Τρίτη και 13: Ποιοι τη θεωρούν γρουσούζικη μέρα - Πώς πέρασε στον κινηματογράφο και το τραγούδι
Μια ημέρα που οι προληπτικοί θέλουν να αποφύγουν και αρνούνται να βγουν από το κρεβάτι τους.
Ξημέρωσε η πιο γρουσούζικη μέρα ή μήπως όχι;
Η Τρίτη και 13 θεωρείται από μερικούς ημέρα που όλα θα πάνε στραβά, που οι οιωνοί δεν είναι με το μέρος μας και εν πάση περιπτώσει για να πάει καλά δεν θα έπρεπε να βγούμε από το κρεβάτι μας.
Αυτή η δεισιδαιμονία ισχύει στην Ελλάδα και σε όλες τις Ισπανόφωνες χώρες ενώ ο υπόλοιπος κόσμος έχει χρίσει την Παρασκευή και 13 αντίστοιχα γρουσούζικη μέρα.
Πώς προέκυψε η Τρίτη
Όσοι είναι προληπτικοί, οποιαδήποτε Τρίτη και 13 δεν ξεκινούν εργασία, δεν φεύγουν για ταξίδι, δεν υπογράφουν καμία πράξη και δεν τελούν αρραβώνα.
Κατά την ελληνική παράδοση, κυρίαρχος πλανήτης της Τρίτης είναι ο Άρης, ενώ σε κάποια ώρα της ημέρας (η «κακιά ώρα») συναντάται με τον πλανήτη Κρόνο κάτι που αστρολογικά είναι η ιδιαίτερα επικίνδυνη στιγμή... Επειδή, όμως, κανείς δεν μπορεί να την προσδιορίσει, ολόκληρη η μέρα αντιμετωπίζεται ως αποφράδα.
Από την άλλη, το 1453 η Κωνσταντινούπολη έπεσε στα χέρια των Οθωμανών. Μπορεί το ημερολόγιο να έδειχνε 29 Μαΐου και όχι 13, ωστόσο το άθροισμα των ψηφίων του 1453 μας δίνει τον γρουσούζικο αριθμό. Σύμφωνα με τον λαογράφο Νικόλαο Πολίτη (1852-1921), η ερμηνεία αυτή είναι υστερογενής, αφού και οι σύγχρονοι στην Άλωση απέδωσαν την εθνική εκείνη συμφορά στην ολέθρια επίδραση της ημέρας. Μαρτυρία για την πρόληψη υπάρχει ήδη από το 1164.
Στα ισπανικά, η μέρα λέγεται «Martes» και ετυμολογικά προέρχεται από τον Άρη (Mars) που στη ρωμαϊκή παράδοση ήταν ο θεός του πολέμου. Για πολλούς, ο πόλεμος συνοδεύεται από θάνατο και έτσι να θεωρείται «μαύρη» ημέρα. Έτσι επικράτησε το ρητό «Τρίτη μην παντρευτείς, μη σαλπάρεις» (En martes, ni te cases ni te embarques).
12+1: η αστάθεια
Ο αριθμός 13 θεωρείται γρουσούζικος σε πολλές χώρες, κυρίως λόγω ιστορικών και θρησκευτικών παραδόσεων. Στη χριστιανική παράδοση συνδέεται με τον Μυστικό Δείπνο, όπου παρευρέθηκαν 12 μαθητές αλλά λόγω της προδοσίας του Ιούδα ο Ματθίας έγινε ο 13ος.
Επιπλέον, ο αριθμός 12 θεωρούνταν από την αρχαιότητα σύμβολο πληρότητας και τάξης, οπότε το 13 ερχόταν να διαταράξει αυτή την ισορροπία, ενισχύοντας την αρνητική του φήμη.
Παρ' όλα αυτά, σε άλλους πολιτισμούς, μάλιστα, το 13 θεωρείται τυχερός αριθμός, δείχνοντας ότι η σημασία του εξαρτάται από τις πεποιθήσεις και την παράδοση κάθε κοινωνίας.
«Τρίτη και 13» στον ελληνικό κινηματογράφο
Φυσικά, μια τέτοια αναφορά δεν θα μπορούσε να διακωμωδηθεί από τον ελληνικό κινηματογράφο ενώ τραγουδήθηκε μοναδικά και από τη Σοφία Βέμπο.
Το 1963 κυκλοφόρησε η ομώνυμη κωμωδία με πρωταγωνιστή τον Νίκο Σταυρίδη, ο οποίος υποδύεται έναν προληπτικό πολιτικό μηχανικό. Στο πλευρό του, ο Γιάννης Γκιωνάκης, στον ρόλο του φτωχού αλλά φιλόδοξου παλιού του συμμαθητή, που λειτουργεί ως το «γούρι» του.
Το σενάριο υπογράφουν οι Γιώργος Λαζαρίδης και Γιώργος Ρούσσος, ενώ τη σκηνοθεσία ανέλαβε ο Ορέστης Λάσκος.
Φυσικά, εκτός από το θέατρο, η εν λόγω ημέρα άφησε το στίγμα της και στο ελληνικό πεντάγραμμο με τον Μάνο Χατζιδάκι και τον Μιχάλη Κακογιάννη να γράφουν ένα από τα πλέον εμβληματικά κινηματογραφικά τραγούδια.
Η μοναδική Σοφια Βέμπο τραγούδησε το αξέχαστο κομμάτι «Ο μήνας έχει 13» στην ταινία «Στέλλα», περιγράφοντας τη μοίρα μιας γυναίκας που έμεινε ορφανή και χήρα. Οι δυο αυτές συγκυρίες της ζωής της δεν μπορούσαν να συμβούν παρά μόνο στις 13 του μήνα.
