Προσοχή στα αντιβιοτικά: Οι επιπτώσεις στο έντερο μπορεί να κρατούν έως και 8 χρόνια

Τα αντιβιοτικά θεωρούνται σωτήρια φάρμακα – και είναι. Όμως μια νέα μεγάλη μελέτη δείχνει κάτι που μέχρι τώρα υποψιαζόμασταν, αλλά δεν είχαμε αποδείξει σε τόσο μεγάλη κλίμακα: οι επιπτώσεις τους στο μικροβίωμα του εντέρου μπορεί να κρατούν χρόνια.

Η έρευνα βασίστηκε σε σχεδόν 15.000 ανθρώπους στη Σουηδία και συνδύασε δεδομένα συνταγογράφησης αντιβιοτικών με ανάλυση κοπράνων, ώστε οι επιστήμονες να δουν τι συμβαίνει μετά από τη χρήση τους στα βακτήρια του εντέρου. Το βασικό ερώτημα ήταν απλό: επανέρχεται πλήρως το μικροβίωμα ή μένουν «ουλές»;

Το μικροβίωμα του εντέρου είναι ένα πολύπλοκο οικοσύστημα μικροοργανισμών που επηρεάζει την πέψη, το ανοσοποιητικό και ακόμη και τον μεταβολισμό. Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι η διαταραχή του σχετίζεται με παχυσαρκία, διαβήτη, καρδιαγγειακά νοσήματα και ακόμη και καρκίνο. Τα αντιβιοτικά είναι γνωστό ότι το διαταράσσουν, αλλά μέχρι τώρα γνωρίζαμε κυρίως τις βραχυπρόθεσμες συνέπειες.

Σε αυτή τη μελέτη, οι επιστήμονες εξέτασαν τη χρήση αντιβιοτικών έως και 8 χρόνια πριν από τη συλλογή δείγματος κοπράνων. Χρησιμοποίησαν προηγμένες γενετικές τεχνικές για να αναλύσουν τη σύνθεση των βακτηρίων στο έντερο και συνέκριναν αυτά τα δεδομένα με το ιστορικό φαρμάκων κάθε συμμετέχοντα.

Το μικροβίωμα δεν επανέρχεται τόσο γρήγορα όσο πιστεύαμε

Το πρώτο βασικό εύρημα ήταν ότι όσο πιο πρόσφατη ήταν η χρήση αντιβιοτικών, τόσο μεγαλύτερη ήταν η διαταραχή στο μικροβίωμα. Αυτό ήταν αναμενόμενο. Ωστόσο, το εντυπωσιακό στοιχείο ήταν ότι ακόμη και χρήση πριν από 1 έως 4 χρόνια – ή ακόμη και 4 έως 8 χρόνια πριν – συνδεόταν με μειωμένη ποικιλία βακτηρίων στο έντερο. Όσο περισσότερα διαφορετικά είδη βακτηρίων υπάρχουν, τόσο πιο «ανθεκτικό» και ισορροπημένο είναι το μικροβίωμα. Η ποικιλία αυτή θεωρείται βασικός δείκτης υγείας και η μείωσή της έχει συνδεθεί με πολλές ασθένειες.

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι η επίδραση δεν αφορούσε μόνο όσους έπαιρναν συχνά αντιβιοτικά. Ακόμη και ένας μόνο «κύκλος» θεραπείας, έως και 8 χρόνια πριν, συνδεόταν με αλλαγές στη σύσταση του μικροβιώματος. Με απλά λόγια, ένα αντιβιοτικό που πήρε κάποιος πριν από χρόνια μπορεί να έχει αφήσει μακροχρόνιο αποτύπωμα στο έντερό του. 

Δεν επηρεάζουν όλα τα αντιβιοτικά το ίδιο

Η μελέτη έδειξε ότι τρεις κατηγορίες είχαν τη μεγαλύτερη επίδραση: η κλινδαμυκίνη, οι φθοριοκινολόνες και η φλουκλοξακιλλίνη. Αυτά συνδέθηκαν με σημαντικές αλλαγές τόσο στον αριθμό όσο και στη σύνθεση των βακτηρίων. Αντίθετα, πιο «ήπια» αντιβιοτικά, όπως ορισμένες πενικιλίνες, είχαν μικρότερη επίδραση. Αυτό υποδηλώνει ότι η επιλογή αντιβιοτικού μπορεί να παίζει σημαντικό ρόλο στο πόσο διαταράσσεται το μικροβίωμα.

Οι ερευνητές παρατήρησαν επίσης ότι η ανάκαμψη μετά τη λήψη αντιβιοτικών ξεκινά κυρίως μέσα στα πρώτα δύο χρόνια. Ωστόσο, η πλήρης αποκατάσταση φαίνεται να είναι πολύ πιο αργή – και σε ορισμένες περιπτώσεις ίσως να μην ολοκληρώνεται ποτέ πλήρως. 

Πιθανές συνέπειες για μεταβολικά και χρόνια νοσήματα

Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα αφορά τη σύνδεση με την υγεία. Ορισμένα βακτήρια που αυξάνονταν μετά τη χρήση αντιβιοτικών έχουν συσχετιστεί με υψηλότερο σωματικό βάρος, φλεγμονή και αυξημένο κίνδυνο διαβήτη. Αντίθετα, βακτήρια που μειώνονταν σχετίζονται με καλύτερους μεταβολικούς δείκτες. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα αντιβιοτικά «προκαλούν» αυτές τις ασθένειες, αλλά ενισχύει την υπόθεση ότι οι αλλαγές στο μικροβίωμα μπορεί να παίζουν ρόλο στον κίνδυνο εμφάνισής τους. 

Το βασικό μήνυμα είναι σαφές: τα αντιβιοτικά δεν επηρεάζουν μόνο προσωρινά το έντερο, αλλά μπορεί να αφήνουν μακροχρόνιο «αποτύπωμα». Αυτό προσθέτει έναν ακόμη λόγο για τον οποίο πρέπει να χρησιμοποιούνται με φειδώ. Οι επιστήμονες τονίζουν ότι τα αντιβιοτικά παραμένουν απαραίτητα και συχνά σωτήρια. Ωστόσο, η άσκοπη χρήση τους – για παράδειγμα σε ιώσεις, όπου δεν έχουν αποτέλεσμα – μπορεί να έχει συνέπειες που διαρκούν χρόνια. Με απλά λόγια, το έντερό μας θυμάται. Και αυτή η «μνήμη» των αντιβιοτικών ίσως είναι πιο μακροχρόνια απ’ όσο πιστεύαμε.