300 ημέρες Τραμπ: Ο απολογισμός της εξωτερικής πολιτικής του πλανητάρχη - Τελικά έφερε ειρήνη;
Όπως αναφέρει το Politico, σύμφωνα με τον ίδιο τον πρόεδρο και τους υποστηρικτές του ο κόσμος ποτέ δεν ήταν καλύτερα.
Τριακόσιες ημέρες μετά την έναρξη της δεύτερης θητείας του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, πού βρίσκεται ο κόσμος;
Σύμφωνα με τον ίδιο τον πρόεδρο και τους υποστηρικτές του, η απάντηση είναι ξεκάθαρη: ποτέ δεν ήταν καλύτερα, τουλάχιστον όσον αφορά τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Με το να πιέσει την Ευρώπη και άλλους συμμάχους να πληρώσουν περισσότερα για την άμυνα, να αναλάβουν μεγαλύτερο μερίδιο στο βάρος της βοήθειας προς την Ουκρανία και να αγοράζουν περισσότερα όπλα από τις ΗΠΑ, ο Τραμπ έχει, σύμφωνα με το επιχείρημα του, ενισχύσει τη συλλογική ισχύ της Αμερικής και των συμμάχων της σε πρωτοφανή επίπεδα.
Φέτος, οι ΗΠΑ αύξησαν τις αμυντικές δαπάνες κατά περίπου 13%, φτάνοντας το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια. Και οι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ, παραδοσιακά «κακοί μαθητές» στις δαπάνες, έχουν πλέον δεσμευτεί να δαπανούν το 5% του ΑΕΠ τους για την άμυνα. Πρόκειται για υψηλότερο ποσοστό από αυτό που ξοδεύουν οι ίδιες οι ΗΠΑ.
Πάνω σε αυτή τη διευρυνόμενη ισχύ, σύμφωνα με τον Ρόμπερτ Ο’Μπράιεν, σύμβουλο εθνικής ασφάλειας στην πρώτη θητεία Τραμπ, ο Αμερικανός πρόεδρος έχει «τοποθετήσει τον εαυτό του ως τον αναντικατάστατο παγκόσμιο κρατικό ηγέτη, οδηγώντας προσπάθειες για την επίτευξη ειρήνης σε συχνά μακρινές και μακροχρόνιες συγκρούσεις».
Η δεξιότητα του Τραμπ να φέρνει... ειρήνη
Ο ίδιος ο Τραμπ συχνά διαφημίζει αυτή τη «δεξιότητα ειρήνευσης», λέγοντας ότι «τερμάτισε 8 πολέμους μέσα σε 8 μήνες». Και για να είμαστε δίκαιοι, σε ορισμένες από αυτές τις περιπτώσεις χρησιμοποίησε πράγματι αποτελεσματικά τη διαπραγματευτική του ισχύ.
Πουθενά δεν ήταν αυτό πιο εμφανές από τη Μέση Ανατολή, όπου, όπως είπε στο Politico ένας έμπειρος διπλωμάτης: «Κανείς δεν μπορεί να του πει όχι». Το αποτέλεσμα ήταν η κατάπαυση του πυρός στη Γάζα, η επιστροφή όλων των ζωντανών ομήρων στο Ισραήλ και ο τερματισμός του μακρύτερου και πιο καταστροφικού πολέμου της χώρας.
Τέλος, όπως υποστηρίζουν ο Τραμπ και οι συνεργάτες του, έχει αναδιαμορφώσει το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα προς όφελος των ΗΠΑ. Έχει χρησιμοποιήσει δασμούς και απειλές για να ανοίξει αγορές που παρέμεναν κλειστές στα αμερικανικά προϊόντα, να αυξήσει τα έσοδα χρεώνοντας για την πρόσβαση στη μεγαλύτερη καταναλωτική αγορά του κόσμου και να πιέσει άλλες χώρες να πληρώσουν για την επαναβιομηχάνιση της Αμερικής.
Αν τα πάρει κανείς όλα αυτά τοις μετρητοίς, φαίνεται να συνθέτουν ένα εντυπωσιακό, αλλά τουλάχιστον ελλιπές, ρεκόρ. Εξετάζοντας τις λεπτομέρειες, η εικόνα γίνεται πολύ πιο περίπλοκη, άνιση και συχνά αρκετά διαφορετική.
Η πραγματικότητα είναι λίγο διαφορετική
Ας πάρουμε ως παράδειγμα τις συμμαχίες. Είναι αλήθεια, φυσικά, ότι πολλοί σύμμαχοι του ΝΑΤΟ έχουν πλέον δεσμευτεί να δαπανούν πολύ περισσότερα για την άμυνα. Είναι επίσης αλήθεια ότι ο Τραμπ «θα πετύχει κάτι που ΚΑΝΕΝΑΣ Αμερικανός πρόεδρος δεν κατάφερε επί δεκαετίες», όπως έγραψε σε μήνυμα ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε λίγο πριν από τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ τον Ιούνιο, όπου συμφωνήθηκε αυτή η δέσμευση.
Αυτό όμως που δεν είπε ο Ρούτε είναι ότι αυτό συμβαίνει επειδή κανένας άλλος Αμερικανός πρόεδρος δεν έχει απειλήσει ποτέ να εγκαταλείψει τη Συμμαχία ή να αποσύρει τη δέσμευση αμοιβαίας άμυνας που καθιερώνεται στο Άρθρο 5 του Καταστατικού του ΝΑΤΟ. Με επικεφαλής τη Γερμανία, οι σύμμαχοι αυξάνουν τις αμυντικές δαπάνες, αλλά ο βασικός λόγος είναι ότι πλέον δεν πιστεύουν ότι μπορούν να βασίζονται στις ΗΠΑ. (Ένας ακόμη λόγος είναι ο φόβος για τη Ρωσία, φόβος που ο Τραμπ δεν συμμερίζεται.)
