεσιμότητα δεν έχει να κάνει με το πόσο συχνά μιλάτε για «βαριά» θέματα. Έχει να κάνει με το αν υπάρχει ένας ανοιχτός δίαυλος: αν μπορείς να εκφράσεις αυτό που νιώθεις και να το μοιραστείς με τον σύντροφό σου. Αν υπάρχει ανταπόκριση, παρουσία, συμβολή στην επικοινωνία. Κυρίως όμως με το να νιώθεις ότι δεν είσαι μόνος μέσα στη σχέση.

Το πρόβλημα είναι ότι αυτός ο δίαυλος δεν είναι πάντα ανοιχτός. Και όταν κλείνει -έστω και από τη μία πλευρά- το καταλαβαίνεις αμέσως. Είναι εκείνη η σιωπηλή αμηχανία όταν λες κάτι σημαντικό και η αντίδραση που παίρνεις είναι στερεοτυπική. Είναι η στιγμή που νιώθεις ότι μιλάς, αλλά δεν φτάνεις ποτέ πραγματικά στον άλλον.

Δεν είναι «ναι ή όχι» - είναι φάσμα

Ένα από τα πιο παραπλανητικά πράγματα γύρω από τη συναισθηματική διαθεσιμότητα είναι ότι την αντιμετωπίζουμε σαν κάτι απόλυτο: ή υπάρχει ή δεν υπάρχει. Στην πραγματικότητα, κινείται σε ένα φάσμα. Κανείς δεν είναι πλήρως διαθέσιμος συναισθηματικά σε κάθε στιγμή και σε κάθε σχέση.

Κάποιοι άνθρωποι μπορεί να είναι ανοιχτοί σε ήρεμες περιόδους, αλλά να αποσύρονται όταν προκύπτει ένταση ή σύγκρουση. Άλλοι μπορεί να δείχνουν ενδιαφέρον στην αρχή μιας σχέσης, όταν όλα είναι εύκολα, αλλά να «τραβιούνται» όσο η οικειότητα μεγαλώνει. Αυτό το μπρος-πίσω είναι συχνά που μπερδεύει περισσότερο: δεν ξέρεις αν υπερβάλλεις ή αν όντως κάτι αλλάζει.

Γιατί κάποιος γίνεται συναισθηματικά μη διαθέσιμος

Το να είναι κάποιος συναισθηματικά απόμακρος δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν νοιάζεται. Συχνά, σημαίνει ότι δεν ξέρει πώς να σταθεί μέσα στη σχέση. Κάποιες φορές πρόκειται για έναν μηχανισμό άμυνας που έχει δημιουργηθεί χρόνια πριν. Αν κάποιος έχει μάθει ότι το να εκφράζει ευαλωτότητα οδηγεί σε απόρριψη, κριτική ή αδιαφορία, τότε το πιο ασφαλές που μπορεί να κάνει είναι να κρατήσει απόσταση. Να μην «επενδύσει» πλήρως, ώστε να μην πληγωθεί όταν -όπως περιμένει- τα πράγματα πάνε στραβά. Πίσω από αυτή τη στάση, συχνά κρύβεται ένα βαθύτερο αίσθημα αδυναμίας. Η πεποίθηση ότι «αν με γνωρίσεις πραγματικά, δεν θα με θέλεις». Έτσι, η απόσταση δεν είναι αδιαφορία. Είναι πρόληψη του πόνου.

Σε άλλες περιπτώσεις, το θέμα δεν είναι τόσο το τραύμα όσο ο τρόπος που λειτουργεί κάποιος. Άνθρωποι με έντονα αναλυτικό τρόπο σκέψης, για παράδειγμα, μπορεί να προσεγγίζουν τα πάντα λογικά - ακόμα και τα συναισθήματα. Αντί να πουν «σε καταλαβαίνω», θα προσπαθήσουν να εξηγήσουν γιατί δεν έχει νόημα να νιώθεις έτσι. Δεν το κάνουν για να σε ακυρώσουν. Απλώς εκείνοι πρώτα σκέφτονται και μετά νιώθουν.

Υπάρχει και η επιρροή του περιβάλλοντος. Σε κοινωνίες όπου η συναισθηματική έκφραση θεωρείται αδυναμία, πολλοί άνθρωποι μαθαίνουν να είναι «δυνατοί» με το να είναι κλειστοί. Να μην δείχνουν ανάγκη, να μην εξαρτώνται, να μην εκτίθενται.

Πώς φαίνεται στην πράξη

Η συναισθηματική μη διαθεσιμότητα δεν εκδηλώνεται πάντα με θεαματικό τρόπο. Συχνά είναι μικρά, επαναλαμβανόμενα μοτίβα που, με τον καιρό, δημιουργούν απόσταση.

Μπορεί να νιώθεις μόνος, ακόμα κι όταν είστε μαζί. Να έχεις την αίσθηση ότι εσύ «κρατάς» τη σύνδεση: κάνεις ερωτήσεις, ανοίγεσαι, προσπαθείς να πλησιάσεις, ενώ ο άλλος απλώς ανταποκρίνεται επιφανειακά. Μπορεί επίσης να αρχίσεις να φιλτράρεις αυτά που λες. Να σκέφτεσαι δύο φορές αν αξίζει να μοιραστείς κάτι πιο προσωπικό, γιατί δεν ξέρεις τι αντίδραση θα πάρεις. Αυτή η αβεβαιότητα από μόνη της είναι ένα ισχυρό σημάδι. Άλλες φορές, η αποφυγή είναι πιο εμφανής. Η συζήτηση αλλάζει θέμα μόλις γίνει πιο βαθιά. Το χιούμορ χρησιμοποιείται για να αποφευχθεί η ένταση. Ή εμφανίζεται μια «λογική» απάντηση εκεί που χρειάζεται απλώς ενσυναίσθηση. 

