Ζει 7 χρόνια από τα σκουπίδια των σούπερ μάρκετ – Η φοιτήτρια που εκθέτει τη σπατάλη τροφίμων

Φρέσκα λαχανικά και καρτέλες με εκατοντάδες αυγά. Φρούτα και συσκευασίες με μακαρόνια, μαρμελάδες, σάλτσες και ό,τι άλλο βάλει ο νους σας. Η Λένκα, μια νεαρή φοιτήτρια με καταγωγή από τη Σλοβακία, τα τελευταία επτά χρόνια ζει αποκλειστικά από τις τροφές που βρίσκει στα σκουπίδια, δίπλα στις υπεραγορές της Δανίας. Για την ακρίβεια κάνει «dumpster diving», δηλαδή «καταδύσεις» σε κάδους απορριμμάτων με φαγητό και προσπαθεί να αφυπνίσει τον κόσμο, σχετικά με την σπατάλη τροφίμων, μέσα από βίντεο και φωτογραφίες που αν μη τι άλλο προκαλούν ανησυχία…

«Η εξοικονόμηση τροφίμων, η εκτίμηση της πραγματικής αξίας των τροφίμων που λαμβάνουμε από τον Πλανήτη μας, η καταπολέμηση της σπατάλης αυτών, η εξοικονόμηση χρημάτων και η ευαισθητοποίηση είναι ακόμα καλύτερο συναίσθημα! Ένα συναίσθημα γεμάτο οφέλη. Γνωρίζατε ότι σχεδόν ένα δισεκατομμύριο πεινασμένοι άνθρωποι στον κόσμο θα μπορούσαν να τραφούν με λιγότερο από το ένα τέταρτο των τροφίμων που σπαταλούνται στις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ευρώπη;» αναφέρει όποτε την ρωτούν για την απόφαση που πήρε πριν από περίπου μια δεκαετία.

Μια απόφαση που δεν ήρθε τυχαία και σίγουρα δεν πάρθηκε, σημειώνει, γιατί δεν είχε την οικονομική δυνατότητα ν’ αγοράσει φαγητό. Η νεαρή φοιτήτρια μεγάλωσε σ’ ένα σπίτι που η σπατάλη ήταν αμαρτία κι όταν τα social media μπήκαν και στη δική της ζωή, εντόπισε κάποιες κοινότητες στη Βιέννη που έκαναν ακριβώς αυτό. «Βουτούσαν» στους κάδους απορριμμάτων που κρύβουν την απάντηση -και- στο πρόβλημα της πείνας. Γιατί και; Διότι η σπατάλη τροφίμων δημιουργεί και μια σειρά άλλων προκλήσεων σε τομείς όπως οικονομία, κοινωνία, περιβάλλον.

Στην Ελλάδα σπαταλάμε περισσότερους από 2.000.000 τόνους τροφίμων το χρόνο!

Την ίδια ώρα τα ελληνικά νοικοκυριά αποδεικνύονται «πρωταθλητές στην σπατάλη τροφίμων. Τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat που έχουμε στη διάθεσή μας, αυτά για το 2023, είναι αποκαλυπτικά. Στο βάθρο των «απρόσεκτων» καταλαμβάνουμε την τρίτη θέση μετά την Κύπρο και τη Δανία, με τη σπατάλη ν’ αγγίζει τα 201 κιλά τροφίμων τον χρόνο ανά κάτοικο στην Ελλάδα, παρόλο που ως πολίτες φαίνεται πως τα τελευταία χρόνια έχουμε αρχίσει να προσέχουμε περισσότερο, δηλώνει στο Flash.gr o κύριος Δημήτρης Νέντας, Γενικός Διευθυντής στο Ίδρυμα «Τράπεζα Τροφίμων».