Η προσέγγιση του Τραμπ απέναντι στην Ουκρανία υπογραμμίζει ξεκάθαρα αυτή την αλλαγή. Τερμάτισε κάθε στρατιωτική και οικονομική βοήθεια προς τη χώρα, εξαναγκάζοντάς την να αποδεχθεί μια συμφωνία σύμφωνα με την οποία θα μοιράζεται τους φυσικούς της πόρους ως αντάλλαγμα για αμερικανική υποστήριξη που μέχρι τότε παρέχονταν δωρεάν. Στη συνέχεια προσπάθησε να πιέσει τον πρόεδρο της Ουκρανίας να υπογράψει μια συμφωνία που ουσιαστικά θα σήμαινε την υποταγή του Κιέβου στη ρωσική επιθετικότητα, ενώ δέχθηκε να στείλει όπλα μόνο εφόσον η Ευρώπη πλήρωνε το κόστος.
Τίποτα από αυτά δεν παραπέμπει στη συμπεριφορά συμμάχου που θεωρεί πως η συμμαχία τους βασίζεται σε κοινά συμφέροντα ή κοινή αντίληψη περί απειλών. Είναι η συμπεριφορά κάποιου που έχει μετατρέψει τις συμμαχίες ασφαλείας σε σύστημα «προστασίας» τύπου προστατειακού εκβιασμού.
Φέρνει ειρήνη;
Όσο για την κατά δήλωσή του ικανότητά του να επιφέρει ειρήνη, η πραγματικότητα είναι πολύ λιγότερο εντυπωσιακή.
Ναι, ο Αμερικανός πρόεδρος χειρίστηκε με επιδεξιότητα το Ισραήλ και τη Χαμάς ώστε να υπάρξει κατάπαυση του πυρός και επιστροφή των ομήρων, όμως αυτό απέχει πολύ από τη «διαρκή ειρήνη» που διακήρυξε. Το χάσμα ανάμεσα σε Ισραηλινούς και Παλαιστινίους είναι βαθύτερο από ποτέ στη σύγχρονη ιστορία και η πιθανότητα νέας βίας είναι πολύ μεγαλύτερη από αυτήν μιας μόνιμης ειρήνης.
Πολλές από τις άλλες συγκρούσεις που ο Τραμπ υποστηρίζει ότι τερμάτισε πάσχουν από παρόμοια προβλήματα. Ινδία και Πακιστάν απέχουν ένα μόνο επεισόδιο από την επανέναρξη διασυνοριακών συγκρούσεων. Η Καμπότζη και η Ταϊλάνδη ανέστειλαν τη συμφωνία τους λιγότερο από 30 ημέρες μετά την υπογραφή της, παρουσία Τραμπ. Και ούτε η Ρουάντα ούτε το Κονγκό εφαρμόζουν τους όρους της συμφωνίας που αρχικά υπέγραψαν στην Ουάσιγκτον νωρίτερα φέτος.
Η ειρήνη, όπως αποδεικνύεται, δεν ταυτίζεται με την παύση των πυροβολισμών.
Άνω κάτω το εμπόριο
Όσον αφορά το εμπόριο, ο Τραμπ έχει όντως ανατρέψει το παγκόσμιο σύστημα. Αλλά προς ποιο σκοπό; Ο κλιμακούμενος εμπορικός πόλεμος με την Κίνα έχει καταλήξει σε μια άβολη εκεχειρία, παρόμοια με την κατάσταση που επικρατούσε όταν επέστρεψε αρχικά στον Λευκό Οίκο.
Στο μεταξύ, πολλές μεγάλες συμφωνίες, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων με την Ε.Ε., δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί, καθώς ο Τραμπ ενδιαφέρεται περισσότερο να ανακηρύξει μια «νίκη» παρά να διαπραγματευτεί τις λεπτομέρειες. Στην πραγματικότητα, είναι εξαιρετικά αβέβαιο αν η Ευρώπη, η Ιαπωνία ή η Νότια Κορέα θα πραγματοποιήσουν τις επενδύσεις που ο Τραμπ διαφημίζει.
Και μόλις την περασμένη εβδομάδα, ο Τραμπ απέσυρε δασμούς από εκατοντάδες είδη τροφίμων και άλλα προϊόντα, προκειμένου να αντιμετωπίσει την αυξανόμενη εσωτερική πολιτική δυσαρέσκεια που προκαλείται από τις αυξανόμενες τιμές σε τρόφιμα και βασικά αγαθά.
Συνολικά, ο Τραμπ έχει αποδειχθεί πολύ πιο επιδέξιος στο να καταστρέφει παρά στο να οικοδομεί. Έχει γκρεμίσει μια παγκόσμια τάξη που οι προκάτοχοί του έχτισαν επί δεκαετίες με κόπο, μια τάξη που έφερε περισσότερη ευημερία, μεγαλύτερη ασφάλεια και ευρύτερη ελευθερία για τους Αμερικανούς από κάθε άλλη περίοδο στην ιστορία τους.
Αναμφίβολα, το σύστημα είχε αδυναμίες και χρειαζόταν μεταρρύθμιση. Αλλά το να εγκαταλειφθεί χωρίς να εξεταστεί τι θα το αντικαταστήσει είναι το αποκορύφωμα της αφροσύνης. Μιας αφροσύνης για την οποία οι Αμερικανοί, όπως και όλοι οι άλλοι, θα πληρώσουν τελικά το τίμημα.