Ένα από τα πιο δύσκολα σημεία είναι όταν χρειάζεσαι στήριξη και δεν τη λαμβάνεις. Εκεί φαίνεται πιο καθαρά το κενό. Όχι απαραίτητα επειδή ο άλλος δεν θέλει, αλλά επειδή δεν ξέρει πώς. Και υπάρχει και η έλλειψη περιέργειας. Όταν λες «είχα μια δύσκολη μέρα» και η συζήτηση τελειώνει εκεί. Χωρίς ερωτήσεις, χωρίς προσπάθεια να σε καταλάβει σε βάθος. Σαν να μένετε συνεχώς στην επιφάνεια.

Όταν το πρόβλημα είσαι… εσύ

Η συζήτηση για τους συναισθηματικά μη διαθέσιμους συντρόφους συνήθως γίνεται με το δάχτυλο στραμμένο προς τον άλλον. Αν δυσκολεύεσαι να μιλήσεις για αυτά που νιώθεις, αν προτιμάς να υποχωρείς μπροστά στην ένταση ή αν οι ανάγκες του άλλου σου φαίνονται «υπερβολικές», ίσως βρίσκεσαι κι εσύ σε αυτή την πλευρά.

Κάποια σημάδια είναι πιο εμφανή: απαντήσεις τύπου «καλά» όταν μέσα σου γίνεται χαμός, ανάγκη για απόσταση όταν ο άλλος πλησιάζει, δυσκολία να δεσμευτείς ή να μείνεις σε μια δύσκολη συζήτηση μέχρι το τέλος. Πολλοί άνθρωποι που λειτουργούν έτσι δεν είναι ψυχροί — είναι υπερφορτωμένοι. Τα συναισθήματα, τα δικά τους ή των άλλων, τους φαίνονται υπερβολικά, μπερδεμένα ή απειλητικά. Οπότε επιλέγουν τον έλεγχο: απόσταση, ρουτίνα, λογική.

Μπορεί να αλλάξει;

Η σύντομη απάντηση είναι ναι — αλλά όχι από μόνη της και όχι εύκολα. Το πρώτο βήμα δεν είναι να κολλήσεις μια ταμπέλα στον άλλον, αλλά να καταλάβεις τι ακριβώς συμβαίνει μεταξύ σας. Πότε νιώθεις απόσταση; Τι χρειάζεσαι εκείνη τη στιγμή; Και πώς το εκφράζεις; Ο τρόπος που ανοίγεις τη συζήτηση παίζει επίσης ρόλο. Η επίθεση ή η κριτική συνήθως φέρνει περισσότερη απόσταση.

Αντίθετα, η σαφήνεια και η ευαλωτότητα μπορούν να ανοίξουν χώρο. Το να πεις «νιώθω ότι απομακρυνόμαστε» ή «θα ήθελα να σε νιώθω πιο κοντά σε αυτά τα θέματα» είναι πολύ πιο αποτελεσματικό από το «δεν είσαι ποτέ εκεί για μένα». Εξίσου σημαντικό είναι να δεις πώς ανταποκρίνεται ο άλλος. Αν υπάρχει διάθεση να ακούσει, να καταλάβει, να προσπαθήσει, τότε υπάρχει περιθώριο εξέλιξης.

Αν η συζήτηση απορρίπτεται σταθερά, αυτό είναι επίσης μια απάντηση — απλώς πιο σιωπηλή. Για εκείνον που βρίσκεται στην απέναντι πλευρά, η αλλαγή σημαίνει σταδιακή εξοικείωση με την ευαλωτότητα. Να αρχίσει να αναγνωρίζει τι νιώθει, να δίνει χώρο και στα συναισθήματα του άλλου, να μένει παρών ακόμα κι όταν δυσκολεύεται. Είναι μια διαδικασία που συχνά απαιτεί χρόνο, επανάληψη και —σε πολλές περιπτώσεις— βοήθεια από ειδικό.

Το δύσκολο συμπέρασμα

Υπάρχει ένα σημείο όπου χρειάζεται να είσαι ειλικρινής με τον εαυτό σου: αυτό που ζεις είναι κάτι που μπορεί να αλλάξει ή είναι το «ταβάνι» αυτής της σχέσης; Αν βρίσκεσαι συνεχώς να προσπαθείς να συνδεθείς χωρίς ανταπόκριση, η φθορά είναι αναπόφευκτη. Η συναισθηματική εγγύτητα δεν μπορεί να στηριχθεί από έναν μόνο άνθρωπο.

Και τελικά, αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό: το να καταλάβεις ότι η συναισθηματική διαθεσιμότητα δεν είναι πολυτέλεια. Είναι βασική προϋπόθεση για να νιώσεις ότι ανήκεις σε μια σχέση — όχι απλώς ότι υπάρχεις μέσα σε αυτή.

Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google