Αλτσχάιμερ: Μια μόνο ένεση μείωσε την ασθένεια κατά 50% - Ελπίδες για νέα θεραπεία
Ερευνητές «προγραμμάτισαν» κύτταρα του εγκεφάλου ώστε να απομακρύνουν τις τοξικές πρωτεΐνες του Αλτσχάιμερ.
Η έρευνα για τη νόσο του Αλτσχάιμερ προσπαθεί να απαντήσει σε ένα βασικό ερώτημα: μπορεί ο εγκέφαλος να απαλλαγεί από τις τοξικές πρωτεΐνες που συσσωρεύονται και καταστρέφουν τα νευρικά κύτταρα; Μια νέα πειραματική προσέγγιση από επιστήμονες του Πανεπιστημίου Ουάσιγκτον δείχνει ότι αυτό ίσως είναι εφικτό. Οι ερευνητές κατάφεραν να μετατρέψουν ορισμένα εγκεφαλικά κύτταρα σε «καθαριστές» που εντοπίζουν και απομακρύνουν τις συνδεόμενες με την ασθένεια πρωτεΐνες. Σε ποντίκια που είχαν ήδη αναπτύξει τις χαρακτηριστικές πλάκες στον εγκέφαλο, η θεραπεία μείωσε τις εναποθέσεις αυτές περίπου στο μισό.
Η μέθοδος βασίζεται σε μια τεχνική που προέρχεται από την ογκολογία. Στις θεραπείες καρκίνου τύπου CAR-T, οι επιστήμονες τροποποιούν γενετικά κύτταρα του ανοσοποιητικού ώστε να αναγνωρίζουν και να καταστρέφουν καρκινικά κύτταρα. Η νέα μελέτη που δημοσιεύεται στο Science προσαρμόζει την ίδια λογική στον εγκέφαλο, αλλά αντί για κύτταρα του ανοσοποιητικού χρησιμοποιεί κύτταρα που ήδη βρίσκονται εκεί. Έτσι επιχειρεί να δημιουργήσει μια στοχευμένη άμυνα μέσα στο ίδιο το νευρικό σύστημα, η οποία θα αναζητά και θα απομακρύνει τις βλαβερές πρωτεΐνες που σχετίζονται με την άνοια.
Ένας φυσικός «σύμμαχος»
Οι επιστήμονες επέλεξαν να δουλέψουν με τα αστροκύτταρα, κύτταρα του εγκεφάλου με χαρακτηριστικό σχήμα αστεριού. Τα αστροκύτταρα έχουν πολλές υποστηρικτικές λειτουργίες: ρυθμίζουν το περιβάλλον των νευρώνων, συμμετέχουν στον μεταβολισμό του εγκεφάλου και συμβάλλουν στον «καθαρισμό» άχρηστων ουσιών. Οι ερευνητές προσπάθησαν να αξιοποιήσουν αυτή τη φυσική τους ιδιότητα και να την ενισχύσουν, ώστε τα κύτταρα να στοχεύουν συγκεκριμένα την πρωτεΐνη βήτα-αμυλοειδές, η οποία σχηματίζει τις γνωστές αμυλοειδείς πλάκες στον εγκέφαλο ασθενών με Αλτσχάιμερ.
Για να το πετύχουν, χρησιμοποίησαν έναν ακίνδυνο ιό ως «όχημα» μεταφοράς γονιδίων. Ο ιός μεταφέρει στο αστροκύτταρο ένα γονίδιο που του δίνει τη δυνατότητα να παράγει έναν ειδικό υποδοχέα αναγνώρισης των αμυλοειδών. Με άλλα λόγια, τα κύτταρα επαναπρογραμματίζονται ώστε να λειτουργούν σαν εξειδικευμένοι ανιχνευτές της προβληματικής πρωτεΐνης. Μόλις εγκατασταθεί το νέο γενετικό υλικό, τα αστροκύτταρα αποκτούν τη δυνατότητα να εντοπίζουν τις πλάκες και να τις απομακρύνουν με μεγαλύτερη επιτυχία.
Το πείραμα σε ποντίκια και τα εντυπωσιακά αποτελέσματα
Για να ελέγξουν κατά πόσο αποδίδει η τεχνική, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ποντίκια που έχουν γενετική προδιάθεση να αναπτύσσουν αμυλοειδικές πλάκες καθώς μεγαλώνουν. Δημιούργησαν δύο ομάδες: νεαρά ζώα πριν εμφανιστούν οι πλάκες και μεγαλύτερα ζώα στα οποία η ασθένεια είχε ήδη αρχίσει. Σε όλα έγινε ένεση με τον τροποποιημένο ιό που μεταφέρει το γονίδιο. Στη συνέχεια παρακολουθήθηκε η εξέλιξη στον εγκέφαλο των ζώων για αρκετούς μήνες.
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Τα ποντίκια που έλαβαν τη θεραπεία σε νεαρή ηλικία δεν εμφάνισαν καθόλου αμυλοειδικές πλάκες, όταν έφτασαν στην ηλικία στην οποία συνήθως εμφανίζονται. Με άλλα λόγια, η παρέμβαση φαίνεται ότι απέτρεψε την ανάπτυξη των εναποθέσεων. Ακόμη και στα μεγαλύτερα ζώα, όπου οι πλάκες είχαν ήδη σχηματιστεί, παρατηρήθηκε σημαντική βελτίωση: τρεις μήνες μετά την ένεση, οι εγκέφαλοί τους είχαν περίπου 50% λιγότερες πλάκες σε σύγκριση με τα ζώα που δεν έλαβαν τη γενετική τροποποίηση.
Τι σημαίνει η ανακάλυψη για τις μελλοντικές θεραπείες
Τα ευρήματα έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, επειδή σήμερα οι διαθέσιμες θεραπείες κατά του Αλτσχάιμερ έχουν περιορισμένη αποτελεσματικότητα. Τα πιο πρόσφατα φάρμακα βασίζονται σε μονοκλωνικά αντισώματα που επίσης στοχεύουν τις τοξικές πρωτεΐνες. Ωστόσο απαιτούν επαναλαμβανόμενες ενδοφλέβιες εγχύσεις, υψηλές δόσεις και συχνά συνοδεύονται από παρενέργειες που εντοπίζονται σε απεικονιστικές εξετάσεις του εγκεφάλου. Αντίθετα, η νέα πειραματική προσέγγιση δείχνει ότι ίσως μια μόνο ένεση θα μπορούσε να ενεργοποιήσει μακροχρόνια έναν εσωτερικό μηχανισμό καθαρισμού.
Οι επιστήμονες θεωρούν επίσης ότι η τεχνολογία αυτή ίσως προσαρμοστεί και σε άλλες παθήσεις. Εφόσον αποδειχθεί ασφαλής, τα τροποποιημένα αστροκύτταρα θα μπορούσαν θεωρητικά να εκπαιδευτούν να στοχεύουν διαφορετικούς παθολογικούς παράγοντες στον εγκέφαλο, όπως πρωτεΐνες που εμπλέκονται σε άλλες μορφές άνοιας ή ακόμη και όγκους του εγκεφάλου.
