Αλτσχάιμερ: Στα πρόθυρα σπουδαίας ανακάλυψης για την εμφάνιση της νόσου

Η Οικογενής Νόσος Αλτσχάιμερ (FAD) είναι μια σπάνια, κληρονομική μορφή Αλτσχάιμερ, που απαντάται με αυξημένη συχνότητα στα μέλη της ίδιας οικογένειας.

Η καθηγήτρια Lucía Chávez Gutiérrez (VIB-KU Leuven) και η ομάδα της μελέτησαν τη γενετική συμβολή στην ανάπτυξη της νόσου και αποκάλυψαν τον τρόπο με τον οποίο συγκεκριμένες μεταλλάξεις λειτουργούν σαν «ρολόι» για την πρόβλεψη της ηλικίας κατά την οποία θα εμφανιστεί η νόσος. Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο Molecular Neurodegeneration, το οποίο αναφέρει ότι τα αποτελέσματά της «θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους κλινικούς γιατρούς να βελτιώσουν την έγκαιρη διάγνωση και να προσαρμόσουν τις στρατηγικές της θεραπείας».

Η Οικογενής Νόσος Αλτσχάιμερ είναι μια σπάνια μορφή της νόσου που εκδηλώνεται σε πιο νεαρή ηλικία και προκαλείται από μεταλλάξεις σε τρία σημαντικά γονίδια που εμπλέκονται: την πρωτεΐνη «πρόδρομο» του αμυλοειδούς (APP), την πρεσενιλίνη 1 (PSEN1) και την πρεσενιλίνη 2 (PSEN2).

«Στην Οικογενή Νόσο Αλτσχάιμερ, οι ασθενείς εμφανίζουν συχνά αυτόματες γενετικές μεταλλάξεις, αλλά μέχρι σήμερα οι γιατροί δεν μπορούσαν να τους παρέχουν πιο εξειδικευμένες πληροφορίες», εξηγεί η καθηγήτρια Lucía Chávez Gutiérrez και προσθέτει: «Έχουμε αναπτύξει μια μέθοδο για να δοκιμάζουμε πειραματικά πόσο πιθανό είναι μια μετάλλαξη να προκαλέσει τη νόσο, καθώς και για να προβλέπουμε το πότε θα ξεκινήσει».

Το εργαστήριο της καθηγήτριας Chávez Gutiérrez στο Κέντρο Έρευνας Εγκεφάλου & Νόσων VIB-KU Leuven απέδειξαν ότι οι μεταλλάξεις στο γονίδιο PSEN1 συνδέονται στενά με την ηλικία της αρχικής εμφάνισης της νόσου Αλτσχάιμερ. Τώρα, εφάρμοσαν την ίδια ανάλυση για μεταλλάξεις και στα τρία αιτιολογικά γονίδια: PSEN1, PSEN2 και APP. Διαπίστωσαν πολύ καθαρές συσχετίσεις ανάμεσα σε συγκεκριμένες μεταλλάξεις και την ηλικία εμφάνισης της Οικογενούς Νόσου Αλτσχάιμερ.

«Όταν συγκεντρώσαμε όλα μας τα δεδομένα, αποκτήσαμε μια πολύ πιο καθαρή εικόνα για το πώς κάθε ένα από τα γονίδια συμβάλλει στην ανάπτυξη της Οικογενούς Νόσου Αλτσχάιμερ. Μπορούμε να μετρήσουμε τη συγκεκριμένη συμβολή κάθε γονιδίου και ακόμη και να προβλέψουμε πότε θα εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα», εξηγεί η Sara Gutiérrez Fernández, συγγραφέας της μελέτης.

Κάτι που ήδη γνώριζαν οι επιστήμονες, είναι ότι η συσσώρευση συγκεκριμένων πεπτιδίων (Αβ) στον εγκέφαλο μπορεί να συμβάλει στην ενεργοποίηση μοριακών και κυτταρικών διεργασιών, που οδηγούν σε εμφάνιση Αλτσχάιμερ.

Σε αυτή τη μελέτη, οι ερευνητές παρατήρησαν άμεσες και γραμμικές σχέσεις ανάμεσα στην αναλογία Αβ και την ηλικία εμφάνισης της νόσου. Οι παράλληλες αυτές σχέσεις μετατοπίζονταν ανάλογα με το γονίδιο, κάτι που υποδηλώνει την ύπαρξη ενός κοινού παθογενετικού μηχανισμού με διαφορετικό χρόνο εκδήλωσης ανά γονίδιο.

«Τα δεδομένα μας προβλέπουν ότι μια μεταβολή κατά 12% στο προφίλ των Αβ πεπτιδίων μπορεί να καθυστερήσει την ηλικία έναρξης της οικογενούς νόσου Αλτσχάιμερ έως και κατά πέντε χρόνια», αναφέρει η καθηγήτρια Chávez Gutiérrez. «Αυτό αναδεικνύει τις δυνατότητες θεραπειών που στοχεύουν την γ-σεκρετάση στον εγκέφαλο, ώστε να παράγονται πιο "κοντές" μορφές Αβ και να καθυστερεί ή να αποτρέπεται η έναρξη της νόσου».

Τι σημαίνει η νέα μελέτη

Συνοπτικά, με το «γενετικό ρολόι» της Gutiérrez οι γιατροί βρίσκονται πολύ κοντά στο να:

• προβλέψουν πότε περίπου θα εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα.
• αξιολογήσουν πόσο επικίνδυνη είναι μια μετάλλαξη.
• σχεδιάσουν εξατομικευμένες θεραπείες και έγκαιρη διάγνωση.
• και τέλος, βρίσκονται κοντά σε μια πιθανότητα, μελλοντικά, «να καθυστερήσουν την έναρξη της νόσου του Αλτσχάιμερ κατά π.χ. 5 χρόνια, επηρεάζοντας την παραγωγή μικρότερων κομματιών Αβ».