Η μοναξιά υπονομεύει την υγεία σου κι ας έχεις πολλούς φίλους

Μπορεί να κάθεσαι στο ίδιο τραπέζι με φίλους, να συμμετέχεις σε συζητήσεις, και παρ’ όλα αυτά να αισθάνεσαι μόνος, ενώ οι άλλοι όχι. Αυτό το φαινομενικά μικρό χάσμα ανάμεσα στην πραγματικότητα και την υποκειμενική αίσθηση συντροφικότητας φαίνεται ότι μπορεί να επηρεάσει σοβαρά την υγεία σου. Ερευνητές του Cornell University μελετούν ακριβώς αυτή την «ασυμφωνία» και εξηγούν ότι η μοναξιά δεν είναι απλώς θέμα φυσικής απομόνωσης.

Πώς διεξήχθησαν οι μελέτες

Η πρώτη μελέτη παρακολούθησε 7.845 ενήλικες στην Αγγλία, άνω των 50 ετών, για περίπου 13,6 χρόνια. Αντί να μετρούν τον αριθμό των φίλων ή τις συναντήσεις με άλλους, οι επιστήμονες εισήγαγαν την έννοια της κοινωνικής ασυμμετρίας: τη διαφορά ανάμεσα στην αντικειμενική κοινωνική επαφή και την υποκειμενική αίσθηση μοναξιάς. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι άτομα που αισθάνονταν πιο μόνοι από ό,τι υπαγόρευαν οι κοινωνικές τους συνδέσεις αντιμετώπιζαν αυξημένο κίνδυνο θανάτου από οποιαδήποτε αιτία, καρδιαγγειακές παθήσεις και χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια.

Η υγεία, τονίζουν οι ερευνητές, δεν εξαρτάται μόνο από τον αριθμό των κοινωνικών επαφών. Δύο άνθρωποι με παρόμοιες κοινωνικές συνθήκες μπορεί να έχουν πολύ διαφορετική πορεία υγείας ανάλογα με το πώς βιώνουν αυτές τις συνθήκες. Η μελέτη μετατοπίζει το ενδιαφέρον από τα στατιστικά των σχέσεων στην υποκειμενική εμπειρία, υπογραμμίζοντας ότι η αντίληψη της μοναξιάς μπορεί να είναι κρίσιμη για το σώμα.

Η δεύτερη μελέτη εστίασε στο πώς αυτή η ασυμφωνία αναπτύσσεται στην καθημερινή ζωή. Παρακολούθησε 157 ενήλικες για 20 ημέρες, με ειδοποιήσεις σε smartphone πέντε φορές την ημέρα. Οι συμμετέχοντες ανέφεραν την αίσθηση μοναξιάς, τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις και αν ένιωσαν αποκλεισμό ή κριτική. Οι επαναλαμβανόμενες μικρές στιγμές έδειξαν ότι η μοναξιά συχνά συνοδεύεται από αίσθημα κοινωνικής απειλής. Οι άνθρωποι που ένιωθαν απορριπτέοι ή υποτιμημένοι γίνονταν λιγότερο διαθέσιμοι για επικοινωνία, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που σταδιακά επιδρά στις καθημερινές τους συνήθειες.

Αυτή η διαδικασία δεν χρειάζεται ιδιαίτερα γεγονότα για να επηρεάσει την υγεία. Αρκούν μικρές στιγμές, όπως μια κριτική, μια αναστολή στο να μιλήσουν ή μια απόφαση να μην επικοινωνήσουν. Με την πάροδο του χρόνου, αυτές οι εμπειρίες μπορούν να ενσωματωθούν στις καθημερινές συμπεριφορές και να διαμορφώσουν το πώς το σώμα και ο νους ανταποκρίνονται σε κοινωνικές αλληλεπιδράσεις.

Τι δείχνουν τα αποτελέσματα

Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η αντιμετώπιση της μοναξιάς δεν μπορεί να περιοριστεί απλώς στη διεύρυνση των κοινωνικών δικτύων. Κάποιος μπορεί να έχει συχνές επαφές και παρ’ όλα αυτά να νιώθει αποσυνδεδεμένος. Αντίθετα, ένας άνθρωπος με περιορισμένες κοινωνικές αλληλεπιδράσεις μπορεί να νιώθει πλήρης και ικανοποιημένος. Οι ερευνητές προτείνουν προγράμματα που εστιάζουν όχι μόνο στη δομή των σχέσεων, αλλά και στο πώς οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται και ερμηνεύουν τις κοινωνικές τους επαφές, ενισχύοντας την αίσθηση συμμετοχής και μειώνοντας το κοινωνικό άγχος.

Οι μελέτες ανοίγουν τον δρόμο για πιο στοχευμένες παρεμβάσεις, που θα συνδυάζουν την ποσοτική και ποιοτική διάσταση των κοινωνικών σχέσεων, με στόχο τη βελτίωση της υγείας και της ευημερίας μακροπρόθεσμα.