Ποια είναι η διάσημη μεταφράστρια της Οδύσσειας που επιτέθηκε στον Νόλαν: «Ρηχή και πομπώδης ταινία»

Αίσθηση προκάλεσε η δριμεία κριτική που άσκησε στον Κρίστοφερ Νόλαν η διάσημη κλασικίστρια και μεταφράστρια της Οδύσσειας, χαρακτηρίζοντας «επιφανειακή και πομπώδη» την ταινία για το ομηρικό έπος που σαρώνει τα ταμεία σε όλον τον κόσμο.

Ποια είναι όμως η Έμιλι Γουίλσον, η αγγλική μετάφραση της οποίας στην Οδύσσεια γίνεται ανάρπαστη τις τελευταίες ημέρες μετά την κυκλοφορία της ταινίας;

Πρόκειται για διακεκριμένη Βρετανίδα κλασική φιλόλογος, μεταφράστρια και καθηγήτρια Κλασικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια. Έγινε ευρέως γνωστή ως η πρώτη γυναίκα που μετέφρασε την Οδύσσεια του Ομήρου στα αγγλικά. Μία μετάφραση που έγινε αρκετά δημοφιλής στον αγγλοσαξονικό κόσμο.

Η προσέγγισή της στο έπος επαινέθηκε διεθνώς για τη ζωντάνια, τον ρυθμό της -διατήρησε τον ίδιο αριθμό στίχων με το πρωτότυπο- αλλά και για τη σύγχρονη, προσβάσιμη γλώσσα της.

Το 2023 συνέχισε τη μελέτη του ομηρικού έργου, κυκλοφορώντας τη μετάφραση της Ιλιάδας, η οποία επίσης απέσπασε διθυραμβικές κριτικές.

Ακόμα, έχει μεταφράσει τραγωδίες του Ευριπίδη, τον Σενέκα, καθώς και έργα του Σοφοκλή, ενώ γράφει συχνά δοκίμια και κριτικές σε κορυφαία έντυπα όπως το London Review of Books.

Το 2019 τιμήθηκε με τη σπουδαία υποτροφία MacArthur (γνωστή και ως «Genius Grant») για τη συμβολή της στην απόδοση της κλασικής γραμματείας στο ευρύ κοινό.

Καθώς θεωρείται πλέον μία από τις πιο επιδραστικές φωνές στον χώρο των Κλασικών Σπουδών, η γνώμη της για την κινηματογραφική προσέγγιση του Κρίστοφερ Νόλαν στην Οδύσσεια ήταν από τις πρώτες που ζητήθηκε.

Σύμφωνα με πληροφορίες του Guardian, ακόμα και ο διάσημος σκηνοθέτης είχε εγκωμιάσει την αγγλική μετάφραση του ομηρικού έπους που επιμελήθηκε η Γουίλσον το 2017, ωστόσο η ίδια δεν επεφύλασσε την ίδια στάση για την ταινία του.

Τι είπε για την ταινία του Νόλαν

Σε ένα καυστικό δοκίμιο που έγραψε η Έμιλι Γουίλσον για το London Review of Books, η Έμιλι Γουίλσον τονίζει: «Ήλπιζα ότι η συγγένεια του Νόλαν με αυτά τα ομηρικά θέματα θα μπορούσε να τον ωθήσει σε νέα δημιουργικά ύψη και να του επιτρέψει να δημιουργήσει πιο πιστευτούς χαρακτήρες. Όμως η Οδύσσεια διαθέτει τον συνηθισμένο του συνδυασμό πομπώδους ύφους και επιφανειακότητας».

Όπως επισημαίνει η Βρετανίδα κλασικίστρια, «το όραμα της ταινίας είναι πολύ συγκεχυμένο, οι χαρακτήρες της πολύ ατελείς, για να προσφέρει αυτά που μισο-υπόσχεται όσον αφορά τις μεγάλες ιδέες- αν και είναι πολύ καλή στο να αναπαριστά μεγάλες εκρήξεις και μεγάλους γίγαντες».