Ένα ίδρυμα για την καταπολέμηση της πείνας και της σπατάλης, με επτά «παρακλάδια» σε όλη τη χώρα -από την Ήπειρο μέχρι και την Κρήτη- το οποίο συγκεντρώνει πλεονάσματα τροφίμων από βιομηχανίες, εμπόρους, super market, αγροτικούς συνεταιρισμούς, κυβερνητικούς φορείς και πολίτες και τα διανέμει σε εκατοντάδες συσσίτια και ιδρύματα που τα έχουν ανάγκη. Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι για το 2025 και μόνο στην Αθήνα, σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή της η Τράπεζα τροφίμων, διανεμήθηκαν μέσα από διάφορες δράσεις, 1.580 τόνοι φαγητού που θα είχαν καταλήξει στα σκουπίδια, ενώ σε περίπου 31 χρόνια λειτουργίας μετρά περίπου 35.000 τόνους τροφίμων που «σώθηκαν», μοιράστηκαν και καταναλώθηκαν…

«Στο “food waste” είμαστε πάρα πολύ ψηλά. Είμαστε μέσα στις τρεις υψηλότερες χώρες στην Ευρώπη. Ποια είναι όμως μια διαφορά… Μια διαφορά είναι ότι αν δει κάποιος τον Ευρωπαϊκό μέσο όρο, έτσι όπως αναλύεται η σπατάλη τροφίμων στο χωράφι, στη βιομηχανία, στο λιανεμπόριο και τελικά στο σπίτι, στον τελικό καταναλωτή, ο μέσος Ευρωπαίος σπαταλάει γύρω στο 53-54% της συνολικής σπατάλης, ενώ ο μέσος Έλληνας στο σπίτι του, σπαταλάει γύρω στο 45-47% μέσα σε αυτό το σύνολο της σπατάλης.
Στην Ελλάδα σπαταλάμε περισσότερους από δύο εκατομμύρια τόνους τροφίμων το χρόνο. Η βιομηχανία και το λιανεμπόριο σπαταλάνε γύρω στους 650 χιλιάδες τόνους το χρόνο, ως ένα υποσύνολο των δύο εκατομμυρίων. Το νούμερο είναι τραγικά μεγάλο. Μπορεί να γίνει αντίλογος κατά πόσο όλη αυτή η ποσότητα είναι βρώσιμα προϊόντα ή ενδεχομένως να υπάρχουν και μεθοδολογικά σφάλματα, αλλά εμένα δεν με ενδιαφέρει αυτός ο διάλογος. Εγώ λέω ότι αν είχα το 1%, μόνον από τους 650 χιλιάδες τόνους τροφίμων που σπαταλούνται στη βιομηχανία και το λιανεμπόριο, θα είχαμε πέντε φορές επάνω περισσότερη δουλειά ως τράπεζα τροφίμων και αντίστοιχα τα τρόφιμα αυτά που θα ήταν πενταπλάσια, θα μπορούσαν να βοηθήσουν περισσότερους ανθρώπους που έχουν ανάγκη.» 

Αλλά και παγκοσμίως η πραγματικότητα απεικονίζεται με μελανά χρώματα. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), περίπου το ένα τρίτο του συνόλου των τροφίμων που παράγονται ανά τον κόσμο χάνεται ή σπαταλάται σε κάποιο στάδιο της αλυσίδας εφοδιασμού. Έτσι μόνο στην ΕΕ η ετήσια σπατάλη υπολογίζεται σε πάνω από 59 εκατομμύρια τόνους, που αντιστοιχούν σε 132 κιλά «αποβλήτων» κατά κεφαλήν, αναφέρει στην επίσημη ιστοσελίδα του, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Επιπτώσεις σπατάλης τροφίμων: 132 δισ. ευρώ χάνονται ετησίως στην Ε.Ε.

Tο πρόβλημα με τη σπατάλη του φαγητού που παράγεται καθημερινά για να μπορέσουμε να επιβιώσουμε, είναι πολύπλευρο και περιγράφεται αναλυτικά από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο...

