Παρακεταμόλη: Η απίθανη παρενέργεια που προβληματίζει τους ειδικούς

Η παρακεταμόλη – γνωστή και ως ακεταμινοφαίνη – θεωρείται από τα πιο «αθώα» φάρμακα στον κόσμο. Χρησιμοποιείται καθημερινά για πονοκεφάλους, μυϊκούς πόνους ή πυρετό και συχνά αντιμετωπίζεται ως η ασφαλής επιλογή όταν θέλουμε απλώς να ανακουφιστούμε. Ωστόσο, έρευνα των τελευταίων ετών δείχνει ότι η δράση της ίσως δεν περιορίζεται μόνο στη μείωση του πόνου, αλλά επεκτείνεται και στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον κίνδυνο.

Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Social Cognitive and Affective Neuroscience από ερευνητές του Πανεπιστημίου του Οχάιο υποστηρίζει ότι η παρακεταμόλη μπορεί να αυξάνει την τάση για ριψοκίνδυνες συμπεριφορές. Οι συμμετέχοντες που έλαβαν το φάρμακο φάνηκαν πιο πρόθυμοι να πάρουν ρίσκα σε σύγκριση με όσους έλαβαν εικονικό φάρμακο, όχι επειδή άλλαξε η κρίση τους, αλλά επειδή μειώθηκε το αίσθημα φόβου και αρνητικού συναισθήματος απέναντι στον κίνδυνο.

Όταν ο πόνος μειώνεται, μειώνεται και ο φόβος

Σύμφωνα με τον νευροεπιστήμονα Μπάλντουιν Γουέι, επικεφαλής της μελέτης, η παρακεταμόλη φαίνεται να «μουδιάζει» τα αρνητικά συναισθήματα που συνήθως μας κάνουν πιο επιφυλακτικούς. Όταν οι άνθρωποι σκέφτονται μια επικίνδυνη πράξη, όπως ένα ρίσκο στην καθημερινότητα ή μια αβέβαιη απόφαση, δεν νιώθουν την ίδια ένταση φόβου ή άγχους. Έτσι, το ρίσκο δεν μοιάζει τόσο απειλητικό όσο υπό κανονικές συνθήκες.

Πόσο σημαντική είναι αυτή η επίδραση στην καθημερινότητα;

Το εύρημα αποκτά μεγαλύτερη σημασία αν αναλογιστεί κανείς πόσο διαδεδομένη είναι η χρήση του φαρμάκου. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, σχεδόν ένας στους τέσσερις ανθρώπους λαμβάνει παρακεταμόλη κάθε εβδομάδα, ενώ παρόμοια εικόνα υπάρχει και στην Ευρώπη. Ακόμη και μικρές αλλαγές στη συμπεριφορά, όταν αφορούν τόσο μεγάλο μέρος του πληθυσμού, θα μπορούσαν θεωρητικά να έχουν ευρύτερες κοινωνικές επιπτώσεις.

Όπως διαβάζουμε στο ScienceAlert, η συγκεκριμένη έρευνα δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό. Τα τελευταία χρόνια, μια σειρά από μελέτες έχει δείξει ότι η παρακεταμόλη επηρεάζει και άλλες ψυχολογικές διεργασίες. Για παράδειγμα, έχει συσχετιστεί με μειωμένη ευαισθησία στον συναισθηματικό πόνο των άλλων, χαμηλότερα επίπεδα ενσυναίσθησης και πιο «επίπεδες» συναισθηματικές αντιδράσεις, τόσο στα θετικά όσο και στα αρνητικά ερεθίσματα.

Ο τρόπος δράσης του φαρμάκου στον εγκέφαλο δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως, αλλά οι επιστήμονες εκτιμούν ότι επηρεάζει περιοχές που σχετίζονται με τη συναισθηματική αξιολόγηση και την αντίδραση στον πόνο – σωματικό και ψυχικό. Αν μειώνεται η ένταση των αρνητικών συναισθημάτων, τότε είναι λογικό να μειώνεται και ο «συναγερμός» που μας αποτρέπει από επικίνδυνες επιλογές.

Τι σημαίνουν τα ευρήματα και τι όχι

Η επίδραση της παρακεταμόλης στον πόνο και παράλληλα στο αίσθημα του φόβου δεν συνεπάγεται ότι όποιος παίρνει το φάρμακο γίνεται απερίσκεπτος ή ότι διατρέχει κίνδυνο, ενώ το χρησιμοποιεί σωστά. Οι ειδικοί τονίζουν ότι πρόκειται για ήπιες μεταβολές στη συμπεριφορά, οι οποίες δεν οδηγούν αυτομάτως σε ακραίες πράξεις. Παρ’ όλα αυτά, το εύρημα υπενθυμίζει ότι ακόμη και τα πιο κοινά φάρμακα μπορεί να έχουν επιδράσεις που δεν αντιλαμβανόμαστε άμεσα.

Οι ερευνητές επισημαίνουν την ανάγκη για περισσότερες μελέτες, ώστε να κατανοηθεί καλύτερα πότε και σε ποιους εμφανίζονται αυτές οι επιδράσεις. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το αν η παρακεταμόλη επηρεάζει αποφάσεις που λαμβάνονται σε πραγματικές συνθήκες, όπως στην οδήγηση ή οικονομικές επιλογές ή ανάληψη επαγγελματικού ρίσκου.

Σε κάθε περίπτωση, το μήνυμα δεν είναι να αποφεύγουμε πανικόβλητοι ένα από τα πιο χρήσιμα αναλγητικά, αλλά να θυμόμαστε ότι κανένα φάρμακο δεν δρα απομονωμένα μόνο σε ένα σημείο του οργανισμού. Η παρακεταμόλη παραμένει ασφαλής όταν λαμβάνεται στις σωστές δόσεις, όμως η επιστήμη συνεχίζει να φωτίζει πτυχές της δράσης της που μέχρι πρόσφατα περνούσαν απαρατήρητες.