«Η Οδύσσεια του Νόλαν στερείται πολλά από τα στοιχεία που κάνουν το ποίημα σπουδαίο. Δεν έχει τίποτα πειστικό να πει για τον χρόνο, τη μνήμη, την ιστορία, τον πόλεμο ή για τη σχέση ανάμεσα στην ένδοξη επιστροφή ενός πολεμιστή και τη ζωή της οικογένειας, των αντιπάλων, των συντρόφων, των φίλων και των γειτόνων του», σημειώνει η Γουίλσον.

«Στερείται ψυχολογικού, συναισθηματικού, πολιτικού και ηθικού βάθους. Η αφηγηματική της δομή βασίζεται σε φτηνά τεχνάσματα.

Το σενάριο είναι αηδιαστικά κακό. Κανένας από τους χαρακτήρες δεν έχει πειστικά κίνητρα για τις πράξεις ή τα λόγια του. Δεν υπάρχουν ερωτικές σκηνές και όλα τα φαγητά φαίνονται απαίσια», υπογραμμίζει η μεταφράστρια της «Οδύσσειας», συνεχίζοντας τη σκληρή κριτική για το blockbuster.

Η Γουίλσον σημείωσε επίσης τον θαυμασμό του Νόλαν για την πρώτη γραμμή της μετάφρασής της στην Οδύσσεια: «Πες μου για έναν περίπλοκο άνδρα» - η απόδοση του «Ἄνδρα μοι ἔννεπε, Μοῦσα, πολύτροπον».

Ωστόσο, επισφράγισε την κριτική της λέγοντας: «Θα ντρεπόμουν αν είχα γράψει οποιοδήποτε μέρος αυτού του σεναρίου».

«Με νοιάζει αν αυτός ο τύπος επιστρέψει στη γυναίκα του;»

Η Γουίλσον, η οποία είναι πρόεδρος του τμήματος και καθηγήτρια Κλασικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια, ήταν εξίσου άτεγκτη και σε συνέντευξή της στους Sunday Times: «Δεν με άγγιξε συναισθηματικά καθόλου. Κάτι που θεωρώ ότι οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι, σε αντίθεση με τον Όμηρο, δεν είναι πολύ καλά γραμμένη».

«Οι χαρακτήρες δεν έχουν το βάθος που έχουν οι ομηρικοί χαρακτήρες. Ένιωσα το εξής: ‘Με νοιάζει πραγματικά αν αυτός ο τύπος επιστρέψει στη γυναίκα του;’ Δεν μου δίνεις κανέναν λόγο να νοιαστώ».

«Ίσως πείσει τη διοίκηση να μην κόβει τα τμήματα λογοτεχνίας στα κολλέγια»

Παρ’ όλα αυτά, η Γουίλσον αναγνώρισε τον αντίκτυπο που έχει ήδη η ταινία στην πολιτιστική ευαισθητοποίηση για την αρχαία ελληνική λογοτεχνία αλλά και τον ίδιο τον κινηματογράφο.

Υπογραμμίζοντας ότι «η κυκλοφορία της Οδύσσειας παραμένει ένα γεγονός προς εορτασμό», η Έμιλι Γουίλσον δηλώνει: «Αυτό το έπος φέρνει το κοινό πίσω στις αίθουσες… οι μεταφράσεις της Οδύσσειας, συμπεριλαμβανομένης της δικής μου, γίνονται ανάρπαστες… (και) ίσως η ταινία πείσει μερικούς διοικητικούς υπαλλήλους κολεγίων να μην περικόψουν τα τμήματα λογοτεχνίας, γλώσσας και ιστορίας».

«Ο Νόλαν», λέει η Γουίλσον, «κάνει ό,τι μπορεί για να βάλει το ευρύ κοινό να διαβάσει ξανά, και είμαι ευγνώμων γι’ αυτό».