Κάνε λιγότερο scrolling για να μη νιώθεις μοναξιά: Τι δείχνουν μελέτες για τη χρήση social media

Η ιδέα ότι τα social media μάς φέρνουν πιο κοντά μοιάζει αυτονόητη. Ωστόσο, μια νέα μελέτη έρχεται να δείξει ότι για πολλούς νέους –και ιδιαίτερα για όσους ήδη βιώνουν άγχος ή κατάθλιψη– ισχύει το αντίθετο. Σύμφωνα με τους ερευνητές, ο περιορισμός της χρήσης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε μόλις μία ώρα την ημέρα μπορεί να μειώσει αισθητά το αίσθημα μοναξιάς. Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτή η αλλαγή φαίνεται να λειτουργεί ανεξάρτητα από το φύλο ή τις προσωπικές συνήθειες σύγκρισης με άλλους.

Η ανάγκη για κοινωνική σύνδεση είναι βαθιά ριζωμένη στον άνθρωπο και λειτουργεί προστατευτικά για την ψυχική υγεία. Όταν αυτή η ανάγκη δεν καλύπτεται, η μοναξιά μπορεί να ενισχύσει ή να επιδεινώσει συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης. Παρότι τα social media δημιουργήθηκαν με στόχο την επικοινωνία και τη δημιουργία κοινοτήτων, όλο και περισσότερα δεδομένα δείχνουν ότι η υπερβολική χρήση τους συνδέεται με μεγαλύτερη απομόνωση αντί για ουσιαστική σύνδεση.

Γιατί η νέα μελέτη εστιάζει στους πιο ευάλωτους

Μέχρι σήμερα, οι περισσότερες έρευνες απλώς κατέγραφαν τη σχέση μεταξύ χρήσης και μοναξιάς, χωρίς να μπορούν να αποδείξουν ποιο προκαλεί τι. Επιπλέον, πολλές από αυτές αφορούσαν άτομα χωρίς ιδιαίτερη ψυχολογική επιβάρυνση, κάτι που περιόριζε τη δυνατότητα να εντοπιστούν ουσιαστικές αλλαγές. Η νέα μελέτη διαφοροποιείται, καθώς εστιάζει αποκλειστικά σε νέους που ήδη εμφανίζουν συμπτώματα άγχους ή κατάθλιψης – μια ομάδα που θεωρείται πιο ευάλωτη.

Για να εξετάσουν το ζήτημα, οι ερευνητές παρακολούθησαν 260 φοιτητές ηλικίας 17 έως 25 ετών, οι οποίοι χρησιμοποιούσαν social media τουλάχιστον δύο ώρες την ημέρα. Αρχικά καταγράφηκαν οι καθημερινές τους συνήθειες για μία εβδομάδα, ώστε να δημιουργηθεί μια σαφής εικόνα της κανονικής τους χρήσης. Στη συνέχεια, οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε δύο ομάδες: η μία κλήθηκε να αρκεστεί στη μία ώρα ενασχόλησης με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ η άλλη συνέχισε χωρίς αλλαγές. Η πρώτη ομάδα, μέσα σε τρεις εβδομάδες, εμφάνισε αισθητά ελαττωμένο αίσθημα μοναξιάς. Αντίθετα, εκείνη που δεν άλλαξε συνήθειες δεν παρουσίασε ουσιαστική διαφοροποίηση. Το εύρημα αυτό ενισχύει την ιδέα ότι η μείωση της έκθεσης δεν σχετίζεται απλώς με καλύτερη διάθεση, αλλά μπορεί να έχει πραγματική επίδραση στην ψυχολογική εμπειρία της απομόνωσης.

Πώς ο χρόνος στα social media «εκτοπίζει» την πραγματική επαφή

Μια πιθανή εξήγηση έρχεται από τη λεγόμενη «θεωρία εκτόπισης». Σύμφωνα με αυτή, ο χρόνος που αφιερώνεται στα social media αντικαθιστά χρόνο που θα μπορούσε να επενδυθεί σε άμεσες, διά ζώσης επαφές. Οριοθετώντας την εν λόγω ενασχόληση δημιουργείται χώρος για πιο ουσιαστικές κοινωνικές αλληλεπιδράσεις, οι οποίες έχουν ισχυρότερη επίδραση στη μείωση της μοναξιάς.

Παράλληλα, τα social media ενισχύουν τη σύγκριση με τους άλλους. Οι περισσότεροι χρήστες προβάλλουν μια επιμελημένη εικόνα της ζωής τους, γεμάτη θετικές στιγμές. Αυτό δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου οι άλλοι φαίνονται συνεχώς πιο επιτυχημένοι ή ευτυχισμένοι, οδηγώντας σε αίσθημα ανεπάρκειας. Παρ’ όλα αυτά, η μελέτη έδειξε ότι από τη μείωση του χρόνου που αφιερώνουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ωφελήθηκαν εξίσου και άτομα με έντονη τάση σύγκρισης. 

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το γεγονός ότι δεν εντοπίστηκαν διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών. Και τα δύο φύλα εμφάνισαν παρόμοια βελτίωση, όταν μείωσαν τον χρόνο τους στα social media. Αυτό υποδηλώνει ότι η επίδραση της χρήσης δεν αφορά μόνο συγκεκριμένες ομάδες, αλλά αποτελεί ένα ευρύτερο φαινόμενο που επηρεάζει τους νέους συνολικά.

Όχι λύση, αλλά σημαντικό βήμα

Ωστόσο, οι ερευνητές τονίζουν ότι η μείωση της χρήσης δεν αποτελεί «μαγική λύση». Η επίδραση, αν και σημαντική, είναι μέτρια και δεν αρκεί από μόνη της για να αντιμετωπίσει σοβαρά προβλήματα ψυχικής υγείας. Μπορεί όμως να λειτουργήσει ως ένα ουσιαστικό κομμάτι μιας ολιστικής στρατηγικής, που περιλαμβάνει ενίσχυση των κοινωνικών σχέσεων, φυσική δραστηριότητα και άλλες υγιείς συνήθειες.

Παρά τις όποιες αδυναμίες της έρευνας,  το βασικό μήνυμα είναι ξεκάθαρο: η συνεχής ψηφιακή σύνδεση δεν αντικαθιστά την πραγματική επαφή. Αντιθέτως, σε πολλές περιπτώσεις την υπονομεύει. Ο περιορισμός της χρήσης, ακόμη και σε μικρό βαθμό, φαίνεται να δημιουργεί χώρο για πιο ουσιαστικές σχέσεις – και αυτό μπορεί να κάνει τη διαφορά, ειδικά για όσους ήδη παλεύουν με τη μοναξιά.