• Στην Οικονομία της ΕΕ χάνονται έως και 132 δισ. ευρώ κάθε χρόνο
• Στην Κοινωνία, σχεδόν 33 εκατομμύρια άνθρωποι μόνο στην ΕΕ δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να απολαμβάνουν ένα πλήρες γεύμα τις μισές ημέρες, τη στιγμή που τόνοι τροφίμων καταλήγουν στα σκουπίδια
• Αλλά και στο Περιβάλλον το πρόσημο είναι αρνητικό, αφού στη σπατάλη αυτή οφείλεται το 16% των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου του συστήματος τροφίμων της ΕΕ.

Γι αυτό και επιβάλλεται να ληφθούν μέτρα που να βελτιώσουν την κατάσταση. Η απάντηση συνήθως βρίσκεται στα κίνητρα. Για παράδειγμα, μας λέει ο κύριος Νέντας, σε πολλές εταιρείες που εδρεύουν σε χώρες της Ευρώπης και όχι μόνον, παρέχονται φοροελαφρύνσεις…

«Το θέμα που συζητάμε, είναι ένα πρόβλημα το οποίο ναι μεν σχετίζεται με το πώς προβλέπει μια εταιρεία την κατανάλωση, απ' την άλλη όμως είναι και δομικό πρόβλημα, οπότε πάντα θα υπάρχει κάποιο πλεόνασμα. Στην Ελλάδα η συνήθης πρακτική είναι τέτοια τρόφιμα να καταλήγουν σε κάποιες χωματερές, η οποία είναι η χειρότερη πρακτική που μπορεί κανείς να δει, επειδή η σπατάλη τροφίμων έχει ένα πάρα πολύ σημαντικό περιβαλλοντικό αντίκτυπο. Τα τρόφιμα σαπίζουν κι απελευθερώνουν αέρια του θερμοκηπίου, που είναι πάρα πολύ επιβλαβή για την ατμόσφαιρα. 
Πολλές χώρες στην Ευρώπη αλλά και σε όλο τον κόσμο δίνουν κίνητρα στις εταιρείες έτσι ώστε να παροτρύνουν τις εταιρείες να μην στείλουν τα τρόφιμα αυτά για καταστροφή, αλλά να τα δώσουν για άλλη χρήση και η πρώτη χρήση η οποία συνίσταται είναι η αναδιανομή σε ανθρώπους που έχουν ανάγκη. Για ανθρώπινη κατανάλωση. Δηλαδή αυτά τα τρόφιμα να μην γίνουν ούτε ζωοτροφές, ούτε κάτι άλλο. Οπότε σε πολλές χώρες βλέπουμε και φορολογικά κίνητρα. Στην Ελλάδα υπάρχει ο νόμος το 2014 για την απαλλαγή από το ΦΠΑ για τα τρόφιμα τα οποία δωρίζονται, αλλά δεν υπάρχει κάτι πολύ περισσότερο. Ακόμα και το ευρύτερο πλαίσιο είναι σχετικά ασαφές.»

Αξίζει πάντως να σημειωθεί ότι η ΕΕ έχει θεσπίσει ειδικά μέτρα για τον περιορισμό της απώλειας και της σπατάλης τροφίμων. Η οδηγία-πλαίσιο για τα απόβλητα καθορίζει σειρά προτεραιότητας για τις δράσεις που αποσκοπούν στη μείωση της απώλειας και της σπατάλης.
Η πρόληψη είναι το πρώτο μέτρο που θα πρέπει να επιβάλουν τα κράτη μέλη. Όταν η πρόληψη δεν είναι εφικτή, οι χώρες της ΕΕ θα πρέπει να λαμβάνουν μέτρα για την επαναχρησιμοποίηση, την ανακύκλωση ή τη χρησιμοποίηση τροφίμων για άλλους σκοπούς. Για παράδειγμα, στα μέτρα που αποσκοπούν στη μείωση της απώλειας και της σπατάλης τροφίμων συγκαταλέγεται η αναπροσαρμογή της χρήσης πλεοναζόντων τροφίμων, π.χ. με τη μετατροπή τους σε ζωοτροφές ή προϊόντα λιπασματοποίησης.